Historia kultury i sztuki

Celebryta Ludwik XIV. Zrobimy cię na słońce!

Ludwik XIV to postać niezwykle barwna i powszechnie znana. Któż nie słyszał o królu, który żył otoczony taką chwałą, że nie bał się z dumą twierdzić „państwo to ja”? Nad blaskiem tego słońca musiał jednak porządnie napocić się cały sztab ludzi.

Mateusz Balcerkiewicz

Jedna noc w Nowym Jorku zmieniła sylwestra na całym świecie. Tak narodziło się nowoczesne świętowanie

Gdy dziś miliony ludzi odliczają sekundy do północy, mało kto wie, że ta tradycja ma bardzo konkretny początek. Wszystko zaczęło się w jednym mieście i jednej nocy, która na zawsze zmieniła sposób świętowania Nowego Roku. To wtedy sylwester przestał być lokalnym zwyczajem, a stał się globalnym widowiskiem.

„Wspólne dziedzictwo polsko-saskie. Polonica w zbiorach rysunków architektonicznych z XVIII w. w Dreźnie” – recenzja i ocena

„Wspólne dziedzictwo polsko-saskie” to dzieło-pomnik, które odkrywa nie tylko aspiracje Wettynów, ale ambicje osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Praca ważna i ze wszech miar zasługująca na uwagę.

Marek Chrzanowski

Co obejmowało tzw. Założenie Saskie?

August II Mocny miał świadomość funkcjonalnych i reprezentacyjnych ograniczeń Zamku Królewskiego. Nowa siedziba polskich władców miała przyćmić swoje europejskie odpowiedniki. Co przyświecało twórcom Założenia Saskiego?

Jakub Sito

Czym jest koncepcja miast-ogrodów?

Autorem koncepcji miasta-ogrodu był Ebenezer Howard. Był to rodzaj protestu przeciwko zabudowie miast przemysłowych. Pomysł Howarda znalazł zastosowanie w wielu miejscach na świecie, również w Polsce. Czym były miasta-ogrody?

Michał Pszczółkowski

Morszyn – zapomniana perła modernizmu

Morszyn rozkwitł bardzo późno, ale stał się jednym z najważniejszych uzdrowisk przedwojennej Polski. Oferował kuracjuszom wiele atrakcji.

Weronika Grzesiak

Wywiady

Karolina Janowska: Starałam się ukazać konflikt pod Troją z bardziej ludzkiej perspektywy

Wojna trojańska to jeden z najsłynniejszych konfliktów zbrojnych w dziejach literatury. Czy tę legendarną wojnę da się odmitologizować? Jakie wyzwania wiązały się z próbą opowiedzenia tej historii z nowej perspektywy? Na te oraz wiele innych tematów rozmawialiśmy z Karoliną Janowską, autorką powieści „Troja”.

Legendarny konkurs pod ostrzałem. Tak kraje w historii bojkotowały Eurowizję

Grecja wycofała się, by nie rywalizować z Turcją, Austria nie chciała jechać do autorytarnej Hiszpanii generała Franco, Gruzja zrezygnowała z udziału w konkursie, bo organizatorzy nie pozwolili jej reprezentantom zaśpiewać piosenki „We Don’t Wanna Put In”. Choć oficjalnie Eurowizja jest konkursem apolitycznym, praktycznie od początku jego istnienia towarzyszą mu liczne kontrowersje – i bojkoty. Często z politycznych powodów.

Sławomir Koper, Mariusz Mucha – „PRL od kuchni” – recenzja i ocena

Jak wytłumaczyć młodemu pokoleniu, dlaczego szynka krakowska w puszce była towarem na specjalne okazje, jakim rarytasem były lody „Bambino”, albo do czego właściwie służył tajemniczy saturator? Sławomir Koper i Mariusz Mucha postawili sobie za cel stworzenie książki, która młodemu czytelnikowi rozjaśni kontekst kulinariów w PRL-u.

