Opublikowano
2012-10-04 19:52
Licencja
Wolna licencja

Sputnik 1 – ponad 60 lat od początku misji

4 października 1957 roku na orbitę okołoziemską wyniesiony został pierwszy sztuczny satelita Ziemi – Sputnik 1. Start rakiety nośnej 8K71PS (R-7) nastąpił o godzinie 19.28 czasu UTC z kosmodromu nieopodal miasta Tiuratam (wówczas ZSRR). Wydarzenie to zapoczątkowało wyścig kosmiczny między USA i ZSRR.


Strony:
1 2 3

Sputnik jest dziś synonimem sztucznego satelity. W języku rosyjskim słowo to oznacza „towarzysza podróży”. Mimo romantycznych wizji „podboju kosmosu” wydarzenie sprzed 55 lat było efektem niezwykle praktycznych działań politycznych i militarnych. Miało także, a może przede wszystkim, olbrzymie znaczenie propagandowe. Zagadnienia naukowe stanowiły wówczas jedynie tło polityki międzynarodowej.

Sputnik I, oficjalny początek naszej przygody z Kosmosem. Replika z Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej (fot. NSSDC, NASA, domena publiczna)

Vanguard

16 maja 1952 roku Międzynarodowa Rada Nauki (wówczas International Council of Scientific Unions), zadecydowała o ustanowieniu Międzynarodowego Roku Geofizyki (International Geophysical Year – IGY), który miał przypadać na okres od 1 lipca 1957, do 31 grudnia 1958 roku.

Przy podejmowaniu decyzji wzięto pod uwagę, że aktywność słoneczna miała być wówczas bardzo duża. Decyzja była następstwem sugestii Lloyda Berknera, członka amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk (NAS), który zaproponował przeprowadzenie serii badań geofizycznych w czasie trwania IGY. W marcu 1953 roku określono udział Stanów Zjednoczonych w przedsięwzięciu. Amerykański program obejmował badania zórz polarnych i poświaty niebieskiej, promieniowania kosmicznego, geomagnetyzmu, a także grawitacji i jonosfery oraz obserwacje glacjologiczne, meteorologiczne, oceanograficzne, sejsmologiczne i aktywności słonecznej. Zaplanowano również dokładne oznaczenia długości i szerokości geograficznej, a także poznanie charakterystyk wyższych warstw atmosfery. W związku z tymi ostatnimi celami Amerykanie zdecydowali się na zbudowanie satelitów okołoziemskich. W konsekwencji zainicjowano program kosmiczny przy wsparciu NAS, a dokładniej komisji Space Science Board (SSB).

Jak Rosjanie pierwsi (nie) wylądowali na Księżycu

Czytaj dalej...

W październiku 1954 roku ICSU przyjęła rezolucję o wystrzeleniu pierwszych sztucznych satelitów Ziemi w czasie IGY, których zadaniem miało być także sporządzenie dokładnych map powierzchni Ziemi. W lipcu następnego roku Biały Dom ogłosił plan wystrzelenia na orbitę okołoziemską odpowiedniej aparatury naukowej i zachęcał agencje innych państw do udziału w programie.

Program Sputnik

Związek Radziecki również planował wdrożenie własnego programu kosmicznego. Szefem ówczesnego radzieckiego biura kosmicznego był Siergiej Pawłowicz Korolow, inżynier mechanik, konstruktor rakiet i pocisków balistycznych, a także twórca sond kosmicznych, powszechnie uważany za ojca radzieckiej kosmonautyki.

Siergiej Korolow w 1938 roku (fot. domena publiczna) Z początku zajmował się budową samolotów i pracował w biurze konstrukcyjnym Andrieja Tupolewa. Później był jedną z ofiar wielkiej czystki z 1938 roku i trafił do więzienia na sześć lat. Był krótko więziony w syberyjskim obozie pracy przymusowej, większość wyroku spędził jednak w tak zwanej „szaraszce”. Szaraszki (lub szaragi) były to instytuty naukowe lub biura konstrukcyjne podlegające NKWD lub MSW, w których zatrudniano więźniów. Jednym z takich obiektów, nazywanych oficjalnie OKB (biuro doświadczalno-projektowe), była tak zwana Tupolewska szaraga, czyli Centralne Biuro Konstrukcyjne 29, gdzie obok Korolowa pracowali także Andriej Tupolew, Lew Termen i inni inżynierowie.

Po wyjściu z więzienia w 1944 roku Korolow został jednym z kluczowych konstruktorów programu zajmującego się tworzeniem rakiet międzykontynentalnych. Dał się poznać jako utalentowany inżynier o świetnych zdolnościach organizacyjnych. W czasie prac nad rakietami dalekiego zasięgu przekonywał władze ZSRR do podjęcia programu kosmicznego. Od połowy 1952 roku (oficjalnie) przywódcy Związku Radzieckiego wiedzieli już o amerykańskim programie Vanguard. Korolow był jednym z orędowników przystąpienia ZSRR do wyścigu technologicznego ze Stanami Zjednoczonymi. Szybko został mianowany szefem radzieckiego biura kosmicznego.

Pomnik Siergieja P. Korolowa (fot. Dmitry Ivanov, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0) W zamierzeniach Korolowa pierwszym radzieckim sztucznym satelitą miał zostać Sputnik 3. Po ustanowieniu Międzynarodowego Roku Geofizyki Komitet Centralny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego oraz Rada Ministrów ZSRR wydały dekret O budowie sztucznego satelity, obiekt D. Dokument nr 149882 został przedstawiony 30 stycznia 1956 roku. Wkrótce zrealizowano pierwsze projekty wstępne, sporządzone w biurze konstrukcyjnym OKB-1. Jednocześnie udało się przygotować pierwsze plany naziemnego systemu kontroli KIK, za które odpowiedzialny był 4 Instytut Badań Naukowych Ministerstwa Obrony ZSRR.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: ja |

Proszę o weryfikację daty informującej o spłonięciu sputnika 1.



Odpowiedz

Gość: Wojciech Andryszek |

Biorąc pod uwagę prace teoretyków, w tekście musiałaby pojawić się ich spora grupa, choć oczywiście osoba Sternfelda jest jak najbardziej godna uwagi.



Odpowiedz

Gość: Jan Ratuszniak |

Interesujący tekst. Brakuje jednak wzmianki o Arze Sternfeldzie, którego wkład w radziecki program kosmicznym był dosyć duży. Warto o nim pamiętać, gdyż urodził się w Sieradzu, a młodość w Łodzi.



Odpowiedz
Wojciech Andryszek

Specjalista IT, dziennikarz naukowy, scenarzysta. Ukończył informatykę na Uniwersytecie Łódzkim.
 Były redaktor i współpracownik portalu Histmag.org - specjalista ds. historii nauki i techniki.
Członek Polskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Naukowych "Naukowi.pl". Jako dziennikarz (publicysta) publikował m.in. w dwutygodniku dla lekarzy specjalistów Puls Medycyny, portalu Onet.pl oraz portalach poświęconych nauce, medycynie i nowym technologiom: KopalniaWiedzy.pl, teberia.pl, techManiak.pl, GSMService.pl, Medme.pl czy OpenZone.
Pociągają go nauki ścisłe, medyczne, nowe technologie, historia nauki i techniki a także przekaz niewerbalny, systemy i sztuki walki, muzyka, szkic i rysunek oraz fotografia. 
 W wolnych chwilach dużo czyta, pisze teksty do muzyki i tłumaczy z łaciny wyniki badań lekarskich.
Kontakt: w.andryszek@gmail.com

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org