Opublikowano
2013-06-05 20:52
Licencja
Wolna licencja

Czekając na Malucha... Rynek motoryzacyjny w Polsce lat 80. (cz. 2)

(strona 2)

Gospodarka socjalistyczna funkcjonowała w stanie ciągłego niedoboru. Sytuacja ta dotyczyła również rynku motoryzacyjnego, czego nie ułatwiała także praktyka dostępu do własnego auta. Mimo to wielu obywateli z utęsknieniem czekało na swojego wymarzonego Fiata 126p czy Poloneza...


Strony:
1 2

Przywileje dla wybranych

Ponieważ samochód uznawany był za dobro luksusowe, a dzięki temu również za swoisty wyznacznik władzy, nomenklatura przez cały niemalże okres istnienia PRL prowadziła ścisłą reglamentację sprzedaży nowych samochodów produkcji krajowej. Do roku 1981 roku obowiązywał system sprzedaży talonowej. Talony były rozdysponowywane w ramach struktur partyjnych, przez dyrektorów przedsiębiorstw oraz instytucji. Stanowiły rodzaj „marchewki’ motywacyjnej w zakładach pracy, organizacjach społecznych, klubach i reprezentacjach sportowych, były też używane w wewnętrznych zależnościach. Przykładem tego ostatniego może być ukazana w serialu „Alternatywy 4” scena, w której Jan Winnicki (grany przez Janusza Gajosa), chcąc przekonać prezesa spółdzielni mieszkaniowej, aby przyznał mu mieszkanie, wręcza mu dwa talony na samochód.

Formalnie talony zostały zastąpione przez system asygnat 29 lutego 1981 roku. Miał on polegać na tym, że z wyznaczonej puli (ok. 30–50 tys. samochodów) odpowiedni ministrowie mieli rozdysponowywać pojazdy dla „pracowników uprawnionych do używania własnego samochodu do celów służbowych”. Samochody na asygnatę mieli otrzymywać inwalidzi, górnicy, lekarze, służby rolne oraz leśne, weterynarze czy taksówkarze. Część pozostająca w gestii Ministra Komunikacji nie miała jednak określonego precyzyjnie przeznaczenia i pozostawiła możliwość przyznawania asygnat uznaniowo, tak jak wcześniej robiono to z talonami. Odbiór samochodów odbywał się na tej samej zasadzie, co odbiór przedpłat, jednakże bez konieczności wieloletniego czekania. Również tu obowiązywał czteroletni okres karencji. Oficjalnie system sprzedaży na asygnaty zniesiono 1 stycznia 1989 roku, pozostawiając jednak pulę samochodów specjalnych przeznaczonych dla inwalidów. Zastąpiła go sprzedaż w ramach licytacji.

Wyeksportować... do PRL

Ludzie, którzy posiadali bony i waluty wymienialne mogli również nabywać samochody produkcji krajowej w ramach eksportu wewnętrznego. Zajmowały się nim przedsiębiorstwa Polmozbyt, Pol-Mot oraz Pewex. Sam mechanizm transakcji był bardzo podobny do mechanizmu przedpłat czy asygnat. Klient musiał wpłacić pełną cenę samochodu w siedzibie przedsiębiorstwa, a potem czekać od kilku tygodni do paru miesięcy na odbiór samochodu. Wpłaty w ramach eksportu wewnętrznego przyjmowano okresowo, ponieważ były one uzależnione od ilości samochodów przeznaczonych w danym roku przez fabrykę na tę formę sprzedaży. Jeśli chodzi o ceny, to ich poziom był właściwie stały i kształtował się w okolicach od 1500 dolarów za Fiata 126p do 3300 za Poloneza w wersjach podstawowych. W okresie od 1 lipca 1982 roku do 1 grudnia 1987 roku istniała również możliwość dokonania wpłat mieszanych w złotówkach i dolarach. Ponieważ ze względu na swoją opłacalność wyparła ona niemal całkowicie sprzedaż w dolarach, a złotówka stawała się coraz mniej stabilna, Minister Finansów postanowił zawiesić ten typ transakcji.

Bon towarowy PKO, stanowiący substytut dolarów uzyskanych za pracę za granicą lub drogą przelewu międzynarodowego. Ich właściciel zamiast cennej waluty do ręki dostawał bon, który upoważniał go do zakupów w sklepach PEWEX. W ten właśnie sposób bony stały się de facto drugą legalną walutą PRL.