Nagradzane propozycje książkowe Instytutu Polonika

„Wspólne dziedzictwo polsko-saskie. Polonica w zbiorach rysunków architektonicznych z XVIII w. w Dreźnie” to obszerna publikacja, która odsłania rysunki architektoniczne dotyczące Polski z okresu panowania saskiego. Ta praca zbiorowa zdobyła tegoroczną nagrodę KLIO. „Najstarszy atlas Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Mapy i chorografia Nicolasa Sansona (1600–1667)” przedstawia okoliczności powstania atlasu, sylwetki jego twórców oraz tło historyczne. Publikacja została w tym roku uhonorowana nagrodą Academia.

Nowości wydawnicze Instytutu Polonika

Autorzy „Dziedzictwa kolejowego ” opisują jak odbudowano oraz scalono systemy sieci kolejowych trzech zaborów. W „Modernistycznej architekturze” Weronika Grzesiak przedstawia budownictwo letniskowe zarówno przez pryzmat jej przynależności do ówczesnych tendencji w budownictwie tego typu, jak i z punktu widzenia lokalnych uwarunkowań. Z kolei najnowsza monografia dr. hab. Michała Pszczółkowskiego „Czterdzieści miast-ogrodów”, opowiada o akcji budowy osiedli mieszkaniowych dla pracowników administracji publicznej.

Hagia Sophia – najcudowniejsza świątynia w dziejach?

Hagia Sophia w obecnym kształcie powstawała za panowania cesarza Justyniana od 532 do 537 roku, a więc po zniszczeniu w czasie rewolty Nika. Sam cesarz miał brać czynny udział w planowaniu detali architektonicznych imponującej świątyni...

Peter Sarris

Multimedia

Korczak Ziółkowski - Polak, który tworzył najsłynniejsze rzeźby w USA!

Stworzył albo współtworzył najsłynniejsze rzeźby Ameryki. Jak Korczak Ziółkowski, potomek polskiej biedoty, został człowiekiem, który wyrzeźbił Amerykanom ich historię?

Jarosław Molenda – „Tajemnice Nagrody Nobla” – recenzja i ocena

Alfred Nobel miał marzenie. Nie chciał, by zapamiętano go jako wynalazcę narzędzia zniszczenia. Ufundowana przez niego nagroda chyba skutecznie zmyła zarzuty jego przeciwników, to jednak za fasadą działalności Komitetu Noblowskiego kryje więcej kontrowersji, niż można przypuszczać.

Marek Chrzanowski

Beletrystyka

Pela – dziewczynka z białego miasta

Otrzymała osobliwe imię – Placyda. Jej dzieciństwo upłynęło w atmosferze spokoju i bezpieczeństwa, a mała Pela bardzo wcześnie nabrała przekonania, że w przyszłości zostanie malarką.

Celina Mioduszewska

Artystka pod prąd. Placyda Bukowska – malarka, która ubarwiła Białystok

Wyróżniała się pod wieloma względami – nie tylko za sprawą imienia, ale i nieprzeciętnej urody oraz wrażliwości, którą mogłaby obdarować wielu. I którą z niezwykłą subtelnością przelewała na płótno. Swoją twórczością i stylem bycia Placyda Bukowska skradła serca wielu. Jej własne niejednokrotnie rozsypało się na kawałki.

Wywieziemy wasze skarby. Jak kolonialna Europa Zachodnia kradła dziedzictwo reszty świata?

Dlaczego kamień z Rosetty prezentowany jest w Londynie, kodeks Hammurabiego w Paryżu, a brama Isztar w Berlinie? Odpowiedź na te pytania skrywa brutalną prawdę o światowych relacjach i jest czytelnym echem kulturowego oblicza kolonializmu.

Jakub Jagodziński

Historia pewnej fotografii

W połowie listopada 2021 r. odezwała się do mnie nieznajoma kobieta poszukująca kontaktu z historyczką, która zajmuje się biografiami osób nienormatywnych w okresie drugiej wojny światowej. Napisała wiadomość na jednym z komunikatorów internetowych, a właściwie najpierw załączyła fotografię. Kiedy otworzyłam plik, zamurowało mnie…

Joanna Ostrowska

To światowa ikona brytyjskiej kultury. Mało kto zna jej historię

Znane z charakterystycznego kształtu i koloru budki telefoniczne zostały zaprojektowane przez Gilesa Gilberta Scotta, architekta katedry w Liverpoolu.

