Tomasz Grzywaczewski – „Wymazana granica. Śladami II Rzeczpospolitej” – recenzja i ocena

Książka Tomasza Grzywaczewskiego to fascynująca podróż śladami nieistniejącej granicy. Jak życie na pograniczu wspominają najstarsi mieszkańcy rubieży II Rzeczpospolitej?

Tomasz Grzywaczewski – „Wymazana granica. Śladami II Rzeczpospolitej” – recenzja i ocena

Tomasz Grzywaczewski
„Wymazana granica. Śladami II Rzeczpospolitej”
Ocena: 9
44,90 zł
Wydawca: Czarne
Rok wydania: 2020
Okładka: twarda
Liczba stron: 368
ISBN: 9788381911115

Na pograniczu nie znajdziesz prostych odpowiedzi na trudne pytania. W każdym razie dziadek się zawziął i pozostał do końca wojny polskim Kaszubem albo, jak to woli, kaszubskim Polakiem. A kiedy przyszli Rosjanie, to musiał córki chować, żeby ich nie zgwałcili, a jego samego trzy razy pod ścianą stawiali. Piotr Dziekanowski, „Kurier Bytowski”

„Granice II RP” to reportersko-fotograficzny projekt, który po prostu należało zrealizować. Dlaczego? Ponieważ w tej podróży najważniejsi byli ludzie, ostatni świadkowie pamiętający przedwojenne życie na pograniczu. Grzywaczewski spisał w swoim notatniku dziesiątki relacji mieszkańców miejscowości położonych wzdłuż przedwojennej granicy. Niestety część rozmówców nie doczekała książkowej opowieści o minionym świecie, do którego poznania zaprasza Czytelnika autor. Czy warto wyruszyć wraz z nim śladami „wymazanej granicy”? Zdecydowanie tak!

W 1945 roku Sowieci potraktowali Pomorze jako niemiecki region – rabowano, mordowano i gwałcono. Na wschód deportowano ponad piętnaście tysięcy osób, w tym kilka tysięcy Kaszubów. W podobny sposób potraktowano zarówno powiaty znajdujące się przed wojną w polskich granicach, jak i opisaną przez Grzywaczewskiego ziemię bytowską. Kiedy Niemcy opuścili swoje domostwa, w ich miejsce sprowadzili się przesiedleńcy z Kresów i Ukraińcy z „akcji Wisła”. Zresztą skomplikowane stosunki etniczne cechowały także inne odwiedzone przez autora tereny, m.in. Górny Śląsk, Bieszczady, Huculszczyznę, Polesie, Mazury i Powiśle.

Wśród najciekawszych rozdziałów reportażu warto wymienić te poświęcone mało znanemu górskiemu pograniczu oraz ziemi białoruskiej i litewskiej, rzadziej opisywanej w kresowej literaturze niż chociażby Wołyń. Autor rozmawiał m.in. wypędzonymi Bojkami, ratownikami na szczycie Pop Iwan w masywie Czarnohory, miłośnikami twórczości Sergiusza Piaseckiego pod Mińskiem, uczestnikami polskiej pielgrzymki do Ostrej Bramy oraz mieszkańcami miasta zbudowanego na potrzeby zamkniętej niedawno elektrowni atomowej, na terenie której kręcono serial „Czarnobyl”. Między Niemnem a Wilią przed wojną marzono o Sowietach, a następnie za Sowietów marzono o Polsce. Dzisiaj „bezpieczniej jest w ogóle o niczym nie marzyć”.

Grzywaczewski oddaje głos swoim rozmówcom. Komentarz jest zredukowany do niezbędnego minimum. Dzięki pomocy życzliwych ludzi autor został wprowadzony w skomplikowany świat pogranicza, gdzie od wybuchu I wojny światowej „nigdy już nic nie było proste” i „nie było prostych odpowiedzi na trudne pytania”. Ślązaczka Anna opisuje swoją „małą ojczyznę” za pomocą kuchennej metafory: „Proszę wziąć patelnię, usmażyć jajecznicę, dosypać szczypiorek, dodać pomidory i doprawić czosnkiem. Wszystko się u nas w tym XX wieku przemieszało”. Jak w takim razie odpowiedzieć na pytanie o własną tożsamość?

Mimo że granicy nie ma już od kilkudziesięciu lat, w wielu miejscowościach życie wciąż toczy się dawnym rytmem. Najstarsi mieszkańcy, ale często również następne pokolenia, nadal dźwigają na plecach ciężar pogranicza. Granica tkwi w głowach i opowieściach bohaterów reportażu.

Jaki przebieg miała wojna palikowa? Czym była Rzeczpospolita Janowska? Jak dziś wyglądają ulubione kurorty Józefa Piłsudskiego, Druskienniki i Zaleszczyki? Jak zmienia się sytuacja narodowościowa na Zaolziu i na Litwie? Grzywaczewski na ponad trzystu pięćdziesięciu stronach odpowiada na te pytania i opisuje dziesiątki interesujących historii, które tworzą barwną mozaikę przedstawiającą świat II Rzeczpospolitej.

Warto zatem udać się w tę literacką wyprawę śladami nieistniejącej granicy, by lepiej poznać i zrozumieć specyfikę polskiego pogranicza. Zarówno tego znajdującego się dziś w granicach Rzeczpospolitej, jak i wschodnich Kresów. Pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników historii międzywojnia. Gorąco zachęcam do lektury!

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Tomasza Grzywaczewskiego – „Wymazana granica. Śladami II Rzeczpospolitej”!

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Piotr Bejrowski
Absolwent historii i politologii na Uniwersytecie Gdańskim. Sportowiec-amator, podróżnik. Autor tekstów popularnonaukowych. Redaktor e-booków wydawanych przez Histmag.org.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy