Autor: Rafał Łatka
Tagi: Artykuły, Historia polityczna, Historia religii, 1945-1989, Polska
Opublikowany: 2011-10-18 07:30
Licencja: wolna licencja

Pytanie miesiąca (6): Czym zajmowała się Grupa „D” MSW?

Prowokacje, zastraszanie, pobicia, podpalenia i morderstwa – takimi metodami posługiwała się Grupa „D” Departamentu IV MSW.
REKLAMA
(Ksiądz Jerzy Popiełuszko, zamordowany przez członków Grupy „D”) Ksiądz Jerzy Popiełuszko, zamordowany przez członków Grupy „D”

19 listopada 1973 roku minister Stanisław Kowalczyk powołał do życia Grupę „D” – wydzieloną jednostkę Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL zajmującego się walką ze związkami wyznaniowymi. Celem działalności nowej jednostki była tzw. „dezintegracja” Kościoła. Do jej obowiązków należało opracowywanie strategicznych planów walki z Kościołem przez wzmacnianie tendencji odśrodkowych w jego wnętrzu i skłócanie ze sobą poszczególnych hierarchów oraz zwykłych księży. Co charakterystyczne, grupa ta koordynowała wszystkie tego typu działania podejmowane przez SB i władze administracyjne. Najbardziej niepokojącym zadaniem grupy było „opracowywanie koncepcji działań specjalnych” wobec Kościoła, o których więcej będzie mowa za chwilę.

Co ciekawe, Grupa „D” powstała w czasie ocieplenia stosunków z Kościołem, jakie nastąpiło za czasów Edwarda Gierka. Z czasem grupę rozbudowywano, a w 1977 utworzono jej terenowe odpowiedniki w województwach, w których Kościół był najsilniejszy (między innymi w Warszawie, Krakowie i Katowicach).

Grupa (od 1983 roku osobny Wydział Departamentu IV) była głęboko zakonspirowana i nie prowadzono w niej dokumentacji operacyjnej, wszelkie zaś bieżące dokumenty niszczono zaraz po wykonaniu zadania. Raporty z jej działalności otrzymywali członkowie ścisłego kierownictwa PZPR zajmujący się kwestiami wyznaniowymi. Jak pisze Marek Lasota, z listy adresatów tych sprawozdań wynika, że Grupa „D” była jednym z najbardziej istotnych narzędzi prowadzenia polityki wyznaniowej w PRL.

Pierwszym naczelnikiem grupy „D” był Zenon Płatek, jeden z podejrzanych o zlecenie porwania księdza Jerzego Popiełuszki, natomiast jej trzecim kierownikiem był Grzegorz Piotrowski, jeden z zabójców kapelana „Solidarności”.

Cele i skutki działania Grupy „D”

Działalność Grupy „D” można podzielić na dwie sfery. Pierwsza z nich to wspominane już zadania specjalne, które miały zdecydowanie kryminalny charakter. Można wśród nich wymienić zastraszanie, groźby, pobicia, uszkodzenia mienia czy podpalenia.

Również zamordowanie księdza Popiełuszki zostało dokonane przez członków tej grupy. W chwili obecnej nie można powiedzieć, czy rzecz miała się podobnie z zabójstwami księży z 1989 roku, niemniej jednak założenie takie wydaje się dość prawdopodobne. Wśród innych działań tej jednostki można wymienić próbę skompromitowania Jana Pawła II przez podrzucenie do mieszkania jego przyjaciela, księdza Andrzeja Bardeckiego, sfałszowanych pamiętników Ireny Kinaszewskiej, a także inwigilację księży uznawanych przez SB za szczególnie groźnych dla komunistycznej władzy.

Grupa nie zajmowała się tylko opresją, do jej celów należało także rozbijanie struktur Kościoła. Wykorzystywano do tego rozmaite środki, wśród których można wymienić działalność wydawniczą i publicystyczną oraz szeptaną propagandę. Przykładem może być założenie pisma „Ancora”, które miało nasilać spory prowadzone wśród duchowieństwa na temat wprowadzania reform Soboru Watykańskiego II. Warto wspomnieć także o szeroko zakrojonej akcji mającej obniżyć autorytet prymasa Stefana Wyszyńskiego. Starano się zaogniać każdy konflikt na linii prymas – episkopat lub prymas – Watykan, co zamierzano osiągnąć między innymi za pomocą fikcyjnej rozmowy z byłym księdzem, która miała się ukazać w jednej z gazet.

Mimo niewątpliwie kryminalnego charakteru działań Grupy, większość jej członków nie poniosła za swoje czyny odpowiedzialności karnej. Skazani zostali jedynie zabójcy księdza Popiełuszki i esbecy odpowiedzialni za prześladowanie ks. Adolfa Chojnackiego.

Bibliografia

  • Dziurok Adam, Szczypanie ks. Adolfa Chojnackiego, „Biuletyn IPN”, nr 1/2003, s. 57, 60.
  • Informacja o działalności komórek „D” pionu IV byłej Służby Bezpieczeństwa, „Biuletyn IPN”, nr 1/2003, s. 37-56.
  • Grupa D. nieznani sprawcy, [w:] Focus.pl, 31 maja 2009 [dostęp: 5 października 2011] <[http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/grupa-d-nieznani-sprawcy/nc/1/]>.
  • Lasota Marek, O raporcie Sejmowej Komisji Poświęconym Samodzielnej Grupie „D” MSW, „Biuletyn IPN”, nr 1/2003, s. 27-36.
  • Łoziński Bogumił, Zbrodnicza działalność Grupy „D” MSW, [w:] Katolicka Agencja Informacyjna, 25 lipca 2006 [dostęp: 5 października 2011], <[http://ekai.pl/wydarzenia/x11169/zbrodnicza-dzialalnosc-grupy-d-msw/]>.
  • Żurek Jacek, Nie tylko ksiądz Popiełuszko, Biuletyn IPN, nr 5-6/2009, s. 137-149.

Zobacz też

„Pytanie miesiąca” to popularnonaukowy cykl (kolejne odcinki publikujemy w każdy trzeci wtorek miesiąca), w którym każdorazowo próbujemy odpowiedzieć krótko na jedno kontrowersyjne, intrygujące lub po prostu często zadawane pytanie dotyczące historii.

Redakcja: Roman Sidorski

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Rafał Łatka
Historyk i politolog, dr nauk społecznych z zakresu nauk o polityce (specjalność historia najnowsza Polski), pracownik Biura Badań Historycznych IPN. Autor wielu publikacji naukowych i popularnych, w tym publikacji książkowych: Polityka władz PRL wobec Kościoła katolickiego w województwie krakowskim w latach 1980- 1989, Kraków 2016 (praca wyróżniona w konkursie na Najlepszy debiut historyczny roku im. Władysława Pobóg- Malinowskiego); Pielgrzymki Jana Pawła II do Krakowa w oczach SB. Wybór dokumentów, Kraków 2012, redaktor tomów studiów: Obchody Millenium na Uchodźstwie w 50. rocznice, Warszawa 2016 (wspólnie z Janem Żarynem); Polskie wizje i oceny komunizmu po 1939 r., Kraków 2015 (wspólnie z Bogdanem Szlachtą); Stosunki państwo- Kościół w Polsce w latach 1944- 2010. Studia i materiały, Kraków 2013; Realizm polityczny, Kraków 2013. Sekretarz redakcji czasopisma ,,Pamięć i Sprawiedliwość’, członek redakcji pism ,,Glaukopis” i ,,Myśl.PL”.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy