Autor: Kamil Janicki
Tagi: Wczesne średniowiecze, Historia religii, Historia kultury i sztuki, Artykuły, Pełne średniowiecze, Późne średniowiecze
Opublikowany: 2009-04-30 03:10
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone

Oblicza zła. Wizerunek szatana w sztuce średniowiecznej (cz. I)

Średniowiecze często określane jest mianem epoki strachu. W czasach, gdy granica między tym co rzeczywiste i fikcyjne nie istniała, a świat duchowy i cielesny swobodnie się przenikały w ludzkiej świadomości, diabeł był realniejszy niż kiedykolwiek. Średniowiecze stworzyło tysiące jego sylwetek – niektóre są dziś powszechnie znane, inne wydają się niezrozumiałe, bądź wręcz... śmieszne. Gdy powstawały, wszystkie miały ten sam cel. Artyści poprzez zdeformowane, nieludzkie bestie starali się ukazać ohydę zła i przerażające widmo spotkania z jego materialną formą tu na ziemi, bądź po śmierci – pośród mąk piekielnych.
Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Strona 4

Liczba i różnorodność graficznych przedstawień szatana i jego podkomendnych czyni ich klasyfikację niezwykle trudną. W efekcie do dzisiaj „ikonografia zła” kryje wiele tajemnic, a składające się na nią dzieła (od wielkich fresków, po niepozorne miniatury) są rozrzucone po kościołach, archiwach, muzeach i bibliotekach całego świata. W niniejszym artykule chciałbym przedstawić subiektywny wybór przedstawień szatana pochodzących z epoki średniowiecza. Celowo pominąłem tu dzieła najbardziej znane, przede wszystkim pochodzące z przełomu epok drzeworyty Albrechta Durera i malowidła Hansa Memlinga. Skupiłem się na przykładach wcześniejszych, przede wszystkim tych, które mogą dzisiaj dziwić formą artystyczną, zamysłem. W pewnym stopniu zestawienie to stanowi uzupełnienie dla opublikowanego przed rokiem w „Histmagu” artykułu „Diabeł jako Murzyn. Średniowieczne korzenie rasizmu”, który ukazał się także drukiem.

Bestia

Przerażone diabły na XIV-wiecznym fresku z kościoła Santa Maria Novella we Florencji. Autor: Andrea da Firenze. Estetyka zbliżona do znanych powszechnie wyobrażeń diabłów, choć detale twarzy czy kolorystyka mogą dziwić.

Wyobrażenie dużo bardziej egzotyczne z dzisiejszej perspektywy. Takiej postaci spodziewalibyśmy się raczej w filmie science-fiction, niż w scenie spotkania ze św. Augustynem na obrazie późnogotyckiego malarza, Michaela Pachera.

Kolejny niezwykły diabeł. Wyobrażenie nieznanego twórcy zaginionego ołtarza z klasztoru kartuzów w Buxheim (ok. 1500). Nasuwa się pytanie, skąd George Lucas czerpał swoje inspiracje...

Te sylwetki dla ludzi średniowiecza były uosobieniem strachu. Dzisiaj mogą dziwić, lub wręcz śmieszyć. Ilustracja pochodzi z jednej z XV-wiecznych edycji Złotej legendy Jakuba de Voragine.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”:

Marcin Sałański
„Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 76
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-934630-5-3

Książkę można też kupić jako audiobook, w tej samej cenie. Przejdź do możliwości zakupu audiobooka!

Belzebub i inne demony. Ilustracja z Livre de la Vigne Nostre Seigneur z ok. 1450-1470 r. Diabelską sylwetkę głównej postaci podkreśla pomnożona liczba odrażających twarzy, a także płomienie buchające z uszu, łuski pokrywające ciało, czy kolejna morda w miejscu przyrodzenia. Wszystkie diabły trzymają haki, służące torturowaniu potępionych.

Mozaika zdobiąca kopułę baptysterium we Florencji (XIII w.). Grzesznicy dosłownie pochłaniani są przez wcielenie otchłani: odrażającą bestię zasiadającą na pierwszym planie.

Diabeł w formie czterogłowej czarnej bestii. XV-wieczne malowidło z kościoła w Favrie pod Turynem

Miniatura z XIII-wiecznego kodeksu przedstawiająca diabła z czarną twarzą. Motyw popularny także w literaturze

Historia z rozmachem! Kup naszą koszulkę z wikingiem:

Cena koszulki wynosi 34,99 zł.

Kup koszulkę, wesprzyj nasz portal!

Kusiciel

Miniatura z rękopisu Le Somme Le Roy powstałego we Francji u schyłku XIII wieku. Brodaty sknera w łachmanach, podjudzany przez diabły, ukrywa monety w skrzyni, tym samym ukazując swoje skąpstwo.

Diabły zachęcają do grabieży i waśni, posiadają też moc sprowadzania burzy. Szatańskie działania ukazano iluminacji z francuskiego Breviari d'Amor (XIV wiek).

Inna scena z tej samej iluminacji: diabeł, na rozkaz swego pana, lucyfera, zachęca ludzi do lubieżności.

Szatan kusi mnicha do ziemskich marności, nakłaniając go do podziwiania własnej urody, a tym samym do pychy. Ilustracja z XIV-wiecznego Breviari d'Amor.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”:

Marcin Sałański
„Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 85
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-934630-8-4

Diabeł ukazany w formie murzyńskiego mężczyzny nakłania do grzesznych ziemskich rozrywek, w tym przypadku polowań. Ilustracja z tego samego manuskryptu autorstwa Matfre Ermengau.

Diabły kuszą także poprzez przepych i uczty. Ponownie warto zwrócić uwagę na ich czysto murzyńskie sylwetki.

Ewa kuszona przez węża, utożsamianego w średniowieczu (podobnie jak dzisiaj) z diabłem. Ilustracja z interesującym przedstawieniem węża pochodzi z Speculum humanae salvationis (1470).

++Czytaj dalej – reszta ilustracji na kolejnej stronie >>++

Polecamy e-book Antoniego Olbrychskiego – „Pojedynki, biesiady, modlitwy. Świat średniowiecznych rycerzy”:

Antoni Olbrychski
„Pojedynki, biesiady, modlitwy. Świat średniowiecznych rycerzy”
Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)
Liczba stron: 71
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-65156-07-5

Tekst ma więcej niż jedną stronę!
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Kamil Janicki
Historyk, były redaktor naczelny „Histmag.org” (lipiec 2008 – maj 2010), obecnie prowadzi biuro tłumaczeń, usług wydawniczych i internetowych. Zawodowo zajmuje się książką historyczną, a także publicystyką historyczną. Jest redaktorem i tłumaczem kilkudziesięciu książek, głównym autorem i redaktorem naukowym książki „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych” (2009) a także autorem około 700 artykułów – dziennikarskich, popularnonaukowych i naukowych, publikowanych zarówno w internecie, jak i drukiem (również za granicą).

Wszystkie teksty autora

Polecamy artykuł...
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy