Opublikowano
2014-11-05 18:30
Licencja
Wolna licencja

Profesor Jerzy Tomaszewski (1930-2014)

4 listopada 2014 roku zmarł Jerzy Tomaszewski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, wybitny historyk. Był współtwórcą otwartego tydzień temu Muzeum Historii Żydów Polskich.


Początek kariery naukowej Jerzego Tomaszewskiego wypada na 1954 rok, kiedy obronił pracę magisterską w Szkole Głównej Planowania i Statystyki. Promotorem jego pracy był Stanisław Rączkowski, jednak uczonymi, którzy wywarli największy wpływ przeszłego profesora, byli historycy: Andrzej Grodek i Witold Kula. Również w SGPiS w 1960 roku obronił pracę doktorską i cztery lata później się habilitował. Pracował w wielu instytucjach naukowych. W latach 1954–1956 był asystentem w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR. Po rozwiązaniu tej placówki powrócił do SGPiS gdzie pracował do 1965 roku. Przez kolejne lat był docentem w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. W 1970 rozpoczął pracę Uniwersytetu Warszawskiego, z którym związany jest do dziś. Do 1990 roku pracował w Instytucie Nauk Politycznych, gdzie w 1972 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w 1980 zwyczajnym. W 1990 roku przeniósł się do Instytutu Historycznego, gdzie współtworzył Centrum Badania i Nauczania Dziejów i Kultury Żydów w Polsce im. Mordechaja Anielewicza następnie kierując nim do 2001 roku. Związany był również z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma jako członek Rady Naukowej oraz Zarządu. Wchodził również w skład Kolegium Redakcyjnego oraz Rady Redakcyjnej wydawanego przez ŻIH Kwartalnika Historii Żydów (dawniej Biuletynu ŻIH). Był również członkiem redakcji rocznika „Polin Studies In Polish Jewry”.

Był uczonym o niezwykle szerokim horyzoncie badawczym. Przez wiele lat zajmował się dziejami ekonomicznymi polskiego dwudziestolecia międzywojennego. Obok monografii poświęconych szczegółowym zagadnieniom z tego zakresu, był autorem – najczęściej wespół ze Zbigniewem Landauem – wielu prac syntetycznych i przekrojowych. Swego rodzaju podręcznikiem jest napisany przez nich „Zarys historii gospodarczej Polski 1918 – 1939” wydany w 1960 roku. Praca ta doczekała się sześciu wydań, zmienianych i uzupełnianych, z których ostatnie ukazało się w 1999 roku. Na szczególną uwagę zasługuje też synteza poświęcona temu zagadnieniu, czterotomowe dzieło pt. „Gospodarka Polski międzywojennej 1918–1939”. Kolejne tomy ukazywały się przez ponad 20 lat. Pierwszy, w 1967 roku, ostatni zaś w 1989. Zainteresowania Jerzego Tomaszewskiego gospodarką nie ograniczały się jednak wyłącznie do Polski i wyłącznie do okresu II Rzeczypospolitej. Wraz Jerzym Ciepielewskim, Ireną Kostrowicką i Zbigniewem Landauem był współtwórcą podręcznika pt. „Historia gospodarcza świata XIX i XX wieku” wydanego w 1970 roku, oraz współautorem pracy pt. „Odbudowa gospodarki krajów socjalistycznych 1944-1948” napisanej również ze Zbigniewem Landauem.

Jedną z najważniejszych dziedzin badań Jerzego Tomaszewskiego była historia krajów Europy Środkowej w XX wieku, z których najwięcej miejsca poświęcił Czechosłowacji, następnie Czechom i Słowacji oraz Bułgarii. Jest między innymi autorem pracy, która stanowi syntetyczne ujęcie dziejów Czech i Słowacji w XX wieku.

Zagadnieniem, które profesor Tomaszewski uprawiał z niezwykle dużym powodzeniem była problematyka mniejszości narodowych w Polsce. Niemal równolegle, w 1985 roku, ukazały się dwie prace poświęcone tej tematyce. Pierwsza to „Rzeczpospolita wielu narodów”, druga – „Ojczyzna nie tylko Polaków”. Sześć lat później opublikował również niewielką książeczkę pt. „Mniejszości narodowe w Polsce XX wieku”. Wielu poszczególnym problemom z tej dziedziny poświęcił osobne studia, które ukazywały się w różnych czasopismach naukowych. Aktywność dziejopisarska na tym właśnie polu przyniosła mu w pewnych kręgach opinię historyka kontrowersyjnego. W 1984 r. burzę wywołał opublikowany na łamach pisma „Nurt” wywiad z prof. Tomaszewskim, w którym oskarżył żołnierzy 27. Dywizji Wołyńskiej Piechoty Armii Krajowej o mordowanie ludności ukraińskiej.

Jednym z najistotniejszych obszarów badawczych Jerzego Tomaszewskiego była historia Żydów polskich. Od lat sześćdziesiątych publikował w Biuletynie ŻIH. Pierwsze teksty z tej dziedziny dotyczyły aspektów gospodarczych. W późniejszych latach jego badania zaczęły się rozszerzać na inne problemy. Wśród najważniejszych publikacji z tego zakresu jest „Zarys dziejów Żydów w Polsce w latach 1918 1939” wydany w 1990 roku oraz praca pt. „Preludium Zagłady. Wygnanie Żydów polskich z Niemiec w 1938 roku”, wydana w 1998 roku. Obok tego opublikował wiele monografii i artykułów z tej tematyki. Bardzo ważne są tu również artykuły przeglądowe oraz publikacje popularnonaukowe. Warto zwrócić uwagę na te mniejsze formy, zwłaszcza recenzje i polemiki, w których Tomaszewski poddawał krytyce publikacje o charakterze antysemickim.

Profesor Jerzy Tomaszewski był również współautorem obszernej syntezy dziejów Europy, która ukazała się 1997 roku pod redakcją Antoniego Mączaka. W 2003 roku opublikował także napisaną wraz z Andrzejem Chojnowskim przekrojowe opracowanie dziejów Izraela w XX wieku.

Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Liwr |

A to ciekawe. A w jaki sposób prof. Tomaszewski zawdzięczał prestiż Polakom?



Odpowiedz

Gość: percy |

Krytyka AK nie dziwi zważywszy na członkostwo (do samego końca) profesora w PZPR. Generalnie był to jeden z wielu historyków komunistycznych, którzy chętniej szukali win w polskim narodzie, aniżeli w innych, co jest o tyle nie w porządku, że bagatelizował zupełnie krzywdy jakich doznali Polacy ze strony sąsiednich nacji. Na próżno szukać u niego obiektywnego spojrzenia na dzieje II RP. Jego prace to komunistyczne agitki (zob. zagadnienia żydowskie, problem Zaolzia, historię gospodarczą) szczególnie niebezpieczne bo stwarzające pozory piśmiennictwa naukowego. Słowem: krytykował Polaków, ale to im zawdzięczał powodzenie materialne i prestiż.



Odpowiedz

Gość: Tomasz Szczepański |

Bo gnioty albo były ideologicznie zgodne z jego poglądami, albo były w interesie jego wspólnoty etnicznej. Był też autorem b. krytykowanego tekstu o pogromie Żydów we Lwowie w XI 1918, jawnie stronniczego.



Odpowiedz

Gość: Krytyczny |

Nekrolog, więc wiadomo, że musi być laurka. Szkoda, bo w recenzjach zdarzało mu się chwalić gnioty, tylko dlatego, że... nie wiem: napisali je kumple? były ideologicznie zgodne z poglądamy JT? (patrz: prace JT Grossa).



Odpowiedz
Tomasz Siewierski

Historyk, doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się historią historiografii i historią kultury XIX-XX w. oraz metodologią historii. Publikował m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Przeglądzie Humanistycznym”, „Rocznikach Humanistycznych” i „Roczniku Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org