Oprócz możliwości otrzymania samochodu w tym samym roku, eksport wewnętrzny różnił się od przedpłat również jakością oferowanych klientowi pojazdów. Z racji uiszczania opłaty w walucie niezbędnej do funkcjonowania fabryki, klient otrzymywał do odbioru samochody lepiej wykonane, których nie sprzedawano na przedpłaty. Przy zakupie samochodów w eksporcie wewnętrznym nie obowiązywała również czteroletnia karencja. Ich cena, wyższa od giełdowej, powodowała jednak, że rzadko stawały się one przedmiotem dalszych transakcji.

Wspomniane przedsiębiorstwa zajmowały się również importem do kraju samochodów zagranicznych za bony i waluty wymienialne. Oprócz nich robiły to również tzw. firmy polonijne, które jednak nie przyjmowały w rozliczeniu bonów. Ze względu na wysokie ceny popyt na tę usługę był jednak równie niski co popyt na kupno nowych samochodów zachodnich na giełdzie.

Przeczytaj trzecią i czwartą część artykułu

Polecamy e-book Kamila Kartasińskiego pt. „Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy”:

Autor: Kamil Kartasiński
Tytuł: „Henryk Sienkiewicz jakiego nie znamy”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-65156-10-5

Stron: 75

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)

Bibliografia:

  • Archiwalia:
    • Archiwum Akt Nowych, Urząd Rady Ministrów
  • Prasa:
    • „Motor” 1980–1989
    • „Veto” 1982–1989
    • „Życie Warszawy” 1980
  • Akty prawne:
    • Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 30 lipca 2012 r. w sprawie określenia wysokości kwot rekompensat wypłacanych osobom, które wniosły przedpłaty na zakup samochodów osobowych marki Fiat 126p lub FSO 1500, na IV kwartał 2012 r. (Monitor Polski 2012, nr 0, poz. 572).
    • Uchwała nr 49 Rady Ministrów z dnia 26 lutego 1981 r. w sprawie sprzedaży samochodów osobowych dla ludności oraz rozwoju zaplecza motoryzacji (Monitor Polski 1981, nr 7, poz. 59).
    • Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o zasadach realizacji przedpłat na samochody osobowe (Dz. U. 1996, nr 156, poz. 776).
    • Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 14 listopada 1972 r. w sprawie zasad sprzedaży samochodów osobowych "Polski Fiat 126p" w trybie przedpłat przyjmowanych przez Powszechną Kasę Oszczędności (Monitor Polski 1972, nr 53, poz. 281).
  • Opracowania:
    • Grala Dariusz T., Reformy gospodarcze w PRL 1982–1989. Próba uratowania socjalizmu, TRIO, Warszawa 2005.
    • Mórawski Karol Jerzy, Syrena: samochód PRL, TRIO, Warszawa 2005.
    • Rynek motoryzacyjny, pod red. Zdzisława Krasińskiego, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1980.
    • Talon na samochód, „Serwis Edukacji Antykorupcyjnej” [dostęp: 28.05.2013].
    • Winiecki Jan, Resistance to change in the Soviet economic system. A property rights approach, Routledge, London–New York 1991.
    • Zakrzewski Adam, Auto-moto PRL: władcy dróg i poboczy, Demart, Warszawa 2010.

Zobacz też:

Redakcja: Tomasz Leszkowicz
Korekta: Justyna Piątek


Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Spodobał Ci się nasz materiał? Zapisz się do naszego newslettera!
Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: |

Na Książeczkach Mieszkaniowych wykosztowali ludzi

Teraz chcą na przedpłatach na samochód



Odpowiedz

Gość: tomek |

były tylko niemieckie.........



Odpowiedz

Gość: tomek |

po 5 latach odkładania w kwietniu 1981r. kupiłem nowego fiacika 126p 650lux postawiłem do garażu i wyjechałem na dwa tygodnie do niemiec do krewnych,wruciłem po.....7 miesiącach 01.12.1981r.,co było dwa tygodnie pużniej nie muszę pisać.wróciłem mercedesem 240d w115 rocznik 1974 kupiony po 5 MIESIĄCACH PRACY, do tego silnik 2.1 diesel i skrzynia z peugeota w bagarzniku.



Odpowiedz

Gość: ad vocem |

@tomek Szkoda, że w Niemczech nie dostałeś słownika ortograficznego.



Odpowiedz

Gość: barbara |

Kwota 70 000tys.zł w 1981r.30 maj,jaką miałaby wartość disiaj?



Odpowiedz

Gość: szwestek |

70 000 zł z roku 1981 jest warte teraz 23000 zł (nowych zł) - wg inflacji



Odpowiedz

Gość |

Dobrze to pokazuje patologie tamtego systemu. A są tacy co tak do tego tęsknią.



Odpowiedz
Maciej Górecki

Absolwent studiów magisterskich w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Interesuje się historią społeczno-gospodarczą drugiej połowy XX wieku.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org