Opublikowano
2017-05-30 10:00
Licencja
Wolna licencja

„Piękne, użyteczne, zbędne… Obiekty kolejowe w Polsce” – red. M. Kapias i D. Keller – recenzja i ocena

Badania dziejów transportu kolejowego w ostatnich latach nabierają dużego przyspieszenia. Zwiększa się liczba historyków zajmujących się tą tematyką, rośnie świadomość wartości zabytków techniki i kolejnictwa.


Strony:
1 2
/piekneużyteczne.jpg Redaktorzy: Michał Kapias, Dawid Keller
Tytuł: „Piękne, użyteczne, zbędne… Obiekty kolejowe w Polsce”
Wydawnictwo: Muzeum w Rybniku
ISBN: 978-83-63959-16-6
Ilość stron: 528
Format: 17.5 × 25 cm
Oprawa: miękka
Rok wydania: 2016
Cena: 75,00 zł

Ocena naszego recenzenta: 7/10
(jak oceniamy?)
Inne recenzje książek historycznych

Rosnące w naszym kraju zainteresowanie kolejnictwem nie zmienia jednak dramatycznego stanu jego dziedzictwa historycznego i kulturowego. Spółki grupy PKP SA nadal niszczą je w barbarzyński sposób, likwidując wiele wartościowych obiektów. Od sześciu lat Muzeum w Rybniku organizuje cykliczną „Rybnicką Konferencję o Historii Kolei” dotyczącą historii kolejnictwa na ziemiach polskich. Jej organizacja jest autorskim przedsięwzięciem dr Dawida Kellera, który jest również inicjatorem wydania i redaktorem monografii historii kolejnictwa na ziemiach polskich „Dzieje kolei w Polsce”, Rybnik 2012 r., ss. 488. Praca ta, jakkolwiek niewątpliwie wartościowa, zawiera także rozdziały o niskim poziomie merytorycznym, ponieważ wobec braku badań szczegółowych oraz niedostępności archiwaliów, w wielu obszarach historii polskiego kolejnictwa na sporządzenie dobrej syntezy jest wciąż zbyt wcześnie.

Ubiegłoroczny tom pokonferencyjny „Piękne, użyteczne, zbędne” poświęcony jest zagadnieniom historii infrastruktury i architektury kolejowej. Tom obejmuje 21 referatów dotyczących poszczególnych obiektów i zespołów na terenie całego kraju. Znajdziemy tu materiały o zróżnicowanej wartości merytorycznej. Zarówno erudycyjne referaty opracowane na podstawie szerokiej bazy archiwalnej, jak i materiały na niższym poziomie, odtwórcze, powstałe na bazie opracowań. Tym drugim trudno jednak odmówić funkcji informacyjnej: przedstawiają one określone obiekty infrastruktury i architektury kolejowej zagrożone przekształceniem lub zniszczeniem. Za dostrzegalną niekonsekwencją wypada natomiast uznać brak polskiego tłumaczenia referatu Ewy Marii Kido „Estetyka i projektowanie regionalnych stacji kolejowych w Japonii”. Ta interesująca i egzotyczna problematyka zdaje się nie przystawać do polskiej tematyki całego tomu.

Referat Andrzeja Mielcarka „Projekty budowy kolei Szczecin – Świnoujście przez Zalew Szczeciński” omawia niezrealizowane XIX-wieczne projekty tej linii. Zawarto w nim niepublikowane wcześniej plany ze zbiorów Archiwum Państwowego w Szczecinie. Tekst Zbigniewa Bereszyńskiego „Architektura kolejowa w historii, krajobrazie i układzie przestrzennym Opola” wpisuje się w prace obejmujące analizę powstania i rozwoju infrastruktury węzłów kolejowych. Zawarto w nim analizę architektury poszczególnych obiektów wraz z opisem detalu i symboliki, przedstawioną na tle ogólnego rozwoju kolejnictwa w Opolu. Wystąpienie Tomasza Przerwy „«Prawie jak w Tatrach» czyli o postrzeganiu srebrnogórskiego odcinka zębatego”, ukazuje turystyczne i kulturowe znaczenie tej linii w lokalnej społeczności. Materiał opracowano na podstawie niemieckich, głównie prasowych, publikacji z epoki.

Z koeli w referacie Tomasza Machowskiego „Galicyjskie posterunki dróżnicze – historia, stan zachowania i możliwości adaptacyjne na przykładzie linii kolejowej Jasło – Rzeszów” podjęto temat opisu powstania, przekształceń oraz postulatów ochrony posterunków dróżniczych na liniach kolejowych zaboru austriackiego. Jest to drugi po tekście Michała Jerczyńskiego (Domki dróżników – funkcja, architektura, historia „Świat Kolei” 2013, nr 2) materiał dotyczący tej istotnej w skali kraju tematyki.

Dużą wartość posiada również referat Waldemara Komorowskiego pt. „Najstarsze widoki kolei żelaznej w Krakowie”. Wprowadza on do obiegu historycznego wiele interesujących, nieznanych szerzej źródeł do dziejów kolei w Krakowie, zachowanych w krakowskich muzeach i archiwach. Spojrzenie na jej początki przez pryzmat źródeł ikonograficznych stanowi interesujące ujęcie metodologiczne w badaniach nad historią kolejnictwa. W podobny obszar wpisuję się tekst Marcina Medyńskiego „Obiekty kolejowe Skarżyska – Kamiennej na pocztówkach i fotografiach sprzed 1945 r. (przyczynek do ikonografii jako nauki pomocniczej historii najnowszej)”. Stanowi on erudycyjny opis zbiorów ikonograficznych związanych z historią rozwoju obiektów kolejowych węzła w Skarżysku Kamiennej. Warto zaznaczyć, iż w przypadku badań nad historią techniki wykorzystanie i właściwa analiza zbiorów ikonograficznych ma kluczowe znaczenie. W częstym przypadku braku źródeł archiwalnych źródła ikonograficzne i kartograficzne pełnią bowiem pierwszorzędną rolę.

Analizę interesującego aspektu typizacji dworców kolejowych w architekturze II RP stanowi referat badacza architektury kolejowej II RP Michała Pszczółkowskiego „Projekty typowe w architekturze dworców kolejowych lat międzywojennych”. Brakuje w nim jednak odniesienia do zagadnienia typizacji dworców kolejowych lat wcześniejszych i oceny jej wpływu na typowe dworce okresu międzywojennego. W referacie nie uwzględniono typowego dworca autorstwa Romualda Millera, wybudowanego dwukrotnie: w Radziwiłłowie i Teresinie (Szymanowie). W materiale znalazło się także kilka niewielkich błędów szczegółowych (choć – co podkreślamy – nie obniżają one jego dużej wartości): „Prace projektowe i wykonawcze, związane z odbudową i rozwojem infrastruktury kolejowej, były prowadzone w latach 1919-1926 przez Dyrekcję Budowy Kolei Państwowych” (s. 236). Prace związane z odbudową linii kolejowych na obszarze Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej prowadził Wydział Drogowy Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej, natomiast Dyrekcja Budowy Kolei Państwowych realizowała budowy nowych linii. Trudno powiedzieć na jakich źródłach autor oparł twierdzenie, że Romuald Miller zaprojektował typowy dworzec dla stacji średniej wielkości w dwóch wariantach (s. 241). Stację w Kole zaprojektował arch. Eugeniusz Szretter (nekrolog w Kurierze Warszawskim 1925 r., nr 136), a więc to zapewne on autorem tego typowego rozwiązania.

Referat s. Anny Tejszerskiej „Styl narodowy w architekturze dworców dwudziestolecia międzywojennego” stanowi interesujący przegląd obszernego zbioru obiektów dworcowych wzniesionych przez PKP w tym stylu w okresie międzywojennym. Brakuje w nim jednak usystematyzowania form architektonicznych prezentowanych dworców, w tym obecnych w części z nich form wczesnomodernistycznych (np. dworce w Stołpcach i Gdyni). Pewną wątpliwość budzi również tytuł referatu. Koncepcja „stylu narodowego” zakładała bowiem istnienie panującego niegdyś w Polsce stylu architektonicznego, który należało wyodrębnić w oparciu o pierwotne swojskie zachowane formy (głównie wśród ludu lub na prowincji) i stosować dla podkreślenia odrębności własnej, polskiej kultury materialnej.


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Zbigniew Tucholski

Doktor, pracownik Instytutu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w historii kolei, autor monografii „Polskie Koleje Państwowe jako środek transportu wojsk Układu Warszawskiego” (2009).

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org