Opublikowano
2018-12-30 16:33
Licencja
Wolna licencja

Adolf Eichmann: „architekt ludobójstwa” czy „drobny trybik w machinie”?

Adolf Eichmann, koordynator „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, znalazł się w Izraelu 22 maja 1960 roku. Kim był ten wpływowy nazista – masowym mordercą i architektem Holocaustu, czy też zwykłym biurokratą i drobnym trybikiem w hitlerowskiej machinie zagłady?


Strony:
1 2 3

Adolf Eichmann w mundurze SS, 1942 rok (domena publiczna). Adolf Eichmann, mimo że nigdy nie należał do elity funkcjonariuszy Trzeciej Rzeszy, wymieniany jest dziś jako jeden z największych zbrodniarzy w dziejach ludzkości. Po zakończeniu działań wojennych przez kilkanaście lat żył w ukryciu – pracował jako drwal i hodował kury. Następnie zbiegł do Argentyny, gdzie został wytropiony i porwany przez Mossad. Poszukiwania „cara Żydów” oraz jego głośny proces, relacjonowany m.in. przez piszącą o „banalności zła” Hannę Arendt, należą do najlepiej udokumentowanych kart w historii nazizmu. Aby zrozumieć fenomen tego hitlerowskiego oficjela warto przypomnieć jego karierę oraz zakres obowiązków. Kim był wychowany w Linzu „referent do spraw żydowskich”?

Młody Eichmann: od dostawcy paliwa do służby bezpieczeństwa

Adolf Otto Eichmann urodził się 19 marca 1906 roku w Solingen w Nadrenii. Młodość spędził w austriackim Linzu, gdzie przeniósł się wraz z rodzicami już jako dziecko. Nie był dobrym uczniem – nie ukończył studiów na uczelni technicznej, które wybrał za radą ojca. Przed wstąpieniem do partii (NSDAP) i podległej jej paramilitarnej formacji SS, był członkiem antysemickiego Związku Bojowników Frontowych Niemieckiej Austrii. Pierwszą pracę podjął w firmie rodzinnej. Następnie, zanim – w obliczu kryzysu - został zwolniony i skupił się na działalności partyjnej, zajmował się m.in. dostawami paliwa na terenie Dolnej Austrii.

Korwin-Mikke i historia. Czy Hitler nie wiedział o Holokauście?

Czytaj dalej...
W 1934 roku dwudziestoośmioletni Eichmann wstąpił do Służby Bezpieczeństwa SS (SD), na której czele stał Reinhard Heydrich. Przeniósł się wówczas do Berlina, do okazałego budynku przy Wilhelmstrasse 102. Nie mógł to być przypadkowy wybór, gdyż w szeregi wywiadu nie trafiali niepewni i niezaangażowani naziści. Szybka kariera oraz dostępne historykom źródła świadczą, że nie był wyłącznie – jak sam później twierdził – „drobnym trybikiem w eksterminacyjnej machinie Adolfa Hitlera”.

Autokreacja stworzona przez zbrodniarza podczas procesu znacznie odbiega od zachowanych relacji, także wspomnień samego urzędnika: „Uczniem byłem w latach 1934/35/36. […] Jadąc do Palestyny [1937 rok], byłem już czeladnikiem. A kiedy wróciłem, zrobiono ze mnie mistrza”. Czym zatem zajmował się przed wybuchem wojny? Po przyjęciu ustaw norymberskich SD zaczęła odgrywać jedną z głównych ról w hitlerowskiej polityce wobec Żydów. Przez pierwsze lata zadaniem Eichmanna było zbieranie informacji: lektura gazet i opracowań, zawieranie kontaktów, poznawanie represjonowanej społeczności. Czas dyskrecji jednak szybko minął. Zmieniło się również jego postępowanie – zaczął zachowywać się jak reprezentant rasy panów, który mógł decydować o losach żydowskiej gminy: o aresztowaniach, zwolnieniach, cenzurze, majątku czy likwidacji instytucji.

Życiorys Eichmanna z 1937 roku, spisany przed awansem w SS (domena publiczna).

Po aneksji Austrii (Anschluss), w sierpniu 1938 roku, objął kierownictwo Centralnego Urzędu do spraw Emigracji Żydów w Wiedniu. Kariera Eichmanna nabrała wówczas „niesamowitego rozpędu”. Cieszył się uznaniem zwierzchników. Jego nazwisko stało się znane, zarówno wśród czołowych nazistów, jak i w środowisku żydowskim. Jeszcze przed rozpoczęciem konfliktu widział się w roli „komisarza Rzeszy do regulowania spraw żydowskich”. Pozwolono mu nawet na eksperyment, jakim była organizacja pierwszych obozów pracy dla austriackich Żydów. W 1939 roku, w wieku trzydziestu trzech lat, otrzymał awans na stopień kapitana SS (Hauptsturmführer).

Jak przystało na przykładnego nazistę stosunkowo szybko założył rodzinę. Jego wybranką została kilka lat młodsza Veronika Liebl, której dwaj bracia służyli w Gestapo. Hitlerowski zbrodniarz miał czterech synów. Najmłodszy z nich, urodzony w Buenos Aires Ricardo Francisco Eichmann jest profesorem archeologii specjalizującym się w regionie Bliskiego Wschodu.

Adolf Eichman i „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”

Podczas wojny Eichmann szybko stał się twarzą hitlerowskiej polityki wobec Żydów. Jego znaczenie w machinie zagłady było znacznie większe niż próbował przekonywać opinię publiczną podczas swojego procesu. 20 stycznia 1942 roku, już w randze Obersturmbannfuhrera (podpułkownika), odegrał kluczową rolę w owianej złą sławą naradzie nazistowskich decydentów w Wannsee pod Berlinem. Podczas konferencji zadecydowano, że „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” przybierze formę unicestwienia całego narodu. Jaki udział miał w tej zbrodni funkcjonariusz, którego kariera nabrała rozpędu w stolicy Austrii?

Na początku 1939 roku utworzono Centralny Urząd Rzeszy do spraw emigracji Żydów. Jego kierownikiem został Eichmann, który przed wybuchem konfliktu „rozkręcił” instytucje emigracyjne w Wiedniu i Pradze. Swoje zadania, jak donosił przedstawiony czechosłowackim służbom raport, wypełniał niezwykle energicznie:

Eichmann (siedzi po prawej) oraz jego przełożony Herbert Hagen (stoi) w Wiedniu w marcu 1938 roku (fot. ze zbiorów Bundesarchiv, Bild 152-65-15A, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany).

[…] zamierza wywołać tu wśród Żydów taki nastrój, że będą nawet szczęśliwi, kiedy pozwoli im się wyemigrować. […] Równocześnie z organizowaniem emigracji pan Eichmann podejmuje faktycznie wszystkie niezbędne działania, aby oczyścić Protektorat z Żydów. Wywołuje się wśród Żydów konieczny nastrój, aby nabrali ochoty do emigracji. Przede wszystkim zarządził, że wszyscy Żydzi muszą się przesiedlić do Pragi. […] Oznacza to zniszczenie tym ludziom egzystencji. Pan Eichmann uważa, że nie jego sprawą jest troszczyć się o to, z czego ci ludzie będą żyć i gdzie mieszkać, a jeśli w Pradze w jednym pomieszczeniu będzie 10 do 15 Żydów, to tym bardziej będą się starać o emigrację.

Mimo konfliktu z Hansem Frankiem, który początkowo nie życzył sobie masowego zwożenia Żydów na teren Generalnego Gubernatorstwa, w grudniu 1939 roku oficjel do spraw emigracji stanął na czele Referatu Specjalnego w Urzędzie IV (Gestapo) Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Miesiąc później jego referat, razem z Centralą Rzeszy do spraw Emigracji Żydów, został włączony do Urzędu do spraw Obszarów Okupowanych. Ponownie podlegał Heydrichowi, w przedpokoju którego – jak zapewniał – „nigdy nie musiał długo czekać”. Razem z awansem rozszerzył się zakres realizowanych przez niego zadań. Do kwestii emigracyjnych doszła organizacja przesiedleń na wschodzie, nadzorował m.in. deportacje Polaków i Żydów z Okręgu Rzeszy Kraj Warty (Wielkopolska) i osiedlanie w tym regionie Niemców pochodzących z Wołynia i Besarabii.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Mateusza Kuryły – „Powaby totalitaryzmu. Zarys historii intelektualnej komunizmu i faszyzmu”

Powaby totalitaryzmu. Zarys historii intelektualnej komunizmu i faszyzmu - Mateusz Kuryła - okładka Autor: Mateusz Kuryła
Tytuł: „Powaby totalitaryzmu. Zarys historii intelektualnej komunizmu i faszyzmu”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-65156-23-5

Stron: 116

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

9,9 zł

(e-book)
Zobacz też nasze pozostałe e-booki!

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Piotr Bejrowski

Absolwent historii i politologii na Uniwersytecie Gdańskim. Sportowiec-amator, podróżnik. Odwiedził ponad sześćdziesiąt krajów na kilku kontynentach.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org