Autor: Elżbieta Sieradzka
Tagi: Newsy, Archeologia, Prehistoria, Pomorze i Kujawy, Półwysep Iberyjski, Wyspy Brytyjskie, Polska, Europa
Opublikowany: 2016-07-08 09:08
Licencja: wolna licencja

Megality: prehistoryczne „teleskopy bez soczewek”

W jakim celu ludzie kilka tysięcy lat temu budowali ogromne kamienne grobowce? Aby grzebać tam zmarłych? Odprawiać mistyczne obrzędy? Obserwować gwiazdy? A może wszystkie z powyższych?

Megality to zbiorowe określenie dla prehistorycznych konstrukcji z wielkich głazów. W Europie czas budowy większości z nich przypada na neolit lub wczesną epokę brązu (ok. 6 000-2 000 lat p. n. e.). Istnieje wiele rodzajów megalitów, w zależności od lokalnej tradycji, czasu i dostępnego budulca. Obok kamiennych konstrukcji, w tym okresie powstawały także ogromne obiekty ziemne – nasypy czy zespoły rowów.

Niektóre budowle megalityczne słyną z tego, że ich konstrukcja odzwierciedla pewne zjawiska astronomiczne. Stonehenge i znajdujący się w pobliżu Heel Stone są wiązane z obserwacjami wschodu słońca w trakcie letniego lub (bardziej prawdopodobnie) zimowego przesilenia. Nad wejściem do grobowca korytarzowego w Newgrange w środkowo-zachodniej Irlandii znajduje się luka pomiędzy głazami. Raz w roku, w przesilenie zimowe, światło wpada przez ten otwór do wnętrza budowli, oświetlając jego najgłębiej położoną komorę na ok. 15 min. Co jeśli konstrukcja mniej znanych megalitów także nie była przypadkowa?

Stonehenge, najbardziej znany przykład budowli megalitycznej, w czasie wschodu słońca w dniu przesilenia letniego (fot. Andrew Dunn, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 2.0).

Naukowcy zajęli się liczącym sobie ok. 6 000 lat grobowcem korytarzowym Seven-Stone Antas, znajdującym się w środkowej Portugalii. Okazało się, że wejście do niego koresponduje z Aldebaranem – najjaśniejszą gwiazdą z gwiazdozbioru Byka. Otwór wejściowy umożliwia obserwację z wnętrze grobowca niewielkiej części nieba. Dodatkowo, długi i wąski korytarz znajdujący się w środku mógł pomagać w skupianiu się tylko na określonej strefie. Ciemność panująca w grobowcu mogła sprawiać, że obserwator był w stanie zauważyć także blado świecące gwiazdy. Być może prehistoryczne społeczności przypisywały dużą wagę do zmian obserwowanych na nocnym niebie, które pomagały im w zrozumieniu następstwa pór roku.

Na ziemiach polskich występują zarówno klasyczne megality, jak i konstrukcje ziemne znacznych rozmiarów. Najczęściej miały one charakter funeralny. Cmentarzyska megalityczne są szczególnie związane z czasem zajmowania większości naszych ziem przez społeczności środkowoneolitycznej kultury pucharów lejkowatych (ok. 4 000-2 900 p. n. e.). Bardzo charakterystyczne dla terenów współczesnej Polski są grobowce bezkomorowe, mające formę nasypów ziemnych w kształcie trójkąta lub trapezu o długości do ponad 100 m. Nie wiadomo jednak, na ile ich położenie mogło odzwierciedlać zjawiska astronomiczne.

Poszukiwanie znaczenia megalitów doczekało się nawet... satyrycznego komentarza.

W Polsce znaleziono także prehistoryczne kręgi kamienne. Nie są one jednak zaliczane do megalitów. Te konstrukcje – odkryte m. in. w Odrach, Węsiorach i Grzybnicy na Pomorzu – powstały dopiero w pierwszych wiekach naszej ery. Kręgi kamienne zostały zbudowane przez germańskich Gotów i Gepidów zajmujących wtedy te tereny. Ze względu na niestaranne ustawienie raczej nie służyły do obserwacji astronomicznych, lecz wyznaczały ważne strefy cmentarzyska.

Źródła: archaeology.org, livescience.com.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz

Spodobał ci się nasz artykuł? Podziel się nim na Facebooku i, jeśli możesz, wesprzyj nas finansowo. Dobrze wykorzystamy każdą złotówkę! Kliknij tu, aby przejść na stronę wsparcia.

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Elżbieta Sieradzka
Doktorantka archeologii na Uniwersytecie Rzeszowskim. Zajmuje się późnym neolitem w Europie Środkowo-Wschodniej. Członek Stowarzyszenia Upowszechniania Wiedzy „ExploRes” .

Wszystkie teksty autora

Polecamy artykuł...
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy