Opublikowano
2017-07-26 19:57
Licencja
Wolna licencja

Tajemnicze związki Salvadora Allende

W 1973 roku doszło w Chile do zamachu stanu, w którym armia pod dowództwem gen. Augusto Pinocheta obaliła lewicowego prezydenta Salvadora Allende. Socjalistyczny polityk utrzymywał przyjazne stosunki nie tylko z Kubą, ale i ZSRR. Jak wyglądały jego związki z KGB?


Strony:
1 2

Wasilij Mitrochin i jego archiwum

Wasilij Mitrochin urodził się 3 marca 1922 roku w Rosji w miejscowości Jurasowo niedaleko Riazania. Ukończył studia na kierunkach historia i prawo. W czasie II wojny światowej był prokuratorem wojskowym w Charkowie, a następnie został pracownikiem wywiady zagranicznego. W 1956 roku został archiwistą I Zarządu KGB, odpowiedzialnego za wywiad zagraniczny. Polityka władz sowieckich coraz bardziej rozczarowywała go do komunizmu, do tego stopnia, że na początku lat 70. XX wieku zdecydował się zostać przeciwnikiem systemu politycznego panującego w jego ojczyźnie. W latach 1972-1984 nadzorował przeniesienie archiwaliów KGB z jej osławionej siedziby na Łubiance do nowej siedziby sowieckiej bezpieki w Jasieniewie na obrzeżach Moskwy. Wykorzystując ten fakt nielegalnie skopiował około 300 tysięcy tajnych i poufnych dokumentów KGB i ukrył je w swoim mieszkaniu. Akta te obejmują okres działań wywiadowczych sowieckich służb specjalnych na Zachodzie od lat 30. XX wieku do roku 1985, kiedy to Mitrochin przestał pracować jako archiwista w KGB, ponieważ przeszedł na emeryturę.

Łubianka Słynna siedziba KGB na Łubiance w Moskwie w 1991 roku (fot. Vladimir Fedorenko, RIA Novosti archive, image #142949, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).

Aldrich Ames: człowiek, który zniszczył CIA

Czytaj dalej...
Po rozpadzie Związku Sowieckiego, w 1992 roku Mitrochin zaoferował przekazanie „swojego archiwum” wywiadowi USA, jednak spotkał się z odmową jego przyjęcia. Wówczas zwrócił się do wywiadu brytyjskiego, gdzie tym razem spotkał się z zainteresowaniem. 7 września 1992 roku uciekł z Rosji wraz ze swoją rodziną, wywożąc ze sobą część „archiwum”. Po kilku tygodniach agent brytyjskiego MI6 przywiózł z Rosji resztę „Archiwum Mitrochina”. Dzięki tej dokumentacji udało się ujawnić cały szereg agentów sowieckich w państwach Zachodu. Na ich podstawie ukazały się także książki „Archiwum Mitrochina I” (opisuje sowiecką działalność wywiadowczą w krajach szeroko rozumianego Zachodu, wydaną w Polsce w 2001 roku), a także „Archiwum Mitrochina II” (opisuje to samo w krajach tzw. „Trzeciego Świata”, czyli Ameryki Południowej, Afryki i Azji, wydanie polskie 2006 rok).

Wiarygodność notatek Mitrochina udało się służbom państw zachodnich ostatecznie potwierdzić dzięki odkryciu na ich podstawie tajnych arsenałów broni KGB na terenie Szwajcarii i Belgii. Wasilij Mtrochin zmarł 23 stycznia 2004 roku w Londynie. 7 lipca 2014 roku całość „Archiwum Mitrochina” została upubliczniona.

Salvador Allende – socjalista, przyjaciel Związku Sowieckiego

Salvador Allende Salvador Allende (fot. ze zbiorów Biblioteca del Congreso Nacional de Chile, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Chile). Salvador Allende urodził się 26 czerwca 1908 roku w Valparaiso w Chile. W 1933 roku ukończył studia medyczne na Uniwersytecie Chile. W tym samym roku współtworzył Chilijską Partię Socjalistyczną, do której należał do końca swojego życia. Z akt Mitrochina wynika, że Allende przyciągnął do siebie uwagę sowieckiego KGB już na początku lat 50. XX wieku, kiedy jako lider swojej partii wszedł w sojusz z nielegalną w tym czasie w Chile partią komunistyczną. W 1952 roku stanął po raz pierwszy jako kandydat do wyborów prezydenckich, ale uzyskał w nich tylko 6% głosów.

