Urodził się w Polsce i pomógł sfinansować rewolucję amerykańską. Dziś mało kto o nim pamięta

7 kwietnia 1740 r. w Lesznie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów przyszedł na świat Haym Salomon. Przyszły ojciec założyciel urodził się w rodzinie sefardyjskich Żydów, a jego ojciec prawdopodobnie był rabinem. W wieku 20 lat Haym wyruszył w podróż po krajach Europy Zachodniej, gdzie zdobywał wykształcenie z zakresu finansów oraz bankowości, a także uczył się języków. Możliwe, że Haym planował powrót w rodzinne strony, ale kiedy w 1772 r. doszło do I rozbioru Polski, przebywał w Anglii. 

Wiele szczegółów z tego okresu życia Hayma pozostaje nieznanych. Wiadomo, że dużo podróżował rozwijając umiejętności poliglotyczne. Nieznana jest również jego sytuacja materialna w tym czasie, ale kiedy w okolicach 1772 r. lub 1775 r. Haym Salomon przybył do Nowego Jorku, nie miał przy sobie ani grosza.

Haym Salomon: od zera do finansjera

Taki stan rzeczy nie trwał jednak długo. Wykorzystując fachową wiedzę zdobytą w czasie podróży po Europie oraz znajomość kilku języków, Haym szybko wsiąknął w nowojorski rynek finansowy. Wkrótce założył własną działalność i stał się jednym z najważniejszych maklerów giełdowych obsługujących przedsiębiorców zajmujących się handlem międzynarodowym.

Nic nie wiadomo o znajomościach czy kontaktach Salomona, które ułatwiłyby mu szybki awans do środowiska elit Nowego Jorku. Na tej podstawie trzeba założyć, że wszystko, co osiągnął, zawdzięczał własnym umiejętnościom, inteligencji i smykałce do interesów.

Haym Salomon: tłumacz, szpieg i sabotażysta

Haym Salomon zawarł bliską przyjaźń z Aleksandrem McDougallem, byłym korsarzem z czasów wojny francusko-indiańskiej, kapitanem i kupcem, który słynął ze swojej niechęci wobec brytyjskiej dominacji. Zapewne pod wpływem tego wojowniczego i charyzmatycznego Szkota, Salomon zaangażował się w sprawę stronnictwa Patriotów i przystąpił do nowojorskiego oddziału Synów Wolności.

W 1776 r. Salomon został oskarżony o szpiegostwo i aresztowany przez Brytyjczyków. Przez 18 miesięcy spędzonych w niewoli służył jako tłumacz języka niemieckiego w kontaktach z heskimi najemnikami. Haym wykorzystał okazję i starał się ich przekonać do poparcia rewolucji, a brytyjskich żołnierzy zachęcał do dezercji. Pomagał również organizować ucieczkę dla wziętych do niewoli żołnierzy Armii Kontynentalnej. W 1778 r. Haym ponownie trafił do brytyjskiej niewoli. Tym razem za swoją działalność miał zapłacić głową. 

Haym Salomon: człowiek, który sfinansował rewolucję

Salomon przekupił strażnika, a następnie, wraz z żoną Rachel Franks i ich pierwszym dzieckiem, przeniósł się do Filadelfii. W stolicy rewolucji ponownie wkroczył w świat finansów wznawiając działalność maklerską. Jako człowiek biegle władający językiem francuskim, Haym stał się oczywistym wyborem na stanowisko agenta francuskiego konsula. Świetny biznesmen i poliglota szybko stał się, obok Roberta Morrisa, jednym z najważniejszych finansistów amerykańskiej rewolucji. Nie tylko organizował wsparcie finansowe od europejskich państw, ale i oddawał na cel ogromne sumy z własnej kieszeni.

W latach 1781-1783 z pożyczek i własnych pieniędzy Haym Salomon zapewnił Armii Kontynentalnej finansowanie w wysokości ponad 650 tys. dolarów. Dzisiaj suma ta wynosiłaby ok. 15 milionów dolarów amerykańskich. Najważniejszy wkład Salomona w sprawę rewolucji nastąpił w czasie oblężenia Yorktown, kiedy skarbiec Kongresu Kontynentalnego świecił pustkami, a pozbawieni żołdu i zaopatrzenia żołnierze George'a Washingtona byli bliscy buntu. Washington oszacował, że potrzebuje 20 tys. dolarów na prowadzenie kampanii, wyżywienie, zaopatrzenie i odzianie armii. Nadzorujący skarb Kongresu Robert Morris oznajmił, że nie ma skąd wziąć pieniędzy. Na wysokości zadania znów stanął Haym Salomon, który zdołał zebrać potrzebną kwotę i tym samym umożliwił zakończenie kluczowej kampanii. 

Haym Salomon: zapomniany ojciec założyciel

Zdawałoby się, że człowiek o takich zasługach zajmie wysoką i ważną pozycję w nowo powstałym państwie. Tak się jednak nie stało. 44-letni Haym Salomon zmarł w nędzy i zapomnieniu 6 stycznia 1785 r. Jego nekrolog, który ukazał się w „Independent Gazetteer” brzmiał:

W czwartek, po długiej chorobie, zmarł pan Haym Salomon, wybitny makler tego miasta, pochodzący z Polski i narodu żydowskiego. Wyróżniał się umiejętnością i uczciwością w swoim zawodzie oraz hojnością i humanitaryzmem. Jego szczątki zostały wczoraj złożone na cmentarzu przy synagodze w tym mieście.

Państwo, które pomagał stworzyć nigdy nie spłaciło długów, które u niego zaciągnęło. Własna fortuna, którą pożyczył lub przeznaczył na zabezpieczenie pożyczek dla Stanów Zjednoczonych przepadła, a rodzina Salomona została bez grosza. Jego potomkowie zwracali się do rządu z prośbą o zwrot należnych im pieniędzy. Powoływane w tej sprawie komisje zawsze znajdowały sposób, by odmówić spłaty, a dokumentacja potwierdzająca roszczenia rodziny Hayma Salomona zniknęła.

Polecamy e-book: „Czerwone mundury. Armia Brytyjska w czasach wojny o niepodległość USA”

Bibliografia

•   Jerry Klinger, Haym Salomon. Polish, Jewish, American patriot - financier of the American Revolution…., Jewish American Society for Historic Preservation.
• James A. Percoco, Haym Salomon: Revolutionary Financier, American Battleffield Trust.
• Renee Critcher Lyons, Foreign-Born American Patriots: Sixteen Volunteer Leaders in the Revolutionary War, Jefferson NC 2013.
• Christopher J. Young, Barnet Hodes's Quest to Remember Haym Salomon, the Almost-Forgotten Jewish Patriot of the American Revolution, "The American Jewish Archives Journal" Vol. 63, No. 2 (2011): 43-62.