Autor: Sebastian Adamkiewicz
Tagi: Opinie, Historia życia codziennego i obyczajowości, Książki, Polska
Opublikowany: 2020-05-31 21:51
Licencja: wolna licencja

Niedzielnik Adamkiewicza: Pilchowe picie

W Polsce każdy powód jest dobry, żeby się napić, zwłaszcza po promocyjnych cenach – pisał w „Mieście utrapienia” zmarły w miniony piątek Jerzy Pilch. Alkohol w jego literaturze faktycznie lał się strumieniami. W gąszczu barokowych zdań próbował uwznioślić alkoholizm inteligenta, ale czynił to tylko po to, aby pokazać, że upijanie się jest w rzeczywistości nałogiem uniwersalnym.

Spotkanie Jerzego Pilcha z Aleksandrem Kwaśniewskim podczas uroczystości ogłoszenia i wręczenia Nagrody Nike 2001 (GFDL 1.2, prezydent.pl)

Alkohol jest był i będzie. Od wieków stanowi jeden z głównych napojów spożywanych przez rodzaj ludzki. Zanim herbata zapanowała na naszych stołach, był jednym z gwarantów dobrego stanu żołądka. Poszum głowy był miłym dodatkiem. Alkoholowa powszechność była na tyle duża, że zyskiwała nie tylko wymiar codzienny, ale także sakralny. Trunki obrastały w symbole. Przypisywano im nadprzyrodzone cechy, towarzyszyły liturgii i stawały się jej centrum. W uwielbieńczym uniesieniu alkohol wynoszono na piedestał bo był tak samo fundamentem diety jak pospolity chleb.

Nie bez znaczenia były oczywiście te jego cechy, które ludzkość wprowadzały w lekkie lub mocniejsze odurzenie, a co za tym szło większą swobodę, a nawet rozwiązłość. Alkohol rozluźniał, pozwalał się cieszyć uwalniając z nieznośnej nieśmiałości. Bratał, usiostrzał, uwspólnotawiał, po prostu był. Przywodził na myśl te wszystkie przyjemne chwile, które człowiek miał w swoim niełatwym życiu.

O historii pijaństwa napisać można nie tylko krótki felieton, ale i nie jedną książkę, która badałaby sprawę pod wszelkimi dostępnymi i jeszcze niewymyślonymi punktami widzenia. Bo przecież jak mówi polskie powiedzenie: „człowiek nie wielbłąd, pić musi”. Picie jest tak samo powszechne i ludzkie jak polityka, gospodarka i kultura. Ba, wręcz jest częścią każdej z tych dziedzin życia. Istnieje jednak pułapka, która zazwyczaj nakazuje pisać o nim anegdotycznie. Barwne pijackie historie przysłaniają dramaty, które za upijaniem się stały. Naturalna ludzka skłonność do szukania przyjemności blokuje nam chęć pisania o piciu na serio.

Literatura Jerzego Pilcha jest literaturą pijacką. Alkohol jest w niej taką samą częścią opisywanego świata jak miłość, przyjaźń czy samotność. Wpisuje się w życie bohaterów, jest. Przenika ich życie, niosąc pokusę wybierania tylko tego, co w waleniu gołdy sympatyczne. Jednakże pod powłoką przyjemności toczą się tragedie, o których wolelibyśmy zapomnieć. Z demaskatorską swadą Pilch pokazywał, że radości picia to tylko fasada, za którą kryje się kloaczna natura człowieka. Życie miłe mieszało się z zarzyganym. Było tańcem w wymiocinach ciążącym ku upadkowi.

W książkach zmarłego pisarza jeszcze jeden element jest warty podkreślenia. Alkoholizm traci w nich wymiar klasowy. Jest przestrzenią demokratycznej idealnej równości. Pozycja społeczna pomagać może jedynie kamuflować ten nędzny nałóg. Pijaństwo menela nie jest bardziej destrukcyjne od chlania inteligenta, choć ten ostatni próbuje je przysłonić uwznioślonymi refleksjami, które wobec odżołądkowej wspólnoty haftu stają się groteskowe.

Pilch w ten sposób ucieka od obecnej w polskiej kulturze wizji alkoholizmu jako choroby nizin społecznych. O ile nie przeszkadza nam przecież nałogowe picie Zagłoby – który w swoim opilstwie jest zabawny, ojcowski, obdarzony sprytem – to już nabombany chłop jest symbolem nieokrzesania. Podobnie w XIX-wiecznej publicystyce częściej złorzeczono na powszechność upijania się wśród proletariatu, milcząc na temat tego zjawiska wśród elit. Tam bowiem było ono symbolem dostojeństwa, emanacją bogactwa i dobrobytu. Nawet w „Weselu” Wyspiańskiego upici chłopi rzucają się do bitki, podczas gdy ich szlacheccy współbiesiadnicy głównie rozstrzygają ojczyźniane dylematy i leczą sumienia.

Oczywiście w tym postrzeganiu jest trochę prawdy. Łódzki robotnik upijał się nie z zamożności, ale próbując ubarwić sobie wypełniony pracą tydzień. Gdy przychodził krótki odpoczynek zapijany na tyle szybko, aby w try miga osiągnąć błogość wypoczynku. W tym samym czasie elita spożywała po to, aby przepuścić zarobione pieniądze, oddać się sybaryckiemu rozpasaniu. Kulturowo powody upijania były inne, ból głowy ten sam.

Alkoholizm – niezależnie przez kogo był kultywowany – uruchamiał lawinę patologii. Przemoc, prostytucja, apatia. Pierwsze organizacje feministyczne w Polsce walkę w tym zjawiskiem wynosiły na sztandary, a ruchy antyalkoholowe stanowią nieoczywisty nurt polskich ruchów niepodległościowych, które chciały widzieć Odrodzoną lepszą i mniej upitą.

Książki Pilcha czytałem jako dalszy ciąg polskiej epopei alkoholowej. Barowanie się z dziedzictwem upijania i dekonstrukcję mitu o chwalebności inteligenckiego picia. Było to także studium Polski na przełomie dziejów, ciągle nieidealnej, ciągle skłaniającej do odurzania się i odpływania w nieznane stany świadomości. Nie da się ich do końca zrozumieć bez tego szerokiego kontekstu ciągłej walki między anegdotycznym radosnym upijaniem - mającym w sobie coś z dostojeństwa – a upokarzającym chlaniem szarej masy.

Artykuły publicystyczne w naszym serwisie zawierają osobiste opinie naszych redaktorów i publicystów. Nie przedstawiają one oficjalnego stanowiska redakcji „Histmag.org”. Masz inne zdanie i chcesz się nim podzielić na łamach „Histmag.org”? Wyślij swój tekst na: redakcja@histmag.org. Na każdy pomysł odpowiemy.

Polecamy e-book Jakuba Jędrzejskiego – „Hetmani i dowódcy I Rzeczpospolitej”

Jakub Jędrzejski
„Hetmani i dowódcy I Rzeczpospolitej”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 160
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-65156-31-0

Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Sebastian Adamkiewicz
Członek redakcji portalu „Histmag.org”, doktor nauk humanistycznych, asystent w dziale historycznym Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, współpracownik Dziecięcego Uniwersytetu Ciekawej Historii współzałożyciel i członek zarządu Fundacji Nauk Humanistycznych. Zajmuje się badaniem dziejów staropolskiego parlamentaryzmu oraz kultury i życia elit politycznych w XVI wieku. Interesuje się również zagadnieniami związanymi z dydaktyką historii, miejscem „przeszłości” w życiu społecznym, kulturze i polityce oraz dziejami propagandy. Miłośnik literatury faktu, podróży i dobrego dominikańskiego kaznodziejstwa. Współpracuje - lub współpracował - z portalem onet.pl, czasdzieci.pl, novinka.pl, miesięcznikiem "Uważam Rze Historia".

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Magdalena Mikrut-Majeranek
redaktor naczelna
redakcja@histmag.org
telefon: 796 418 763
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy