Opublikowano
2008-10-31 21:40
Licencja
Wolna licencja

Włodzimierz Kwaśniewicz — „Dzieje szabli w Polsce” – recenzja i ocena

Szabla to nie tylko wyjątkowo skuteczna broń biała. To także cenny składnik polskiej kultury szlacheckiej i wojskowej, symbol polskości w trudnych latach zaborów i cenna pamiątka rodzinna czy kolekcjonerska. Książka Dzieje szabli w Polsce jest próbą uchwycenia tego elementu polskiej historii w syntetyczne ramy.


Autor: Włodzimierz Kwaśniewicz
Tytuł: Dzieje szabli w Polsce
Wydawca: Bellona/Rytm
Rok wydania: 2007
ISBN: 978-83-7399-220-7
Oprawa: twarda
Format: 176×250 mm
Liczba stron: 240
Cena: ok. 30 zł

Ocena naszego recenzenta: 7/10

Dr Włodzimierz Kwaśniewicz, twórca i dyrektor Lubuskiego Muzeum Wojskowego w Zielonej Górze od ponad 25 lat zajmuje się badaniami z zakresu bronioznawstwa. Swoje prace poświęcił m.in. broni palnej, uzbrojeniu ochronnemu oraz broni białej. Wśród tej ostatniej szczególne miejsce zajmuje szabla – autor badał m.in. szable należące do znanych Polaków. W jego dorobku znalazła się także książka Pięć wieków szabli polskiej (wyd. 1993 r.), wznowiona kilka lat później pod nowym tytułem Dzieje szabli w Polsce. Drugie wydanie tej pozycji ukazało się w zeszłym roku nakładem oficyn wydawniczych Bellona i Rytm.

W tego typu pozycjach niezbędne jest odpowiednie wprowadzenie, tłumaczące bogatą terminologię i aspekty konstrukcyjne dotyczące budowy szabli polskiej. Autor spełnia to wymaganie skutecznie, w zwięzły sposób, przy wykorzystaniu ilustracji przedstawiając najistotniejsze elementy konstrukcyjne szabli. Ze strony czytającego wymagana jest odrobina skupienia i wyobraźni technicznej, by mógł już spokojnie analizować kolejne typy broni białej. Po wstępie teoretycznym Kwaśniewicz prezentuje genezę pojawienia się w Polsce szabli i zdobywanie przez nią późniejszej uprzywilejowanej pozycji.

Wreszcie jednak rozpoczyna się zasadnicza część książki — analiza poszczególnych typów szabli polskiej. Zaznaczyć trzeba jednak, że zainteresowanie autora oscyluje wokół dwóch kategorii szabel: konstrukcji polskich lub oprawionych na sposób polski, oraz szabel obcych w polskim ręku (chodzi tu przede wszystkim o część szabel XIX- i XX-wiecznych). Charakterystyki poszczególnych typów poprzedzone są wstępem prezentującym genezę powstania lub wdrożenia danych szabel do użytku w wojsku polskim. Następnie każdy model jest szczegółowo analizowany — począwszy od wymiarów, poprzez konstrukcję rękojeści aż do napisów fabrycznych umieszczanych na głowni. W tym miejscu przydaje się podstawowa wiedza zdobyta podczas lektury pierwszych stron. Niezbędne są w tym miejscu ilustracje dołączone do tekstu właściwego. Szczególnie w wypadku szabel Rzeczpospolitej szlacheckiej autor stara się wprowadzać typologię oraz zestawiać różne rodzaje tego samego typu szabli.

Oprócz zagadnień typowo bronioznawczych autor stara się także poruszyć kwestię ornamentyki szabel polskich. W części dotyczącej epoki nowożytnej przedstawia szczególne typy broni o bogatej ornamentyce, tzw. batorówki, zygmuntówki czy janówki tudzież szable upamiętniające uchwalenie Konstytucji 3 maja. W dalszej części wykładu nie unika prezentacji szabli wyjątkowych: należących do ważnych postaci historycznych, szabel ozdobnych (np. nagród prezydenckich z okresu II RP) czy też wykwintnych karabel polskich z warsztatu Ignacego Höfelmajera. Wśród mnogości egzemplarzy można znaleźć szable wyjątkowe jeśli chodzi o napisy na nich umieszczone, na czele z najciekawszą z nich: szablą austriacką szeregowego kawalerii wz. 1904 należącą do ułana-malarza Henryka Szczyglińskiego, na której widnieje 7-strofowy wiersz-inskrypcja.

Wywód autora jest bardzo rzeczowy i bogato nasycony informacjami, szczególnie gdy analizuje konkretne egzemplarze szabel. Przyznać trzeba jednak, że w opisowych partiach opracowania Kwaśniewicz potrafi pisać interesująco, zwracając np. uwagę na błędy popełniane przez filmowców. Potrafi też zaskoczyć czytelnika niekonwencjonalną myślą — szczególnie w pamięci utkwił mi fragment wywodu o genezie szabli polskiej: Stosunki z Węgrami, utrwalone wyborem króla Ludwika Andegaweńskiego na tron polski w 1370 r., umożliwiły przenikanie na nasz grunt wschodnich wpływów kulturowych i materialnych (w tym również w zakresie broni i uzbrojenia). Wpływy te nasiliły się po klęsce pod Warną w 1444 r., kiedy to właśnie od szabli tureckiej zginął Władysław III, król Polski i Węgier, z czasem nazwany Warneńczykiem (...). Sporo okazji mieli Polacy do kontaktów z oryginalną bronią turecką — niektóre, niestety, kończyły się tak jak w wypadku króla Władysława.

Autor bardzo często powołuje się zarówno na opisy broni z katalogów muzealnych, jak i na opinie innych czołowych polskich badaczy szabli. Warto jednak zauważyć, że bibliografia pracy zawiera w zasadzie pozycje opublikowane do połowy lat 90., choć przyznać trzeba, że cenna i bogata jest bibliografia opracowań z XIX wieku oraz okresu przedwojennego.

Książkę doktora Włodzimierza Kwaśniewicza polecić można przede wszystkim kolekcjonerom — przydatna może być zarówno doświadczonym zbieraczom jako szerokie kompendium wiedzy o szabli w Polsce, jak i początkującym hobbystom. Przydać może się także członkom grup rekonstrukcyjnych i związanych z tą dziedziną profesji. Cenną stroną książki są ilustracje oraz syntetyczny charakter. Przyznać trzeba jednak, że osobom niezwiązanym z kolekcjonerstwem oraz niemającym rzeczywistego kontaktu z bronią białą książka może być przydatna częściowo, przede wszystkim w części teoretycznej dotyczącej ornamentyki oraz tła historycznego funkcjonowania szabel w wojsku polskim. Szczegółowe informacje o wymiarach głowni czy rodzajach jelca mogą niezwiązanego z tematem czytelnika tylko zniechęcić do lektury.
Korekta: Małgorzata Misiurek


Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org