Rok później oficer KGB Światosław Kuzniecow nawiązał pierwszy bezpośredni kontakt z Allende. W 1958 roku ponownie wystartował on w wyborach prezydenckich w Chile, znów jednak poniósł klęskę. Według akt KGB od 1961 roku był w „systematycznym kontakcie” z sowieckim wywiadem, miał „wyrażać chęć współpracy na zasadach poufnych i zapewnić wszelką potrzebną pomoc, ponieważ uważał się za przyjaciela Związku Radzieckiego. Chętnie dzielił się informacjami politycznymi”. Mimo iż został „kontaktem poufnym” KGB o pseudonimie „LIDER”, nigdy nie został przez sowiecki wywiad zaklasyfikowany jako agent. W 1964 roku po raz trzeci wystartował w wyborach prezydenckich w Chile, tym razem jednak poniósł klęskę, uzyskując 39% głosów. Mimo to nadal pozostał jedną z czołowych postaci w chilijskiej polityce. Przywódcy Chilijskiej Partii Komunistycznej mimo, iż nadal pozostawali w sojuszu z socjalistami Allende, nie mieli o nim dobrego zdania. Informowali KGB, iż uważają go za „demagoga” oraz „słabego i niekonsekwentnego polityka”, a także sporządzili jego bardzo surową całościową charakterystykę na użytek sowieckiego wywiadu:

Jego charakterystycznymi cechami były arogancja, próźność, żądza chwalenia się i pragnienie bycia na świeczniku za wszelką cenę. Łatwo poddawał się wpływom silniejszych i bardziej zdeterminowanych osobowości. Był też niekonsekwentny w swojej postawie wobec partii komunistycznej. LIDER wyjaśniał swą postawę wobec partii komunistycznej, odnosząc się do swej pozycji przywódcy partii socjalistycznej, wobec której, jako członek, musiał zachowywać lojalność. Wiele razy odwiedzał Chiny i stawiał Mao Zedonga na jednym poziomie z Marksem, Engelsem i Leninem.

Chilijskim komunistom przeszkadzała także przynależność Allende do loży masońskiej. Skarżyli się KGB, iż jego loża „ma szerokie wpływy wśród drobnej i średniej burżuazji”. Również styl życia Allende nie miał wiele wspólnego z lewicowymi ideałami: podczas jego wizyt w Hawanie w latach 60. XX wieku otoczenie kubańskiego dyktatora Fidela Castro drwiło za jego plecami z upodobań Chilijczyka do dobrych win, doskonale skrojonych garniturów, drogich dzieł sztuki i elegancko ubranych kobiet. Z drugiej jednak strony kosztowny styl życia Allende działał w czasie kampanii wyborczych uspokajająco na chilijską klasę średnią, która wnioskowała z tego, że nie jest on typem człowieka, który jest zdolny do wprowadzenia w Chile komunizmu na wzór ZSRR.

Luis Corvalán Luis Corvalán, lider chilijskich komunistów w latach 1958-1990 (fot. Ulrich Kohls, ze zbiorów Bundesarchiv, Bild 183-S0128-026, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany). W 1970 roku Salvador Allende po raz czwarty wystartował w wyborach prezydenckich w Chile jako kandydat szerokiej koalicji lewicowej, złożonej z socjalistów, komunistów i radykałów. KGB zdecydowała się tym razem bardzo mocno zaangażować w chilijskie wybory prezydenckie, w celu zapewnienia w nich zwycięstwa Allende. W tym celu wysłano do Chile pierwszego oficera prowadzącego Allende, Światosława Kuzniecowa, który służył wówczas w rezydenturze KGB w stolicy Meksyku. Allende wystosował wtedy osobistą prośbę do sowieckich służb o środki pieniężne na swoją kampanię wyborczą, na którą otrzymał odpowiedź pozytywną. Chilijska Partia Komunistyczna dostała w tym celu od KGB dodatkowe środki na rok 1970, poza 400 tysiącami dolarów które i tak miała otrzymać (w tym okresie chilijscy komuniści dostawali od KGB więcej pieniędzy niż inne partie komunistyczne w Ameryce Łacińskiej). Poza tym Allende osobiście dostał od sowieckiego wywiadu 50 tysięcy dolarów. KGB dało także pewnemu lewicowemu senatorowi 18 tysięcy dolarów w celu przekonania go do rezygnacji z kandydowania przeciwko Allende. Amerykański wywiad, CIA, również wydał na chilijską kampanię wyborczą 425 tysięcy dolarów, próbując doprowadzić do klęski Allende, jednak ostatecznie te starania zakończyły się fiaskiem.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Konrad Ruzik

Ur. 1988. Absolwent Instytutu Historycznego UW. Interesuje się historią Polski oraz historią powszechną wieków XX, XIX i XVI-XVIII. Miłośnik twórczości Williama Szekspira, poezji śpiewanej oraz filmów historycznych.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org