Autor: Tomasz Leszkowicz
Tagi: Historia polityczna, Ciekawostki i rocznice, Sylwetki i biografie, II wojna światowa, Polska
Opublikowany: 27 września 2012
Licencja:wolna licencja

Przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego

Dziś obchodzimy Dzień Polskiego Państwa Podziemnego, upamiętniający fenomen, jakim była najsprawniejsza struktura konspiracyjna w okupowanej Europie. Nie skupiała się ona jednak tylko na walce zbrojnej – utworzona w 1940 r. Delegatura Rządu na Kraj kierowała całością cywilnego życia podziemnej państwowości. Poniżej przedstawiamy sylwetki Delegatów, którzy stali na czele tej rozbudowanej instytucji. Oto przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego

Cyryl Ratajski

Związany z endecją Cyryl Ratajski był pierwszym stałym Delegatem Rządu na Kraj, wybranym przez specjalnego wysłannika gen. Sikorskiego, płk. Jana Skorobohatego-Jakubowskiego. Urodzony w 1875 r. Ratajski pochodził z wielkopolskiej rodziny chłopskiej. Po zdaniu matury w Poznaniu studiował prawo w Niemczech, tam też podjął pierwszą pracę w zawodzie. W późniejszym okresie prowadził praktykę adwokacką w Raciborzu, związał się wówczas ze śląską Narodową Demokracją. W 1911 r. osiadł w Poznaniu, gdzie zaangażował się zawodowo i społecznie. W czasie powstania wielkopolskiego utrzymywał ścisłe związki z Naczelną Radą Ludową.

Cyryl Ratajski (1875-1942).

W latach 1922-1924 i 1925-1934 pełnił funkcję Prezydenta Poznania, przyczyniając się znacząco do rozwoju miasta. W okresie od listopada 1924 r. do czerwca 1925 r. pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych w rządzie Władysława Grabskiego. W 1934 r. odwołany przez władze sanacyjne z funkcji prezydenta miasta, objął ją ponownie na tydzień we wrześniu 1939 r. Aresztowany czasowo przez Niemców, w 1940 r. został przesiedlony do Generalnego Gubernatorstwa. W grudniu tego roku został Delegatem Rządu na Kraj. Funkcję tę pełnił do 5 sierpnia 1942, kiedy z powodu złego stanu zdrowia podał się do dymisji. Zmarł w Warszawie 19 października tego samego roku. Po wojnie został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.

Jan Piekałkiewicz

Następcą Ratajskiego został Jan Piekałkiewicz związany ze Stronnictwem Ludowym. Urodzony w 1892 r., ukończył ekonomię w Petersburgu, specjalizując się w statystyce (w 1921 r. brał udział w przeprowadzeniu pierwszego polskiego spisu powszechnego). Jako naukowiec publikował również prace poświęcone finansom i ekonometrii. Wykładał m.in.na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W latach 1938-1939 zasiadał we władzach SL, w początkach wojny związał się z konspiracyjnym Stronnictwem Ludowym „Roch”.

Jan Piekałkiewicz(1892-1943).

W 1941 r. został zastępcą Delegata Rządu na Kraj, a 5 sierpnia 1942 r. zajął miejsce Cyryla Ratajskiego. W czasie sprawowania przez niego tej funkcji powstała m.in. Rada Pomocy Żydom „Żegota”, rozpoczęto dokumentowanie zbrodni niemieckich a także napiętnowano kolaborantów i osoby pomagające Niemcom. Znaleźli się Polacy z nazwiska i pochodzenia, którzy się podjęli hańbiącej roli chwytania własnych rodaków. Uchodzi im to dotychczas bezkarnie. Wprawdzie sięga ich pogarda i nienawiść Narodu, ale ohyda trwa [...] To co czynią ci urzędnicy-Polacy jest w zrozumieniu obowiązujących przepisów polskich zdradą. Grożą za nią kary najcięższe, aż do kary śmierci włącznie – pisał w specjalnym oświadczeniu w tej sprawie. 19 lutego 1943 r. został aresztowany przez Niemców i więziony na Pawiaku oraz w Alei Szucha, gdzie został zamordowany 19 czerwca tego roku.

Jan Stanisław Jankowski

Urodzony w 1882 r. Jankowski był z wykształcenia chemikiem, absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej, przed pierwszą wojną światową asystentem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na początku XX w. związany z endecją, w 1909 r. odszedł z Ligi Narodowej, będąc jednym z przywódców Narodowego Związku Robotniczego. W czasie pobytu w Krakowie był związany z Komisją Tymczasową Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych i Polskim Związkiem Wojskowym, w czasie wojny służył w I Kompanii Kadrowej i 1. pułku ułanów Legionów Polskich. Po wojnie był liderem Narodowej Partii Robotniczej, był ministrem pracy i opieki społecznej w pierwszym rządzie Wincentego Witosa, rządzie Aleksandra Skrzyńskiego i trzecim rządzie Witosa. W latach 1928-1935 był posłem na Sejm. Od 1937 r. w Stronnictwie Pracy.

Jan Stanisław Jankowski (1882-1953).

W czasie wojny związany z instytucjami opieki społecznej, w 1941 r. objął funkcję dyrektora Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj. W następnym roku mianowany zastępcą Delegata, po aresztowaniu Jana Piekałkiewicza w lutym 1943 r. przyjął kierowanie cywilną administracją państwa podziemnego. Jako wicepremier i kierownik Krajowej Rady Ministrów, brał udział w przygotowaniu i ogłoszeniu wybuchu powstania warszawskiego. Po jego kapitulacji przedostał się poprzez obóz w Pruszkowie na wolność. W marcu 1945 r. został aresztowany wraz z gen. Leopoldem Okulickim i innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego przez oddział NKWD dowodzony przez gen. Iwana Sierowa. 21 czerwca 1945 r. w czasie moskiewskiego procesu szesnastu został skazany na 8 lat więzienia. 13 marca 1953 r. został prawdopodobnie zamordowany w więzieniu we Włodzimierzu.

Stefan Korboński

Po aresztowaniach z marca 1945 r. funkcję Delegata objął Stefan Korboński. Urodzony w 1901 r., brał udział w walkach o Lwów (1918-1919), wojnie 1920 r. i III powstaniu śląskim. Był kawalerem Krzyża Virtuti Militari. W okresie międzywojennym podjął studia prawnicze, a następnie pracę w prokuraturze i adwokaturze w Poznaniu i Warszawie. Od 1925 r. był związany z ruchem ludowym, kolejno z PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwem Ludowym.

Stefan Korboński (1901-1989).

We wrześniu 1939 r. służył w 57 pułku piechoty, dostając się do niewoli sowieckiej, z której uciekł i przedostał się do okupowanej Warszawy. Działał w ZWZ-AK oraz SL „Roch”. Wraz z żoną prowadził konspiracyjną radiostację, przekazującą informacje do Londynu. W 1941 r. został Kierownikiem Walki Cywilnej, a dwa lata później objął funkcję szefa Oporu Społecznego w Kierownictwie Walki Podziemnej. W czasie powstania warszawskiego był dyrektorem Departamentu Spraw Wewnętrznych w Delegaturze Rządu na Kraj, w okresie od marca do czerwca 1945 r. pełnił obowiązki Delegata i przewodniczącego Rady Jedności Narodowej. Aresztowany przez NKWD, zwolniony po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Związał się z Polskim Stronnictwem Ludowym Stanisława Mikołajczyka, z list tej opozycyjnej partii został w styczniu 1947 r. posłem na Sejm Ustawodawczy. Jesienią tego samego roku podjął decyzję o ucieczce z kraju – przez Szwecję dostał się do USA, gdzie mieszkał aż do śmierci. Zaangażowany w życie emigracji politycznej, był autorem licznych publikacji poświęconych historii Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej. W 1980 r. otrzymał Medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Zmarł 23 kwietnia 1989 r. w Waszyngtonie.

W najbliższych dniach prochy Stefana Korbońskiego i jego żony Zofii zostaną sprowadzone do Polski i złożone w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.

Jerzy Braun

Ostatnim Delegatem Rządu na Kraj i faktycznym likwidatorem struktur Polskiego Państwa Podziemnego został Jerzy Braun. Urodzony w 1901 r., związany był z harcerstwem, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W okresie międzywojennym opublikował liczne zbiory wierszy, dramaty, powieści oraz scenariusze filmowe, był także redaktorem i wydawcą krakowskiej „Gazety Literackiej”. W czasie okupacji związany ze środowiskami katolickimi, redagował czasopismo „Kultura Jutra”. Brał udział w powstaniu warszawskim. W czerwcu 1945 r., po aresztowaniu Stefana Korbońskiego i wyroku na Janie Stanisławie Jankowskim objął funkcję Delegata Rządu na Kraj i przewodniczącego RJN. Zredagował wydane 1 lipca tego roku Testament Polski Walczącej i Manifest do Narodu Polskiego i Narodów Zjednoczonych.

Jerzy Braun (1901-1975).

W 1948 r. skończył studia filozoficzne na KUL-u. Związany ze Stronnictwem Pracy, w latach 1948-1956 był więziony przez władze stalinowskie. W 1966 r. wyjechał do Rzymu, gdzie przebywał do śmierci. Obserwator Soboru Watykańskiego, w czasie pobytu na Zachodzie wygłaszał liczne odczyty poświęcone kulturze polskiej. Zmarł 17 października 1975 r.

***

W 1995 r. Cyryl Ratajski, Jan Piekałkiewicz, Jan Stanisław Jankowski i Stefan Korboński zostali pośmiertnie odznaczeni Orderem Orła Białego.

Przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego – zobacz też:

Polecamy e-book Darii Czarneckiej – „Przewodnik po Polskim Państwie Podziemnym 1939-45”

Daria Czarnecka
„Przewodnik po Polskim Państwie Podziemnym 1939-45”
Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]
Liczba stron: 117
Format ebooków: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)
ISBN: 978-83-65156-27-3

Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Tomasz Leszkowicz
Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktor historii, absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wszystkie teksty autora

Polecane artykuły
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Magdalena Mikrut-Majeranek
redaktor naczelna
redakcja@histmag.org
telefon: 796 418 763
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy