Opublikowano
2005-05-15 20:00
Licencja
Wolna licencja

Herod Wielki. Droga na szczyt

Heroda Wielkiego chrześcijaństwo odsądziło od czci i wiary jako tyrana. Przez większość nam współczesnych postrzegany jest jako okrutny król morderca, odpowiedzialny za przekazaną w Ewangeliach rzeź niewiniątek. Żydzi uważali go za uzurpatora, despotę, odpowiedzialnego za wymordowanie prawowitej dynastii królewskiej.


Strony:
1 2

Herodowi Wielkiemu historia wystawiła całkiem inną ocenę. Jawi się jako znakomity władca, budowniczy i zarządca, wielki przyjaciel Rzymu, który mimo licznych przeszkód potrafił doprowadzić Izrael do nigdy więcej już nieoglądanej świetności. Zapraszam do zapoznania się z biografią Heroda Wielkiego.

Herod Wielki (domena publiczna)

Król Herod był władcą nietuzinkowym. Wybitny umysł i zmysł polityczny, a także umiejętność zjednywania sobie ludzi częstokroć wybawiały go z wielkich kłopotów, a jego państwo wywyższały ponad inne wasalne państwa Rzymu. Potrafił zaskarbić sobie przyjaźń (lub chociaż przychylność) zarówno Kasjusza, jak i Antoniusza, a po bitwie pod Akcjum stał się najbliższym przyjacielem Oktawiana i Agryppy. Jednak powodzenia w polityce zagranicznej splatały się z napiętą sytuacją wewnętrzną w Palestynie, a także z wielkimi tragediami w życiu rodzinnym króla. To właśnie ekstremalnie trudna sytuacja osobista Heroda i wrodzona podejrzliwość doprowadziły do wydarzeń, które zapisały się w jego biografii krwawymi zgłoskami. Zacznijmy jednak od początku...

Herod Wielki - pochodzenie i dzieciństwo

Herod urodził się prawdopodobnie około 72 r. p.n.e. w arystokratycznej rodzinie idumejskiej. Jego ojciec Antypater (ok. 113–43 p.n.e.) był przyjacielem Jana Hirkana II, króla i arcykapłana żydowskiego, by później stać się szarą eminencją dworu w Jerozolimie. Matka Heroda, Kypros, była z pochodzenia Nabatejką. Nasz bohater miał liczne rodzeństwo, trzech braci: Fazaela (ok. 77–40 p.n.e.), Józefa (ok. 70–38 p.n.e.), Ferorasa (ok. 65–7 p.n.e.), oraz jedną siostrę Salome (ok. 57 p.n.e.–10 n.e.).

Początek życia przyszły król Herod spędził w Askalonie, następnie w 67 r. p.n.e. razem z matką i starszym bratem został przewieziony do Petry, stolicy królestwa Nabatejczyków. W tym samym czasie w Jerozolimie rozgrywały się wydarzenia mające kapitalne znaczenie dla dziejów dynastii herodiańskiej; omówię je szerzej, by czytelnik miał pogląd na sytuację Heroda w czasie, gdy po raz pierwszy uzyskał funkcję polityczną.

Jerozolima w średniowieczu

Czytaj dalej...

Otóż po śmierci Aleksandry Salome (67 r. p.n.e.) doszło do walki o tron między jej synami Arystobulem II i Janem Hirkanem II. Antypater, który już za panowania Aleksandry Salome doszedł do wysokich godności na dworze jerozolimskim, opowiedział się po stronie tego drugiego. Po trzech latach bratobójczych walk do Jerozolimy wkroczyli Rzymianie z Pompejuszem Wielkim na czele (63 r. p.n.e.). Jan Hirkan II, który nie bez pomocy Antypatra wezwał rzymskie posiłki, otrzymał tytuły etnarchy i arcykapłana. Tym samym Judea straciła niepodległość i przeszła pod władanie namiestników rzymskich. Antypater, który w międzyczasie zdążył zaprzyjaźnić się z Pompejuszem, uzyskał nadzór nad administracją Judei i stał się najważniejszą po arcykapłanie osobą w państwie. Arystobul II został zmuszony do poddania się i udania na przymusowe wygnanie do Rzymu, jednak nie zaprzestał myśleć o odebraniu władzy bratu. Jeszcze sześć lat później próbował przejąć władzę nad Judeą i wraz ze swoimi synami Aleksandrem i Antygonem wywołał powstanie przeciwko Hirkanowi II i Antypatrowi. Te wydarzenia skłoniły ówczesnego namiestnika Syrii Gabiniusza do odebrania tytułu etnarchy Hirkanowi II i zmiany statusu administracyjnego buntowniczej Judei. Została ona podzielona na pięć okręgów zarządzanych przez rady złożone z arystokratów żydowskich.

Antypater, który naturalnie nie był zadowolony z obrotu sprawy, starał się odzyskać dawną pozycję za pomocą aktywnej polityki prorzymskiej. Brał udział w wyprawie Gabiniusza do Egiptu, w tym czasie Aleksander wszczął bunt ponownie, co walnie przyczyniło się do mianowania Antypatra zarządcą Jerozolimy. Sam bunt utopiono we krwi. Kolejne lata nie układały się po myśli Antypatra. W Palestynie raz po raz wybuchały zamieszki mające na celu przywrócić niepodległość bądź też oddać tron Arystobulowi. W 49 r. p.n.e. wybuchła wojna pomiędzy Cezarem a Pompejuszem. Zdominowany przez Antypatra Hirkan z konieczności musiał poprzeć władcę Wschodu. Wykorzystał to Arystobul i oddał się pod rozkazy Cezara. Dostał do dyspozycji dwa legiony i został wysłany do ojczyzny w celu wywołania buntu i zajęcia stolicy. Wyprawa ta zakończyła się porażką, sam inicjator został otruty, a jego starszy syn (Aleksander) pojmany i stracony.

Po klęsce Pompejusza pod Farsalos (48 r. p.n.e.) wydawać by się mogło, że sprawa Antypatra i Hirkana jest przegrana. Nic bardziej mylnego. Ojciec Heroda, który był politykiem wybitnym, doskonale wiedział, kiedy i jak zmienić front. W odpowiednim momencie przyczynił się do zdobycia Askalonu przez wojska rzymskie idące na odsiecz Cezarowi zamkniętemu w Aleksandrii. Przekonał także do poparcia Cezara Żydów zamieszkałych w Egipcie. Wydarzenia te zrehabilitowały zarówno Antypatra, jak i marionetkowego Hirkana. Uzyskał on z powrotem tytuł etnarchy (47 r. p.n.e.), Antypater zaś mógł od tej pory szczycić się rzymskim obywatelstwem oraz stanowiskiem prokuratora Palestyny.

Miedziane monety Heroda. Źródło: Wikipedia

Herod wkracza na scenę

W tym momencie na arenie politycznej pojawił się Herod. Otrzymał od ojca namiestnictwo nad częścią Palestyny zwanej Galileą, miał wówczas 25 lat. Już na samym początku publicznej działalności młody namiestnik popadł w duże tarapaty. W Galilei bowiem działali wówczas bandyci, na czele których stał niejaki Ezechiasz. Józef Flawiusz przekazał, że były to zwykłe opryszki rabujące pogranicze syryjskie, z którymi Herod rozprawił się z całą stanowczością. Istnieje jednak podejrzenie, że mogli to być tzw. żarliwi (późniejsi Zeloci), czyli bojownicy o niepodległość Izraela. W każdym razie nie ulega wątpliwości, że właśnie brutalne rozprawienie się z nimi doprowadziło do kryzysu w samej Jerozolimie. Herod został oskarżony o bezprawne wydanie wyroku i wezwany przed Sanhedryn, wybitnie wówczas nieprzychylny zarówno Antypatrowi, jak i jego synom. Sytuacja była na tyle poważna, że ojciec radził Herodowi wziąć ze sobą mały oddział zbrojnych dla ochrony. Sam oskarżony zbiegł do Damaszku, by stamtąd wyruszyć z większą już grupą żołnierzy z powrotem na Jerozolimę. Wiadomość o marszu Heroda na stolicę wywołała dość duże zamieszanie, jednocześnie namiestnik rzymski Sekstus Cezar wyperswadował Sanhedrynowi zmianę postanowienia, doszło do pewnego rodzaju kompromisu. Hirkan (przewodniczący Sanhedrynu) wycofał wszystkie oskarżenia kierowane przeciw Herodowi, a tamten „wspaniałomyślnie” powstrzymał swój marsz na Jerozolimę i zrzekł się namiestnictwa nad Galileą. Całe to zdarzenie było wyrachowaną grą polityczną zarówno ze strony Heroda, jak i Antypatra (którego narzędziem był arcykapłan) mającą na celu zastraszenie rady. Udało się to całkowicie, życie Heroda było ocalone, a on sam niedługo pozostawał bez funkcji publicznej. Wkrótce później Sekstus Cezar mianował go prokuratorem Gaulanitis (46 r. p.n.e.). Jednym słowem: wilk syty i owca cała.

W 44 r. p.n.e. Cezar został zamordowany, jeden z morderców (Kasjusz) stał się namiestnikiem Syrii i zaczął pośpiesznie zbierać pieniądze na wyposażenie armii, za pomocą której chciał się rozprawić ze spadkobiercami ofiary, czyli młodym Oktawianem i Antoniuszem. Antypater i Herod znowu musieli zmienić politycznych zwierzchników. Stali się oni formalnymi sojusznikami Kasjusza. Herod dostał zadanie ściągnąć daninę z podległych mu prowincji, jak również z opuszczonej przez niego Galilei. Swoje obowiązki wykonał (nie bez szczerej satysfakcji) sumiennie, co pozwoliło mu zyskać uznanie i nowe funkcje. Stał się zarządcą Samaritis, a także nadzorował rozmieszczone w Judei arsenały i twierdze.

Brama Heroda w Jerozolimie (aut. Herwig Reidlinger, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0)

W czasach Kasjusza znaczenie idumejskiej rodziny Heroda było już bardzo duże. Formalny etnarcha i arcykapłan Jan Hirkan II był kompletnie zdominowany przez Antypatra, wszystkie ważniejsze stanowiska administracyjne zajmowane były przez ludzi związanych bądź z Antypatrem, bądź z jego synami (oprócz Heroda funkcję zarządcy pełnił Fazael). Oczywiście sytuacja taka nie podobała się niektórym kręgom arystokracji judejskiej, która od dawna była związana z domem hasmonejskim. Ponadto nadzwyczajny ucisk fiskalny zaprowadzony przez Kasjusza doprowadził do zawiązania spisku tak samo antyidumejskiego, jak antyrzymskiego. Na czele przedsięwzięcia stanął niejaki Malich. Spisek ten doprowadził do otrucia Antypatra (43 r. p.n.e.), mimo że powszechnie wiedziano o wrogiej postawie Malicha. Niestety, zamiast podjąć zdecydowane kroki, Antypater wolał układać się z przeciwnikami. Za naiwność ojciec Heroda zapłacił najwyższą cenę. Sam Malich zginął niedługo potem z rąk rzymskich żołnierzy, którym pomysł na pozbycie się dostojnika podsunął sam Herod (nie mógł sam się zemścić, gdyż oficjalnie Malich do zbrodni się nie przyznał i utrzymywał, że był największym przyjacielem Antypatra). Trzeba też dodać, że stanowisko Hirkana w całej sprawie również było niejasne. Możliwe, że popierał morderców, gdyż był człowiekiem za słabego charakteru, by móc samodzielnie sprzeciwić się Antypatrowi.

Po śmierci ojca Herod znalazł się w bardzo trudnym położeniu politycznym. Opozycja przeciwna Idumejczykom rosła w siłę, oprócz tego lud nie był zadowolony z rabunkowej polityki Rzymu, którego bezpośrednimi przedstawicielami w Jerozolimie byli właśnie dwaj bracia Fazael i Herod. Mógł być pewien lojalności tylko rodzinnej Idumei, wiedział, że każde większe rozruchy mogą doprowadzić do obalenia słabego Hirkana, a wtedy władzę przejmą wrogo do Heroda nastawione środowiska (m.in. arystokracja Judei). W 42 r. p.n.e. przypomniał o sobie jedyny pozostały przy życiu potomek Arystobula — Antygon. Wkroczył na czele grupy żołnierzy uzbrojony nie tylko w broń, lecz także w poparcie króla sąsiedniego Chalkis, do Judei. Atak ten udało się Herodowi odeprzeć, a Hirkan mógł odetchnąć z ulgą. Dobrze wiedział, że w razie wygranej Antygona on — brat, a zarazem największy wróg ojca napastnika — nie miałby czego szukać w Jerozolimie.

Chrześcijanie w rodzinie Heroda?

Czytaj dalej...

Przy okazji doszło do zacieśnienia związków pomiędzy obiema dynastiami, hasmonejską i herodiańską. Herod zaręczył się z wnuczką Hirkana — Mariamme. Dawało mu to co najmniej formalną i psychologiczną podstawę do czucia się pełnoprawnym członkiem domu panującego w Jerozolimie. Jego „gorsze” idumejskie pochodzenie zostało przynajmniej częściowo zatarte, arystokracja żydowska stała się bardziej przychylna, a on sam liczył na to, że te zaręczyny staną kością w gardle jego politycznym adwersarzom. Warto zaznaczyć, że Herod już miał żonę, którą był zmuszony wydalić. Była to idumejska arystokratka o imieniu Doris, urodziła mu ona syna pierworodnego, który imię dostał po dziadku. Był to Antypater.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-8-4

Stron: 85

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

6,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Archelaus |

Herod był władcą sprawnym, ale jednocześnie okrutnym.



Odpowiedz
Piotr Hamarnik

Studiuje w Instytucie Historii Akademii Pedagogicznej im. KEN w Krakowie (V rok). Ukończył również Studium Dziennikarskie na tej samej uczelni.

Aktywnie działa w Niezależnym Zrzeszeniu Studentów swojej Alma Mater, w którym odpowiada za Biuro Prasowe i miesięcznik Nowy Legion. Dawniej związany z magazynem „Histmag.org”, odpowiadał w nim za promocję. Obecnie pracuje w dziale miejskim Gazety Wyborczej Kraków.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org