Opublikowano
2014-08-24 19:52
Licencja
Wolna licencja

Jak powstało NATO?

Jak narodziła się organizacja będąca dziejowym fenomenem – jedynym tego rodzaju regionalnym systemem bezpieczeństwa zbiorowego ostro krytykowanym za fasadowość i skazywanym na marginalizację? Lord Ismay, mając na myśli podłoże polityczne i tożsamościowe narodzin NATO, stwierdził metaforycznie, że Sojusz powstał „to keep the Russians out, the Americans in, and Germans down”.


Strony:
1 2 3

Lord Hastings Lionel Ismay, brytyjski generał i pierwszy sekretarz generalny NATO (domena publiczna). NATO, czyli Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, to sojusz wojskowo-polityczny, który wzbudza dziś wiele kontrowersji. Organizacja skupia 28 państw leżących w rejonie euroatlantyckim, w tym Polskę, dla której stanowi jeden z głównych filarów polityki bezpieczeństwa. Dziś NATO ma całkiem inny charakter niż w okresie zimnowojennym, co jest oczywiste z perspektywy konieczności dostosowania się do zmieniającego się środowiska międzynarodowego. Dlatego też warto prześledzić ewolucję sojuszu zaczynając od punktu wyjścia.

Wzbierająca fala komunizmu

24 sierpnia 1949 r., na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 r. traktatu waszyngtońskiego powstała Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, której głównym celem była obrona przed zagrożeniem ze strony ZSRR. U jej źródeł leży kształtowanie się dwubiegunowego świata wraz z rozejściem się interesów trzech głównych koalicjantów po pokonaniu wspólnego adwersarza – III Rzeszy. Po zakończeniu II wojny światowej Europa była rozbita politycznie i wyczerpana długotrwałym konfliktem. Odgrywające do tej pory mocarstwową rolę w świecie Niemcy, ale też Wielka Brytania i Francja, utraciły na znaczeniu. Ten stan zwielokrotniał fakt, że Europa znajdowała się w katastrofalnej sytuacji gospodarczej, część wojennych aliantów była zadłużona w USA, konieczna była też odbudowa ze zniszczeń wojennych i przestawienie przemysłu na produkcję pokojową. Zły stan gospodarki podsycał tylko niespokojne nastroje społeczne, które zbiegły się z ofensywą propagandy europejskich partii komunistycznych wieszczących upadek zachodnich demokracji i postulujących stworzenie modelu opartego na doświadczeniach Związku Radzieckiego. Działo się to w tle tworzenia systemów demokracji ludowej na terenach zajętych przez Armię Czerwoną, co wzmacniało poczucie destabilizacji wewnątrz zachodnioeuropejskich państw i poczucie zagrożenia ekspansją ZSRR.

Zobacz też:

Pierwszym momentem przełomowym, który stał się symbolem rozpoczęcia zimnej wojny, było przemówienie Winstona Churchilla w Fulton 5 marca 1946 r., w którym były już premier Zjednoczonego Królestwa powiedział: „Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem opuściła się żelazna kurtyna w poprzek kontynentu”. Był to apel o współpracę USA i Wielkiej Brytanii w utrzymaniu bezpieczeństwa na kontynencie oraz wyraz konieczności konsolidacji Zachodu wobec zagrożenia rozprzestrzeniania się wpływów Stalina wierzącego w nieuchronność III wojny światowej między kapitalistycznymi państwami a komunistycznym blokiem wschodnim.

Bloki militarne w Europie podczas zimnej wojny: NATO i Układ Warszawski (aut. Alphathon, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported). Jednak droga do stworzenia NATO nie była tak prosta jakby się wydawało. Po II wojnie światowej Stany Zjednoczone wróciły do tradycyjnej polityki izolacjonizmu w polityce zagranicznej, co oznaczało niechęć do zaangażowania na kontynencie europejskim, a tylko współpraca z Amerykanami posiadającymi broń atomową i możliwość pomocy finansowej mogła zagwarantować Zachodniej Europie bezpieczeństwo. W tym kontekście newralgiczną rolę odegrała teoria Georga Kennana o konieczności powstrzymywania ekspansji ZSRR na świecie. Ucieleśnieniem tej idei stała się doktryna Trumana zwana inaczej doktryną powstrzymywania (ang. containment) zrywająca z izolacjonizmem.

12 marca 1947 r. Truman wygłosił w Kongresie słynne przemówienie stwierdzając, że USA będzie wpierać politycznie, gospodarczo i w razie potrzeby także wojskowo „wolne narody, które przeciwstawiają się próbom podporządkowania przez zbrojne mniejszości lub naciskom zewnętrznym”. Co prawda odnosiło się to bezpośrednio do pomocy dla Grecji i Turcji, ale niebawem słowa prezydenta Stanów Zjednoczonych nabrały uniwersalnego charakteru i stały się wektorem polityki amerykańskiej. W konsekwencji przyniosły za sobą pomoc dla gospodarczej odbudowy Europy w ramach Planu Marshalla. Tylko przezwyciężenie ekonomicznego kryzysu i stabilizacja nastrojów społecznych mogły dawać nadzieję na efektywne oparcie się zagrożeniu ze strony Związku Radzieckiego. Odmowa przyjęcia pomocy w ramach Planu Marshalla przez kraje komunistyczne pokazywała jednoznacznie, że Stalin zdołał zajęte przez Armię Czerwoną państwa uczynić swoimi satelitami, co skutkowało dychotomicznym podziałem Europy. Dodatkowy argument na poparcie tego, że komunizm znajduje się w natarciu (szczególnie dla amerykańskiej prawicy) dało Zachodowi przejęcie władzy przez komunistów w lutym 1948 r. w Czechosłowacji w wyniku zamachu stanu.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-89700-80-3

Oprawa: miękka, ze skrzydełkami

Liczba stron: 480

Format: 160*230 mm

Zobacz spis treści

Media o „Źródłach nienawiści”

29 zł

(papierowa)

14,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Autorka zapomniała, że państwem założycielskim była również Portugalia, która został członkiem NATO mimo totalitarnego ustroju i rządów Salazara. Co ciekawe, był to jednocześnie argument za nieprzyjmowaniem Hiszpanii rządzonej przez Franco. Różnica polegała na tym, że PT już w czasie wojny udostępniła Brytyjczykom bazę lotniczą na Azorach, która po powstaniu NATO miała być alternatywną dla Islandii (Keflavik) drogą przerzutu wojsk amerykańskich do Europy. Warto też wspomnieć o senackiej poprawce/Rezolucji Vandenberga, bez której USA nie mogłyby przystąpić do NATO.



Odpowiedz
Marta Kozak

Studentka prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Jej zainteresowania historyczne oscylują wokół zagadnień historii XX w., m.in. funkcjonowania systemu stworzonego przez komunistów w Polsce oraz procesu jego rozpadu. Entuzjastka wybitnych postaci historii najnowszej.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org