Opublikowano
2019-09-17 19:20
Licencja
Wolna licencja

Od dyktatury do demokracji – transformacja ustrojowa Hiszpanii po śmierci Franco

Stworzony przez generała Francisco Franco autorytarny system rządów w Hiszpanii nie przetrwał jego śmierci – wkrótce został w pokojowy sposób zdemontowany przez ludzi wywodzących się z obozu politycznego zmarłego dyktatora, którzy w jego miejsce stworzyli demokratyczną monarchię parlamentarną.


Strony:
1 2

Juan Carlos Burbon jeszcze jako królewicz hiszpański, 1971 rok (domena publiczna). Po śmierci generała Franco (20 listopada 1975 roku) na mocy wcześniejszej decyzji dyktatora z 1947 roku przywrócono w Hiszpanii monarchię, zniesioną w 1931 roku. Władcą został Juan Carlos I, wnuk ostatniego króla Hiszpanii, Alfonsa XIII Burbona (1886-1931). Początkowo utrzymał on na stanowisku ostatniego premiera doby frankistowskiej Ariasa Navarro. Jednak na początku 1976 roku zaczęli pojawiać się w Madrycie przywódcy sił opozycyjnych wobec panującego systemu, z którymi rząd zaczął prowadzić rozmowy na temat przyszłych reform politycznych. W tym czasie w kraju nasiliły się także niepokoje społeczne, co władze odebrały jako sygnał, że Hiszpanie oczekują po śmierci Franco radykalnych reform politycznych. Król zdecydował się zatem w lipcu 1976 na zdymisjonowanie premiera Navarro i powierzenie stanowiska premiera innemu politykowi z obozu frankistowskiego – Adolfo Suarezowi.

Frankiści na czele przemian

Jego rząd ogłosił amnestię dla więźniów politycznych i wprowadził przepisy umożliwiające tworzenie legalnych partii politycznych. W listopadzie 1976 roku Suarez nakłonił frankistowski parlament, Kortezy, do uchwalenia ustawy zakładającej przeprowadzenie w kraju demokratycznych wyborów parlamentarnych na podstawie ordynacji proporcjonalnej. Jej założenia zostały zatwierdzone przez referendum z 15 grudnia 1976 roku, w którym poparło ją 94% społeczeństwa.

Hiszpania generała Franco: państwo faszystowskie czy „frankistowskie”?

Czytaj dalej...
W tym samym roku rząd wykonał także ważny gest w stronę Kościoła katolickiego – na mocy umowy o nominacjach biskupich w Hiszpanii, zawartej ze Stolicą Apostolską w dniu 28 lipca 1976 roku, król zrzekł się swojego prawa wywierania wpływu na wybór biskupów, przekazując decyzje w tej sprawie wyłącznie papieżowi. Usunęło to główną kość niezgody między Hiszpanią a Papiestwem, gdyż generał Franco aż do końca swojego życia upierał się, że wywieranie wpływu na wybór biskupów w Hiszpanii stanowi tradycyjną prerogatywę hiszpańskich monarchów, w związku z czym Stolica Apostolska musiała w konkordacie z 1953 roku iść w tej sprawie na ustępstwa, z czym jednak nigdy de facto się nie pogodziła.

Wiosną 1977 roku rozwiązano w Hiszpanii dotychczasową partię władzy – Ruch Narodowy (wcześniej noszącą nazwę Falanga Hiszpańska). W tym samym czasie zalegalizowano także główne partie opozycyjne wobec frankizmu – Hiszpańską Socjalistyczną Partię Robotniczą (PSOE) w dniu 18 lutego 1977 roku i Komunistyczną Partię Hiszpanii (PCE) dnia 9 kwietnia 1977 roku. Datę legalizacji tej ostatniej wybrano celowo na okres Świąt Wielkanocnych w celu złagodzenia oporu armii w tej sprawie (dominowały w niej ciągle nastroje frankistowskie). Pomimo to, Rada Najwyższa Sił Zbrojnych skrytykowała posunięcie władz, a kilku generałów podało się w związku z tym do dymisji, ostatecznie jednak armia nie zdecydowała się wtedy na radykalniejsze posunięcie.

Adolfo Suarez, lider Unii Centrum Demokratycznego i premier Hiszpanii czasu transformacji ustrojowej (fot. Ministry of the Presidency. Government of Spain).

Pierwsze wolne wybory w Hiszpanii od 1936 roku odbyły się 15 czerwca 1977 roku. Zwyciężyła w nich partia stworzona przez premiera Suareza, nosząca nazwę Unii Centrum Demokratycznego (UCD). Na drugim miejscu, z poparciem 29%, była PSOE, na czele której stał wtedy Felipe Gonzalez. Daleko w tyle za nimi pozostali komuniści, którzy uzyskali 9% głosów, i Sojusz Ludowy, który tworzyli frankiści przeciwni likwidacji dotychczasowego systemu politycznego, z poparciem 8%.

Ostateczny demontaż systemu

Nowy parlament w dniu 30 października 1978 roku uchwalił konstytucję, która obowiązuje w Hiszpanii do dnia dzisiejszego. 6 grudnia tego samego roku została ona zatwierdzona w referendum, a 27 grudnia podpisał ją król. Konstytucja ograniczyła władzę królewską do funkcji reprezentacyjnych i zwierzchnictwa nad siłami zbrojnymi. Władzę ustawodawczą miały sprawować wybierane co 4 lata Kortezy, z zastrzeżeniem, że izba niższa – Kongres Deputowanych – ma być wyłaniana w wyborach proporcjonalnych, a izba wyższa – Senat – w wyborach większościowych. Konstytucja utrzymała unitarny charakter państwa, ale podzieliła je na siedemnaście wspólnot autonomicznych, przyznając im prawo posiadania regionalnego rządu i parlamentu. Niestety, to rozwiązanie nie zadowoliło baskijskiej organizacji ETA, walczącej o niepodległość Kraju Basków, która nasiliła w tym okresie ataki terrorystyczne.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Jb |

Panstwo Franco bylo prawnym idealem rownowagi miedzy obrzydliwoscia totalitaryzmu i wulgarnoscia demokracji. Franco byl geniuszem. Jan Karol zdradzil dziedzictwo Caudillio.



Odpowiedz
Konrad Ruzik

Urodzony w 1988 roku, absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Instytutu Historycznego UW. Interesuje się historią Polski oraz historią powszechną wieków XX, XIX i XVI-XVIII. Miłośnik twórczości Williama Szekspira, poezji śpiewanej oraz filmów historycznych.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org