Książka „Hotel Twoich Snów. Architektura hotelowa wielkomiejskiej Polski doby Edwarda Gierka”

Nowość wydawnicza Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki opowiada o luksusowych hotelach projektowanych w latach 70. Katalog towarzyszy wystawie, którą można oglądać do 30 listopada w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie.

Kafka kazał spalić „Proces”. Szkolną lekturę zawdzięczacie jego przyjacielowi

Franz Kafka miał żydowskie korzenie, związany był z Pragą, pisał po niemiecku, a jego najsłynniejsze dzieło ukazało się dopiero po śmierci pisarza i to wbrew jego woli. W swoich powieściach kreował niepokojący świat. Kim był Franz Kafka?

Jakub Jagodziński

Na dużym ekranie jako dziesięciolatka, w wieku 18 lat rozwódka, wdowa po 26. urodzinach

„Jestem przykładem tego, przez co ludzie mogą w życiu przejść” – mówiła o sobie Elizabeth Taylor, gwiazda Złotej Ery Hollywood

Paula Apanowicz

Mirek Osip-Pokrywka – „ŁOTWA – ilustrowany przewodnik historyczny. Inflanty Polskie i Kurlandia” – recenzja i ocena

Łotwa nie kończy się w Rydze. Mirek Osip-Pokrywka przekonuje, że prawdziwe serce kraju bije gdzie indziej – w ruinach średniowiecznych zamków, w ogrodach nazywanego „łotewskim Wersalem” Rundale, czy też nad jeziorem w Dyneburgu. Jakie tajemnice odkryjemy, kiedy miniemy Dźwinę i wyruszymy w głąb Kurlandii – krainy pełnej polskich śladów?

Piotr Bejrowski

Literacki Nobel – więcej ideologii niż literatury?

Literacka Nagroda Nobla stała się zwierciadłem epoki – o wyborze laureata nie decydują już wyłącznie względy artystyczne. Czy istnieje przepis na zdobycie najważniejszego lauru w dziedzinie literatury?

Jarosław Molenda

Mirek Osip-Pokrywka – „ESTONIA – ilustrowany przewodnik historyczny. Inflanty Północne i Rewal” – recenzja i ocena

W swojej najnowszej książce Mirek Osip-Pokrywka zabiera Czytelnika w podróż po najbardziej północnych kresach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Czy naprawdę w kraju położonym nad Zatoką Fińską można jeszcze odnaleźć polskie ślady?

Piotr Bejrowski

Jak powstała masoneria?

Masoneria jest jedną z najbardziej tajemniczych organizacji na świecie. Wzbudza tyle samo kontrowersji, co fascynacji. Co stoi u źródeł jej powstania? Z kim się utożsamiała? Czy rzeczywiście należy się jej obawiać?

Natalia Stawarz

Magdalena Stopa – „Eleonora Plutyńska. Wielka dama polskiej tkaniny” – recenzja i ocena

Co się stanie, gdy reporterka z wrażliwością na losy kobiet sięgnie po biografię jednej z najciekawszych postaci powojennego polskiego wzornictwa? Jeśli tą reporterką jest Magdalena Stopa, a bohaterką – Eleonora Plutyńska, to dostajemy książkę nie tylko solidną faktograficznie, ale i przyjemną w odbiorze.

„Dzieje Persów i Iranu”. Pomocnik Historyczny POLITYKI – recenzja i ocena

Odpowiedź, dlaczego Iran wciąż budzi emocje i obawy całego świata, kryje się w jego przeszłości i kulturze – kluczach, które pozwalają zrozumieć zarówno potęgę, jak i paradoksy kraju o ponad trzech tysiącach lat historii. Jakim państwem jest dziś dawna Persja? Teokracją ajatollahów, spadkobierczynią starożytnego imperium, a może cywilizacją na rozdrożu?

Piotr Bejrowski

red. Artur Tanikowski – „Wystawa HOTEL TWOICH SNÓW. Architektura hotelowa wielkomiejskiej Polski doby Edwarda Gierka”

Na początku lat 70. XX wieku, dzięki specustawie zaczęto budować w Polsce nowoczesne „hotele z importu”, w kooperacji z projektantami i firmami z Zachodu. Miały być wyrazem luksusu i wzrostu gospodarczego ludowego państwa, tzw. Drugiej Polski, a także okazją do nieznanej dotąd w Polsce Ludowej współpracy projektantów i przedsiębiorstw polskich oraz zagranicznych.

Tartu – perła północy, którą warto odkryć

Tartu (Dorpat) to miasto o bogatej historii. Było najdalej na wschód wysuniętym ośrodkiem hanzeatyckim i jednym z najważniejszych miast w Inflantach. Znaczący wkład w jego rozwój wnieśli również Polacy. Poznajcie tę niezwykłą perłę Północy!

Mirek Osip-Pokrywka

Pismo Święte, które zachęca do łamania przykazania. Czym jest Biblia Grzeszników?

Jeden mały błąd doprowadził do powstania zakazanej wersji Biblii. Chociaż starano się zniszczyć wszystkie egzemplarze, niewielka ich ilość przetrwała do dzisiejszych czasów w muzeach, bibliotekach i prywatnych zbiorach kolekcjonerów.

Wsiedli do balonu i zrobili zdjęcie. Dziś to najstarsza zachowana fotografia lotnicza

13 października 1860 roku James Wallace Black powtórzył wyczyn Gasparda Félixa Tournachona, francuskiego fotografa i aeronauty, który dwa lata wcześniej zrobił pierwsze w historii zdjęcie z lotu ptaka. Ponieważ jego kadr Paryża nie przetrwał, fotografia Amerykanina uchodzi dziś za najstarszą.

Oskar Depczyński

Newsy

Znamy najbardziej zadbane zabytki roku 2025! Sprawdź, czy znasz je i ty!

Rozstrzygnięto konkurs „Zabytek Zadbany” organizowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków. Zgłoszono aż 67 obiektów, a wyróżnieniem uhonorowano 22 z nich.

Mikołaj Szczerbiński

Marta Byczkowska-Nowak – „Nieocalony. Tadeusz Borowski. Biografia” – recenzja i ocena

Spotkania z ludźmi o skomplikowanej osobowości, bezkompromisowymi, wrażliwymi, utalentowanymi, zwykle są trudne, ale też wartościowe. Zostawiają emocjonalny ślad, skłaniają do przemyśleń. Taka jest również biografia jednego z nich. Jeżeli twórczość Tadeusza Borowskiego robi na czytelnikach dojmujące wrażenie, to książka o nim – również.

Katarzyna Kucharczuk

Newsy

Tkanina z Bayeux wróci do Anglii!

Prezydent Emmanuel Macron ogłosił, że słynna tkanina z Bayeux zostanie wypożyczona Wielkiej Brytanii. Oznacza to, że płótno opuści Francję po raz pierwszy w historii.

Mat. pras. , Redakcja

Andrew Pettegree – „Książka na wojnie. Czytanie w ogniu walki” – recenzja i ocena

Czy książki naprawdę potrafią zmieniać bieg historii? Andrew Pettegree przekonuje, że nie tylko potrafią – ale że robiły to niejednokrotnie, stając się uczestniczkami konfliktów zbrojnych, narzędziami walki ideologicznej i sojuszniczkami tych, którzy przeciwstawiali się przemocy.

Artur Wójcik – „Sarmatia. Czarna legenda złotego wieku” – recenzja i ocena

„Sarmatia” Artura Wójcika to przede wszystkim opowieść o kulturze politycznej i historii idei. Ale także o nas samych. W końcu przecież Sarmata jest w każdym z nas!

Ewelina Piątkowska

Magdalena Mikrut-Majeranek

Sati, Wieże Milczenia, Famadihana – najbardziej oryginalne zwyczaje pogrzebowe z całego świata

Rytuały pogrzebowe są nieodłączną częścią życia społecznego i duchowego każdej kultury. Niezależnie od miejsca i czasu, śmierć staje się momentem, który łączy wspólnotę, potwierdza systemy wartości i ujawnia zbiorowe wyobrażenia o życiu po życiu. Poniżej przedstawiamy najbardziej oryginalne zwyczaje funeralne.

Kościuszko jakiego nie znasz. Zobacz jego zapomniane rysunki

Zasłynął przede wszystkim jako wybitny dowódca wojskowy, naczelnik insurekcji z 1794 roku i uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Jego wizerunek znamy z licznych pomników i obrazów. Mało kto jednak wie, że Tadeusz Kościuszko sam również był autorem rysunków. Zobacz jego prace!

Jakub Jagodziński

Świat docenił, my zapomnieliśmy – nieznane obiekty na Liście światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce

Kościoły z drewna i gliny, system gospodarowania wodami podziemnymi i region pradziejowego górnictwa. Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO znalazły się polskie obiekty o unikatowych walorach historycznych, kulturowych i technicznych.

Snorri – bard, który stworzył mityczną Skandynawię

Snorri Sturluson zasłynął jako autor „Eddy prozaicznej” i staronordyckich sag. Ale równocześnie był wpływowym przywódcą islandzkim, który niejednemu zagrał na nerwach…

Tore Skeie

Konkursy

Konkurs: Państwowiec w muzeum. Robert Kostro w rozmowie z Piotrem Zarembą

Zapraszamy do wzięcia udziału w naszym konkursie, w którym do wygrania są 4 egzemplarze książki „Państwowiec w muzeum. Robert Kostro w rozmowie z Piotrem Zarembą” Wydawnictwa Iskry.

Bettina Storks – „Dora Maar. Dwa oblicza miłości” – recenzja i ocena

Początkowo była jego obiektem jego fascynacji, potem muzą, wreszcie cieniem we własnym życiu. Dora Maar – kobieta silna i pełna sprzeczności – próbowała odnaleźć siebie w cieniu Picassa. Czy związek z mistrzem okazał się dla niej przekleństwem, czy drogą do wolności? To pytanie przewija się przez całą powieść Bettiny Storks, nadając jej ton pełen napięcia i emocjonalnej złożoności.

Dziwactwa pana Tuwima

Julian Tuwim uchodzi za niekwestionowanego mistrza słowa i jedną z ikon polskiej literatury. Niemal wszyscy znają jego kultowe wiersze bądź teksty piosenek. Mało kto jednak wie, że ten niepokorny skamandryta był również kolekcjonerem osobliwości i pasjonatem najbardziej, zdawałoby się, absurdalnych dziedzin wiedzy.

Marcin Olszewski

Beletrystyka

Jak Picasso poznał Dorę Maar?

To spotkanie odmieniło historię sztuki. Sam Pablo Picasso uległ czarowi Dory Maar...

Bettina Storks

Konkursy

Konkurs: Radziwiłł. Aleksander Kaczorowski rozmawia z Maciejem Radziwiłłem

Zapraszamy do wzięcia udziału w naszym konkursie, w którym do wygrania są 4 egzemplarze książki „Radziwiłł. Aleksander Kaczorowski rozmawia z Maciejem Radziwiłłem” Wydawnictwa Iskry.

Od Interwizji do Eurowizji. Historia muzycznych rywalizacji na Wschodzie i Zachodzie Europy

Festiwal Piosenki Interwizji to pieśń przeszłości. Była to alternatywa dla Eurowizji, dzięki której na międzynarodowej arenie mogli się zaprezentować artyści z Bloku Wschodniego.

Mikołaj Szczerbiński

Wydarzenia

Noc Muzeów 2025 – Warszawa: program, lista muzeów

Zbliża się Noc Muzeów 2025! Warszawa także szykuje się do tej imprezy. W tym miejscu znajdziesz program, listę muzeów i najważniejsze informacje dotyczące tego wydarzenia. Zobaczcie, co przygotowały warszawskie instytucje!

Justyna Steczkowska na Eurowizji w 1995 roku. Oto jak wyglądał jej występ

Justyna Steczkowska będzie reprezentować Polskę na 69. Konkursie Piosenki Eurowizji w Bazylei. Nie jest to jednak pierwszy raz, gdy bierze udział w tej muzycznej rywalizacji – wystartowała w niej już 30 lat temu. Choć nie zawędrowała wysoko, jej piosenka zdobyła sporo fanów – wiele osób uważa ją za jeden z najbardziej niedocenionych utworów na Eurowizji.

Co ciekawego oferuje wydawnictwo Marginesy w maju?

Bettina Storks w książce „Dora Maar. Dwa oblicza miłości” składa hołd imponującej kobiecie i artystce, która zbyt długo stała w cieniu geniusza u jej boku. „Wyjarzmiona” Renaty Bożek to opowieść o wspinaniu się po szczeblach drabiny klasowej.

Mat. pras. , Mikołaj Szczerbiński

Newsy

Polska Lista Krajowa Programu UNESCO Pamięć Świata zyska nowe wpisy. Ruszył nabór propozycji

Rozpoczęto nabór obiektów dokumentacyjnych do 6. edycji Polskiej Listy Krajowej Programu UNESCO Pamięć Świata. Propozycje można zgłaszać do 31 maja 2025 roku, a wyniki zostaną ogłoszone w czerwcu 2026 roku.

Zuzanna Orlińska – „Duch Rubinsteina. Opowieść o wielkim pianiście” – recenzja i ocena

Artur Rubinstein – wirtuoz fortepianu, mistrz interpretacji Chopina i dumny polski patriota – swoją muzyką poruszał serca słuchaczy na całym świecie. A co, gdyby dzieci mogły poznać go nie z książek lub archiwalnych nagrań, lecz… osobiście? I to w samym środku pandemicznej codzienności?

Te obiekty zostały skreślone z Listy światowego dziedzictwa UNESCO

Z Listy światowego dziedzictwa UNESCO zostały dotąd skreślone tylko cztery miejsca. Co wpłynęło na tak radykalne decyzje?

Witkacy: pajac czy geniusz?

Kuzynce swojej żony, Magdalenie Samozwaniec, wysyła raz kartkę z fotografią olbrzymiej d…. Prokurator Piernikarski ostrzega po przyjacielsku, że cenzura ją skonfiskuje i Stach będzie miał postępowanie karne za obrazę moralności. Żarty zawsze uchodzą mu płazem, ale zawistnicy i ważniacy widzą w nim kabotyna, snoba albo pajaca.

Przemysław Pawlak

Beletrystyka

Czy to duch Rubinsteina?

Za drzwiami było już jaśniej. Docierał tu blask z ulicy, oświetlonej licznymi latarniami. Kuchnia była tuż-tuż, ale właśnie w chwili, gdy Ewa zamierzała tam wejść, usłyszała dziwny odgłos. Za ścianą ktoś grał na pianinie!

Zuzanna Orlińska

Królewna Śnieżka: jak wyglądał oryginalny film Disneya?

„Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” to baśń, która na zawsze zmieniła historię kina. W 1937 roku Walt Disney zekranizował ją jako pierwszą pełnometrażową animację, torując sobie drogę na szczyt Hollywood. Zobacz niezwykłe fotosy z tego przełomowego filmu!

Oskar Depczyński

Podstępne i zabójcze. Czy naprawdę istniały kobiety ninja?

Podstępni, bezwzględni i zabójczo skuteczni. Chyba nic w historii świata walk nie rozpala tak wyobraźni jak japońscy ninja. Sprytni wojownicy w charakterystycznych czarnych kombinezonach zawładnęli wyobraźnią miłośników japońskich klimatów. Jeszcze więcej emocji budzą tajemnicze kunoichi – kobiety nijna.

Assassin’s Creed: Shadows – marketingowy chaos okiem historyka

Kontrowersje wokół postaci Yasuke są tylko wierzchołkiem góry lodowej. Twórcy Assassin’s Creed: Shadows dopuścili się szeregu rażących błędów i zaniedbań wobec japońskiej historii i kultury, których nie da się wytłumaczyć celową fikcją historyczną na potrzeby gry.

Patryk z Irlandii – między historią a legendą

Dzień Świętego Patryka jest najczęściej obchodzonym świętem narodowym poza granicami macierzystego państwa. Jednak co naprawdę wiemy o św. Patryku? Patron Irlandii wcale nie był pierwszym biskupem na wyspie, a chrześcijaństwo było tam obecne już wcześniej.