Opublikowano
2016-12-23 12:00
Licencja
Prawa zastrzeżone

Wielkopolska Brygada Kawalerii - dni chwały

Ta znakomita jednostka jazdy zapisała się świetnie w dziejach walki o niepodległość. Powstanie Wielkopolskie i wojna z bolszewikami mogłyby skończyć się inaczej, gdyby nie poznańscy kawalerzyści.


Strony:
1 2 3

Dzieje Wielkopolskiej Brygady Kawalerii są ściśle związane z Powstaniem Wielkopolskim, ponieważ wówczas – wiosną 1919 r. – sformowana została brygada jazdy Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim, która otrzymała nazwę wyróżniającą „Wielkopolska”. Pomimo tego, że w ciągu następnych dwudziestu lat jej skład organizacyjny zmieniał się kilkakrotnie, to jednak w czasie pokoju dwa pułki ułanów, które znalazły się w brygadzie w jej początkach, pozostały w niej aż do 1939 r.

Uroczystość zaprzysiężenia wojsk powstańczych i wręczenie sztandaru 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, 26 stycznia 1919 r. (ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, sygn. 1-H-335-1)

Najstarszym spośród tych pułków był pierwszy oddział jazdy Powstania Wielkopolskiego, który ostatecznie otrzymał nazwę 15. pułk ułanów Poznańskich. Już drugiego dnia powstania – 28 grudnia 1918 r. – grupa powstańców mająca za sobą służbę w kawalerii niemieckiej opanowała koszary 1. pułku strzelców konnych mieszczące się przy ul. Augusty Wiktorii w Poznaniu1 (ob. ul Grunwaldzka). Na czele tej grupy stał ppor. Kazimierz Ciążyński z Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego. Oficer ten wykorzystując znajdujące się w koszarach sprzęt i konie pozostałe po szwadronie zapasowym pruskiego pułku rozpoczął formowanie oddziału jazdy, który przyjął nazwę Konni Strzelcy Straży Miasta Poznania. W styczniu 1919 r. oddział ten pod dowództwem por. Józefa Lossowa rozrósł się do rozmiarów pułku. W niedzielę 26 stycznia 1919 r. pułk wziął udział w uroczystej przysiędze jednostek tzw. załogi poznańskiej Wojsk Wielkopolskich na Placu Wilhelmowskim (późniejszy Plac Wolności) w Poznaniu. Pułkiem faktycznie dowodził już płk Aleksander Pajewski z 1. pułku ułanów Krechowieckich, choć jego nominację zatwierdzono dopiero 31 stycznia 1919 r.2 29 stycznia 1919 r. pułk otrzymał oficjalnie nazwę 1. pułk ułanów Wielkopolskich, choć nazwa ta przewijała się w rozkazach Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych w b. zaborze pruskim już od kilku dni3.

Dlaczego powstanie wielkopolskie osiągnęło sukces?

Czytaj dalej...

Kolejnym pułkiem jazdy Wojsk Wielkopolskich był… 3. pułk ułanów Wielkopolskich, który początkowo używał nazwy 2. pułk ułanów Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Oddział ten został zorganizowany w Gnieźnie, opanowanym przez powstańców 29 grudnia 1918 r. Tam w koszarach pruskiego 12. pułku dragonów ppor. Edward Grabski, były oficer oddziałów konnych pruskiej landwery wykorzystując zdobycz wojenną w postaci około 1000 koni, kilkuset sztuk broni, rzędów wierzchowych i mundurów rozpoczął formowanie oddziału jazdy. 9 stycznia 1919 r., w ciągu zaledwie czterech dni, gotowość bojową osiągnął pierwszy szwadron, którego jeden pluton wziął udział w działaniach pod Szubinem. W połowie stycznia 1919 r. rozpoczęto formowanie 2. szwadronu. Formowanie tego oddziału usankcjonował rozkaz Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z 2 lutego 1919 r., nakazujący: przystąpić do formowania 2 pułku ułanów w Gnieźnie4.

Józef Dowbor-Muśnicki (domena publiczna) 9 lutego 1919 r. oba szwadrony złożyły na gnieźnieńskim rynku uroczystą przysięgę na ręce głównodowodzącego gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. Zapadła wówczas decyzja o zmianie numeru pułku. Powodem zmiany była barwa otoków na czapkach ułanów. Były to otoki barwy żółtej – pozostałość po mundurach pruskiego 4. pułku dragonów, które zdobyto w gnieźnieńskich koszarach. Tymczasem w polskiej tradycji kawaleryjskiej barwa ta symbolizowała pułki oznaczone cyfrą „3”, natomiast pułki o numerze „2” nosiły barwę białą. Generał widząc żółte otoki zapytał po uroczystości czy ułani chcą być 2 pułkiem ułanów, czy też chcą zachować swe dotychczasowe barwy. Zwyciężyło przywiązanie do używanych już barw pułkowych. 16 lutego 1919 r. usankcjonowano ten stan rzeczy, wydając rozkaz nakazujący: Przystąpić do formowania 3 pułku ułanów Wielkopolskich w Gnieźnie5. Jednocześnie rozkaz ten wyznaczał na stanowisko dowódcy pułku ppłk. Kazimierza Raszewskiego, byłego dowódcę pruskiego 16. pułku huzarów.

Wiosną 1919 r., mając na uwadze fakt, iż armia powstańcza dysponowała już dwoma pułkami ułanów (1. i 3. pułkiem ułanów Wielkopolskich), a także dywizjonem artylerii konnej, w Dowództwie Głównym opracowano koncepcję użycia jazdy, czego następstwem było powołanie 18 kwietnia 1919 r. I Brygady Jazdy. Ta wielka jednostka występuje w źródłach archiwalnych pod różnymi nazwami: 1 Brygada Jazdy, 1 (I) Brygada Jazdy Wielkopolskiej, Wielkopolska Brygada Jazdy. Jej skład kształtował się stopniowo. Początkowo formalnie należały do niej 1. i 3. pułk ułanów Wielkopolskich. Następnie dołączały baterie dywizjonu artylerii konnej Wielkopolskiej oraz 2. pułk ułanów Wielkopolskich. Jej dowódcą wyznaczono płk. Pajewskiego, którego na stanowisku dowódcy 1. pułku ułanów zmienił ppłk SG Władysław Anders6.

Przypisy:

1 Data zajęcia koszar do dziś jest problematyczna. W zarysie szlaku bojowego pułku podano, że wydarzenie to nastąpiło dopiero 30 grudnia 1918 r. Zob. J. Czarnecki, Zarys historii wojennej 15-go pułku ułanów Poznańskich, Warszawa 1929, s. 3 Pogląd ten podziela wielu historyków badających dzieje pułku. Jeszcze inną datę przytacza K. Rzepecki, Powstanie grudniowe w Wielkopolsce 27 grudnia 1918, Poznań 1919, s. 61, który fakt ten umieszcza 29 grudnia 1918 r. Zdaniem autora niniejszego opracowania miało ono jednak miejsce 28 grudnia 1918 r. Tak samo twierdzą: Dzieje 15 pułku ułanów Poznańskich (1 pułku ułanów Wielkopolskich), pod red. Pawła Zaremby, Londyn 1962, s. 9; G. Łukomski, B. Polak, Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Działania bojowe – aspekty polityczne – kalendarium, Koszalin–Warszawa 1995, s. 200; A. Smoliński, Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12. X. 1918 do 25. IV. 1920, Toruń 2000, s. 352; idem, 1 Pułk Ułanów Wielkopolskich (1918–1919) od powstania do zjednoczenia z Wojskiem Polskim, Przegląd Historyczno-Wojskowy 2006, nr 3, s. 12–13; J.S. Tym, Uzupełnienia do artykułu 1 Pułk Ułanów Wielkopolskich, Przegląd Historyczno-Wojskowy 2006, nr 4, s. 164–195.

2 Centralne Archiwum Wojskowe (dalej: CAW), Siły Zbrojne w b. zaborze pruskim, sygn. I.170.2.1, Rozkaz Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych w b. zaborze pruskim (dalej: Rozkaz DG) nr 27 z 31 stycznia 1919 r.

3 Ibidem, Rozkaz DG nr 25 z 29 stycznia 1919 r.

4 Ibidem, Rozkaz DG nr 29 z 2 lutego 1919 r.

5 Ibidem, Rozkaz DG nr 43 z 16 lutego 1919 r.; J. Wasiutyński, Zarys historii wojennej 17-go pułku ułanów Gnieźnieńskich, Warszawa 1929, s. 4; Szlakiem Ułanów Chrobrego. Zarys historii 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego, pod red. Stanisława Zakrzewskiego i Zygmunta Godynia, Londyn 1973, s. 38, 43. Por.: E. Śliwiński, 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich. Geneza – organizacja – działania bojowe, Leszno 2008, s. 68–70.

6 CAW, Siły Zbrojne w b. zaborze pruskim, sygn. I.170.2.1, Rozkaz DG nr 104 z 18 kwietnia 1919 r.

Tekst jest fragmentem książki Juliusza S. Tyma „Wielkopolska Brygada Kawalerii w kampanii 1939 roku”:

Autor: Juliusz S. Tym
Tytuł: „Wielkopolska Brygada Kawalerii w kampanii 1939 roku”
Wydawnictwo: Tetragon
Rok wydania: 2016
Seria: Monografie
Cena: 79,90 zł
Kup w Księgarni Wydawcy!

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Juliusz S. Tym

Absolwent Wydziału Historii UAM w Poznaniu, a obecnie pracownik naukowy Akademii Sztuki Wojennej. Miał również swój udział w utworzeniu reprezentacyjnego Szwadronu Kawalerii Wojska Polskiego. Jest autorem (i współautorem) wielu publikacji o polskiej kawalerii i broni pancernej w okresie międzywojennym i podczas II wojny œświatowej m.in. „_Kawaleria w operacji i walce_”, „_Mokra, Działoszyn 1939_”, „_1. Dywizja Pancerna. Organizacja i wyszkolenie_”, _„Polska 1. Dywizja Pancerna w Normandii_”.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org