Opublikowano
2015-01-12 19:08
Licencja
Wolna licencja

Powszechna Wystawa Krajowa (Pewuka) dla Poznania

Niedawno Poznań obchodził 85 rocznicę wystawy popularnie zwanej Pewuką. Było to największe przedsięwzięcie wystawiennicze w historii II Rzeczypospolitej, które zdeterminowało rozwój Międzynarodowych Targów Poznańskich i zdominowało dzielnicę Grunwald. Ile zobaczymy z Pewuki w dzisiejszym Poznaniu?


Strony:
1 2 3 4

W dwudziestoleciu międzywojennym Poznań bardzo szybko stał się miastem znakomicie zorganizowanym i rozwiniętym ekonomicznie. Jednym z czynników znacząco wspierających jego rozwój stały się Międzynarodowe Targi Poznańskie. Tradycja targów istniała w stolicy Wielkopolski od XIX wieku, natomiast kształt obecnej infrastruktury targowej ma swoje źródło w 1911 roku. Wtedy to odbyła się wystawa Wschodniopruska, na potrzeby której wybudowano Wieżę Górnośląską według projektu Hansa Poelziga. Dziesięć lat później Związek Towarzystw Kupieckich podjął się zorganizowania spotkania kupców i wytwórców z całej Polski, aby zorientować się co do wspólnych możliwości ekonomicznych. Tym samym pierwszy targ odbył się w maju 1921 roku. Był on ogromnym sukcesem.

Wkrótce Targ Poznański stał się instytucją miejską i zdecydowano, że będzie odbywał się co roku. Niedługo nabrał międzynarodowego charakteru, co spowodowało, że został przyjęty do Związku Targów Międzynarodowych. Targi Poznańskie promowały polskie produkty wytwarzane w różnych częściach kraju, co pozwalało zjednoczyć polską gospodarkę. Powszechna Wystawa Krajowa, która odbyła się w 1929 roku, była jednym z najważniejszych wydarzeń w międzywojennym Poznaniu. Miała konsekwencje finansowe, urbanistyczne, ekonomiczne i społeczne.

Powszechna Wystawa Krajowa – idea i organizacja

Prezydent Poznania Cyryl Ratajski (fot. domena publiczna) Pewuka została zainspirowana wcześniejszymi doświadczeniami wystaw światowych z Paryża i Londynu. W 1923 roku pojawił się pomysł zorganizowania wydarzenia, które pozwoliłoby zaprezentować dorobek dziesięciu lat niepodległej Polski. Niemal w tym samym czasie ideę tę przedstawiły Targi Poznańskie oraz grupa warszawskich architektów. Projekt, który zakładał realizację przedsięwzięcia na rok 1928, nie zyskał jednak przychylności polskiego rządu ze względu na problemy ekonomiczne. Idea powróciła w roku 1926, jednak Warszawa stwierdziła, że organizacja będzie możliwa dopiero w następnej dekadzie. Z kolei władze Poznania, na czele z prezydentem Cyrylem Ratajskim, zadeklarowały swoją gotowość na rok 1929. W 1927 roku powstał Komitet Organizacyjny a kilka miesięcy później Towarzystwo „Powszechna Wystawa Krajowa w 1929 roku w Poznaniu”. W roku następnym gotowy był projekt, a władze miasta oddały za darmo grunty miejskie na czas wystawy.

W tym czasie organizatorzy zadeklarowali, że Wystawa będzie pokazywała Polskę jako jedność kulturalną, ekonomiczną i polityczną. Spodziewali się, że wydarzenie będzie miało dobry wpływ na narodową gospodarkę, pomoże w jednoczeniu kraju po okresie zaborów, pokaże Polskę za granicą jako kraj stabilny, trwały i dobrze prosperujący, a także pozwoli na rozwinięcie kontaktów między Polakami rozsianymi po świecie.

Na czele Towarzystwa stał Cyryl Ratajski. Jego członkami byli obywatele Poznania silnie zaangażowani w życie społeczne i często piastujący wysokie stanowiska urzędnicze. Kierował nim złożony z pięciu osób zarząd, któremu przewodził Stanisław Wachowiak, wcześniej wojewoda pomorski, który był siłą napędową całego przedsięwzięcia.

Od 1927 roku do maja 1929 dyrekcja Pewuki pracowała codziennie tak samo jak ekipa budowlana (budowa zaczęła się faktycznie dopiero w 1928 roku, a więc wystawa powstała w mniej niż półtora roku!). W każdy poniedziałek prezydent Ratajski organizował spotkania w ratuszu i prosił o sprawozdania z postępu prac, co zresztą przyniosło mu nieco żartobliwy przydomek „Dyktator”.

Ani polski rząd, ani Miasto Poznań nie były gotowe, aby ponieść całość finansowego ciężaru organizacji wystawy. Koszty wyniosły około 100 milionów złotych. Złożyli się na nie rząd, miasto, wystawcy, którzy płacili za dzierżawę stanowisk, i Towarzystwo PWK. Oczywiście nie obyło się bez kredytów, które zaciągnął Poznań w bankach krajowych i zagranicznych, i to właśnie kwestia długów będzie największym problem, jaki pozostanie po wystawie.
h2. Nowy Grunwald

Aby zrozumieć konsekwencje urbanistyczne, należy rzucić okiem na zaaranżowanie przestrzeni wystawienniczych oraz na niektóre pawilony. Teren został podzielony na pięć części, co mocno wpłynęło na miasto i jest dziś szczególnie widoczne. Wystawa bowiem ukształtowała nowe dzielnice: Grunwald, który w tamtym okresie był słabo zaludniony, i Łazarz – wówczas tylko pola.

Plan Pewuki (domena publiczna)

Targi dysponowały przed Pewuką niewielką przestrzenią i kilkoma pawilonami, przede wszystkim Wieżą Górnośląską, Pałacem Targowym i budynkiem administracji. Dwa ostatnie powstały w 1925 roku według projektów Stefana Cybichowskiego i istnieją do dziś. Realizacja wystawy wymagała jednak nowej koncepcji urbanistycznej terenów targowych. Grupa architektów, którym przewodniczył Roger Sławski (autor chociażby projektu elewacji poznańskiego Bazaru od strony alei Marcinkowskiego czy budynku Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk na ul. Mielżyńskiego), oraz inżynierów stworzyła projekty budynków, z których część istnieje po dziś dzień, a część została zaprojektowana tylko na czas wystawy. Przed przystąpieniem do prac architekci i Zarząd jeździli po Europie, oglądając inne wystawy i podpatrywali zastosowane tam rozwiązania, chcą osiągnąć światowy poziom swoich przyszłych prac.

Teren A powstał na istniejącym dotychczas terenie targowym. Postanowiono zaprezentować na nim najważniejsze gałęzie przemysłu. Ponieważ przestrzeń ta była już w jakiś sposób zaaranżowana, Sławski i jego ekipa musieli zrobić wszystko, aby upiększyć teren i zachować proporcje między pawilonami w różnym stylu. Kompozycja tego terenu zachowała się do dzisiaj i stała się osią współczesnych Targów.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Michała Przeperskiego „Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą”:

Autor: Michał Przeperski
Tytuł: „Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-3-9

Stron: 86

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Mim |

Owe pola Św. Łazarza były, jak zauważa przedmówca, polami tylko z nazwy. Szpital pod owym patronem powstał tam już w XVI wieku, otrzymując jako uposażenie tereny aż do Górczyna, potem zamieszkali tam Bambrzy, a w granicach Poznania znalazł się Łazarz w 1900 roku jako teren silnie już zurbanizowany. Cmentarz na terenach Pewuki był faktycznie żydowski.



Odpowiedz

Gość |

Bardzo dobry artykuł. Jedno "ale " mogę mieć jedynie do sformułowania: "Łazarz- wtedy tylko pola" Łazarz był w tym okresie już bardzo mocno związany z miastem i silnie zurbanizowany. Załączam mapę z okolic roku 1918. Zabudowa wokół osi jaką stanowiła ulica Głogowska tak naprawdę przypomina dzisiejsze siatkę ulic. Tereny PEWUKI to tak naprawdę park oraz cmentarz- jeżeli dobrze pamiętam był to cmentarz żydowski. http://www.walkowiak.pl/mapy/slides/poznan1918.html Jednak praca świetna :) Pozdrawiam!



Odpowiedz
Magdalena Heruday-Kiełczewska

Doktor nauk humanistycznych, absolwentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Paris IV – La Sorbonne, stypendystka rządu francuskiego (Bourse de la cotutelle de these), archiwistka, tłumaczka, poetka. Zajmuje się historią Francji, stosunkami polsko-francuskimi, historią emigracji, oral history oraz dziejami uniwersytetu poznańskiego. Współpracuje z Instytutem Pamięci Narodowej. W wolnych chwilach podróżuje, chodzi po muzeach i odtwarza dawne przepisy kulinarne.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org