Hans-Georg Schede – „Bracia Grimm” – recenzja i ocena
Hans-Georg Schede – „Bracia Grimm” – recenzja i ocena
Braci Grimm nie trzeba przedstawiać. Znają ich nazwiska niemal wszyscy dorośli i dzieci. Lecz tutaj większość naszej wiedzy się kończy, ustępując miejsca zakorzenionym w popkulturze mitom. Znani są oni jako twórcy i autorzy klasycznych baśni braci Grimm. Pogląd ten jest równie powszechny, co nieprawdziwy – Grimmowie nie wymyślali tych opowieści, lecz prowadzili pionierskie badania terenowe, filologiczne i etnograficzne, rekonstruując dawne podania ustne. O ile ich imiona są znane, to nietuzinkowe życiorysy obu braci, a także ich rodzeństwa, pozostają w cieniu. To jeden z wielu powodów, dla których warto sięgnąć po recenzowaną książkę.
Na początku kilka uwag ogólnych. Podwójna biografia ma układ chronologiczny. Praca liczy sześć rozdziałów, przedstawiających kolejne etapy w życiu braci: trudne dzieciństwo, naznaczone wczesną śmiercią ojca i kryzysem finansowym rodziny, okres studiów prawniczych w Marburgu pod okiem profesora Savigny’ego, oraz późniejszą działalność polityczną. Z perspektywy odbiorcy szczególnie interesujące okazują się działania Jacoba w Wiedniu w okresie słynnego kongresu w latach 1814–1815, gdzie jako sekretarz legacyjny dyplomacji hesko-kasselskiej próbował odzyskać zrabowane przez Francuzów zbiory biblioteczne, a także trudny okres w Kassel, gdzie bracia pracowali jako słabo opłacani bibliotekarze (tu, niestety, niewiele się zmieniło). Kolejne części ukazują lata w Getyndze oraz lata spędzone w Berlinie z roczną pensją od króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, która miała im umożliwić pracę nad monumentalnym słownikiem języka niemieckiego (Deutsches Wörterbuch).
Autorowi udało się przedstawić braci Grimm w sposób, na który w pełni zasługują – jako wybitnych i oddanych swej pracy badaczy, których działalność była znacznie szersza od tworzenia baśni i miała ogromny wpływ na rozwój językoznawstwa (w tym sformułowanie germańskiej przesuwki spółgłoskowej, znanej jako prawo Grimma), folklorystyki oraz kultury europejskiej. Horyzont ich zainteresowań i kontaktów naukowych musi budzić uznanie czytelnika (w tym miejscu warto nadmienić chociażby o dużym wpływie Alexandra von Humboldta na losy obydwu braci, co otworzyło im drzwi do Berlińskiej Akademii Nauk).
Dużym atutem publikacji jest sposób przedstawienia szerszych wydarzeń historycznych. Autor nie ogranicza się wyłącznie do opisywania życia bohaterów, ale pokazuje także realia epoki, w której żyli. Dzięki temu czytelnik może lepiej zrozumieć sytuację polityczną i społeczną XIX wieku oraz wpływ tych wydarzeń na działalność braci Grimm (w tym wojen napoleońskich oraz francuskiej okupacji Elektoratu Hesji). Tło historyczne sprawia, że książka staje się nie tylko biografią, ale również ciekawą lekcją historii. Hans-Georg Schede ukazuje również działalność polityczną Jacoba w parlamencie frankfurckim w czasie Wiosny Ludów (1848 rok) oraz reakcje braci na bieżące wydarzenia, w tym słynny protest „Siódemki z Getyngi” przeciwko zniesieniu konstytucji przez króla Hanoweru, który przypłacili wygnaniem. Autorowi udało się ukazać Grimmów – jak zauważa w posłowiu tłumaczka pracy – jako autentycznych i znakomitych świadków epoki, w której przyszło im żyć.
Na uwagę zasługuje również styl autora. Język książki jest przystępny i zrozumiały, dzięki czemu publikacja zainteresuje nawet osoby, które nie zajmują się na co dzień historią lub literaturą. Autor umiejętnie łączy fakty historyczne z ciekawostkami i fragmentami źródeł, takich jak intymna korespondencja braci, co sprawia, że lektura nie jest monotonna. Warto podkreślić znakomitą pracę Elizy Pieciul-Karmińskiej – badaczki i tłumaczki baśni braci Grimm – która opatrzyła wydanie licznymi przypisami i wartościowym posłowiem. Przybliża ono sylwetki obu braci, w tym ich poglądy polityczne, a także ich pasję do kolekcjonowania i tworzenia własnego księgozbioru, oferując polskiemu czytelnikowi niezbędny aparat krytyczny i kontekst kulturowy.
Książka posiada również ciekawą warstwę ilustracyjną, na którą składają się m.in. ryciny Ludwiga Emila Grimma – utalentowanego malarza, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Kassel oraz twórcy ilustracji do najsłynniejszego dzieła swoich starszych braci. Dzięki obecności dzieł najmłodszego z braci, biografia zyskuje unikatowy, intymny i rodzinny rys graficzny.
„Bracia Grimm” Hansa-Georga Schedego to wartościowa i interesująca książka, która pozwala spojrzeć na słynnych twórców baśni z zupełnie innej perspektywy. Pokazuje ich jako ambitnych naukowców, badaczy i ludzi żyjących w niezwykle ciekawych czasach. Autorowi udało się również ukazać cechy ich charakteru – pracowitość, talent, oddanie rodzinie i wzajemną pomoc; cechy dziś rzadko spotykane. Jest to pozycja godna polecenia wszystkim osobom zainteresowanym historią, literaturą oraz kulturą europejską, a także tym, którzy chcą dowiedzieć się więcej o prawdziwej, odbrązowionej historii braci Grimm. Warto po nią sięgnąć, aby ujrzeć obu braci we właściwym świetle – przede wszystkim jako ojców nowoczesnej germanistyki.
