Opublikowano
2014-11-30 14:57
Licencja
Wolna licencja

W. Wysocki, W. Cygan, J. J. Kasprzyk – „Legiony Polskie 1914-1918” – recenzja i ocena

Wiele już prac wydano z okazji setnej rocznicy wybuchu Wielkiej Wojny, ale album poświęcony Legionom Polskim jest jedną z najbardziej – w pozytywnym sensie –niezwykłych. A na pewno dostarczającą największej przyjemności pod względem estetycznym.


Tytuł: Legiony Polskie 1914–1918
Autorzy: Wiesław Wysocki, Wiktor Cygan, Jan Józef Kasprzyk
Wydawca: OW Volumen, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Stowarzyszenie Pokolenie
Rok wydania: 2014
978-83-7233-608-8
Oprawa: twarda
Stron: 864
Format: 300 × 210 mm
Cena: 150 zł

Ocena naszego recenzenta: 9/10
(jak oceniamy?)
Inne recenzje książek historycznych

Niezwykłość tej książki polega choćby na tym, że więcej w niej ilustracji niż tekstu. Jak również na tym, że nie jest to powód do zlekceważenia rzeczonej publikacji – wręcz przeciwnie. Album Legiony Polskie 1914-1918, opracowany przez Wiesława Wysockiego, Wiktora Cygana i Jana Józefa Kowalczyka, to pozycja imponująca już od pierwszego zetknięcia. Na początku: rozmiarami. Zaś po zajrzeniu do środka – ilością, jakością i profesjonalizmem doboru zamieszczonych fotografii.

Właściwą część albumową poprzedza wstęp autorstwa prof. Andrzeja Nowaka, w którym wywodzi on sprawę legionową z pojmowanego holistycznie dorobku polskich dążeń narodowowyzwoleńczych (choć rozumiem koncepcję, to jednak muszę przyznać, że nie do końca przekonują mnie odwołania np. do – traktowanej jednoznacznie pozytywnie –konfederacji barskiej), a także zwięzły rys historyczny prezentujący koleje losów Legionów, pióra Jana Józefa Kowalczyka.

Jeśli chodzi o tematykę publikacji oraz jej cezury czasowe, to zakładam, że tytuł jest wystarczająco wymowny. Praca poświęcona jest Legionom Polskim (choć poruszone w niej zostają również zagadnienia pokrewne, jak organizacje paramilitarne działające w Galicji czy też Polska Organizacja Wojskowa) i prezentuje wydarzenia mniej więcej od wymarszu z Oleandrów (oczywiście niektóre wcześniejsze sprawy też omawia, aby uzmysłowić odbiorcy tło historyczne) w zasadzie aż po rozwiązanie Legionów i odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Przeczytaj:

Album podzielony jest na części gromadzące fotografie według kryterium poszczególnych teatrów działań zbrojnych, czyli mniej więcej chronologicznie. Zdjęcia są różnego rodzaju – począwszy od wykonanych podczas działań zbrojnych lub też ilustrujących musztrę czy życie obozowe, poprzez portrety, pozowane lub nie, aż po fotografie obrazujące legionowe rozrywki: grę w karty, szachy czy nawet rozgrywane mecze piłkarskie. Mamy tutaj ogromne bogactwo i nieprzebraną różnorodność, co skutkuje tym, że od przeglądania albumu jest nad wyraz ciężko się oderwać.

Zdjęcia (i podpisy pod nimi) nie stanowią całości zawartości książki ani nawet całości jej materiału ilustracyjnego. Mamy bowiem cytaty Józefa Piłsudskiego lub innych osób z kręgu Legionów, zdjęcia elementów wyposażenia legionowego, kilka map, zdarzają się reprodukcje dzieł sztuki czy dokumentów (np. rozkazów na piśmie). Przede wszystkim jednak zwracają uwagę biogramy legionistów. Znajdujemy wśród nich zarówno osoby znane każdemu mniej więcej zorientowanemu w historii Polski, jak również takie, których nazwiska kojarzą wyłącznie fascynaci wojskowości II Rzeczpospolitej. Bardzo wiele postaci będzie natomiast czytelnikowi raczej nieznanych, bowiem zginęły one podczas pierwszej wojny światowej lub krótko po jej zakończeniu – podczas walk o niepodległość i granice Polski. Lektura rzeczonych biogramów jest nad wyraz pouczająca – daje ona pojęcie o znacznej części reprezentantów pewnego pokolenia, stanowi ich swoisty zbiorowy portret. Mowa o ludziach różnego pochodzenia społecznego, o nierzadko różniących się światopoglądach (aczkolwiek w ruchu legionowym dominowała lewica niepodległościowa) czy wyznaniach, których łączył patriotyzm i gotowość do najwyższych poświęceń dla mającej się odrodzić ojczyzny.

Publikacja taka jak ta bardzo łatwo stać się może laurką dla Józefa Piłsudskiego czy ruchu legionowego w ogóle; zamiast obiektywną pracą naukową może być instrumentem swoistej piłsudczykowskiej „polityki historycznej” – nie jest to jednak przypadek omawianego albumu. Z biogramów legionistów wyłania się cała plejada postaw politycznych. Autorzy nie krępowali się przypomnieć, że legionową przeszłość miał przyszły współpracownik komunistów Michał Żymierski. Prawicowy puczysta Marian Januszajtis również był legionistą. Omówione zostają losy II Brygady, której czołowe postaci będą przecież po kilku latach zajadłymi krytykami Piłsudskiego (jak np. Józef Haller). Jedni pozostali wierni na zawsze swojemu Komendantowi, inni zaś stali się jego przeciwnikami – niektórzy lewicowymi, niektórzy prawicowymi. I autorzy rzetelnie o tym informują. Podoba mi się w tej publikacji, że jest hołdem, ale nie laurką.

Książka zawiera też kalendarium, szczegółowe informacje o pułkach legionowych oraz wykaz poległych oficerów Legionów. Znakomitym pomysłem jest, w obliczu mnogości biogramów, załączenie indeksu nazwisk. Pod kątem wydawniczym albumowi nie sposób nic zarzucić (może poza tym, że w oczy rzuciło mi się kilka literówek) – wydany został na kredowym papierze w twardej oprawie (szarej jak mundur strzelca), fotografie są dobrej jakości, zaś aparat krytyczny opracowano naprawdę profesjonalnie. Od obcowania z Legionami polskimi trudno się oderwać. Lektura i – nie bójmy się tego napisać – oglądanie tej książki są naprawdę ogromną przyjemnością. Pozycja nie należy do tanich, ale warta jest każdej wydanej na nią złotówki.

Album jest pozycją obowiązkową dla osób zainteresowanych czynem legionowym, pierwszą wojną światową na ziemiach polskich bądź też uważających się za piłsudczyków. Ale polecam ją naprawdę wszystkim. Jest po prostu warta tego, by się z nią zapoznać.

Redakcja i korekta: Agnieszka Leszkowicz


Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Michał Gadziński

Absolwent Instytutu Historycznego oraz Instytutu Nauk Politycznych UW. Interesuje się historią XIX i pierwszej połowy XX wieku. Pasjonat historii, kultury i polityki krajów anglosaskich.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org