Autor: Krzysztof Kloc
Tagi: Recenzje, Historia polityczna, Historia społeczna, Sylwetki i biografie, Książki, I wojna światowa i dwudziestolecie międzywojenne, II wojna światowa, Niemcy, Austria, Szwajcaria, Europa
Opublikowany: 2010-07-19 15:27
Licencja: wolna licencja

Ian Kershaw - „Mit Hitlera. Wizerunek a rzeczywistość w III Rzeszy” – recenzja i ocena

„Gdyby w 1933 roku ludzie sobie wyobrażali, że dojdzie do czegoś takiego, nigdy by nie zagłosowali na Hitlera” – powiedział jeden z mieszkańców Berchtesgaden w marcu 1945 roku odnosząc się do odpowiedzialności Führera za militarną i gospodarczą klęskę Niemiec w II wojnie światowej. Słowa te, na płaszczyźnie pewnej symboliki, zamykają kilkunastoletni okres odrealnionej fascynacji mas niemieckich przywódcą III Rzeszy, który Ian Kershaw w swej pracy nazwał „Mitem Hitlera”.
REKLAMA
Ian Kershaw
Mit Hitlera. Wizerunek a rzeczywistość w III Rzeszy
34,90 zł
Wydawca: Replika
Tłumaczenie: J. Lang
Rok wydania: 2010
Okładka: miękka
Liczba stron: 352
ISBN: 978-83-76740-15-7

Praca, którą Czytelnik dzięki Wydawnictwu Replika otrzymuje do swych rąk, jest polskim tłumaczeniem książki wydanej w 2001 roku pod angielskim tytułem The „Hitler Myth”: Image and Reality in the Third Reich. Po raz pierwszy zaś ukazała się ona w 1980 roku jako część zbioru, powstałego na bazie projektu badawczego Bayern in der NS – Zeit, pod tytułem Schriftenreihe der Vierteljahreshefte für Zeitgeschichte. Autor, prof. Ian Kershaw, jest wybitnym brytyjskim historykiem zajmującym się historią III Rzeszy, który w swym dorobku ma m.in. monumentalną, powszechnie cenioną biografię Hitlera. Nie tylko z metodologicznego przymusu podaje powyższe informację, bowiem specjalnie chcę podkreślić ile lat polski Czytelnik musiał czekać na tę, jak będę starał się udowodnić, wybitną pracę.

Co, do wydania, o którym traktuje niniejsza recenzja, to jest ono podzielone na 3 części omawiające tworzenie „Mitu Hitlera”, jego rozpad oraz wpływ „kwestii żydowskiej” na wizerunek Hitlera. Całość uwieńczona jest wnioskami Autora, które są swoistym podsumowaniem całej publikacji.

„Mit Hitlera” – zdefiniowanie pojęcia

Pojęcie, które Kershaw przyjął za tytuł swojej pracy, jest określeniem zjawiska społeczno – psychiczno – propagandowego. Charakteryzuje ono wizerunek przywódcy, który jest zupełnie różny od rzeczywistego, ale po przez praktyki propagandowe oraz w oparciu o historyczno – społeczne uwarunkowania, obowiązuje wśród społeczeństwa. Wielce ciekawy, a zarazem istotny, jest wspomniany czynnik historyczno – społeczny. Autor, badając XIX – wieczną historię Niemiec, a także okres Republiki Weimarskiej, dochodzi do kilku zasadniczych wniosków, z których dwa warto tutaj przytoczyć.

Po pierwsze Kershaw, odwołuje się do pragnień niemieckiego społeczeństwa, które z utęsknieniem wypatrywało wśród swych przywódców, tego jednego „wodza ludowego” – symbolu zjednoczenia państwa i narodu. Pragnienie to utrzymywane było w duchu romantyzmu, a propagowane przez cały wiek XIX i początek XX w ruchach völkisch.

Po drugie, wiara w pojawienie się takiej osoby budowana często o zeświecczoną wizję mesjanistyczną, nasilała się wprost proporcjonalnie do rozbicia politycznego w kraju, chaosu w rządzie, nieudolności polityków, słabości gospodarczej etc., co miało miejsce szczególnie w okresie Republiki. Jako dowód Kershaw stosuje paralele z Włochami, podobnie ukształtowanymi historycznie oraz społecznie jak Niemcy, a mający swojego Duce. Bez wątpienia jest to znakomity temat do dalszych badań.

Powyższe uwarunkowania stworzyły jednak tylko podatny grunt pod możliwość zaistnienia w życiu publicznym specyficznego zjawiska użytego w tytule pracy Kershaw’a. Znakomicie przetworzony przez propagandę zrodził wizerunek Hitlera, który, co niezmiernie istotne, czasami celowo kontrastowany był z wizerunkiem NSDAP, która wśród społeczeństwa była wielce nie lubiana, a dopiero w finalnej wersji tworząc „Mit Hitlera”.

Charakterystyka zjawiska

Autor w toku swej pracy badawczej wyszczególnił 7 cech „Mitu Hitlera”, które były najbardziej przeciwstawne wobec rzeczywistego wizerunku Führera.

1.Hitler jako ucieleśnienie narodu, 2.Architekt i twórca potęgi militarnej i gospodarczej Niemiec, 3.Stojący na straży moralności publicznej, 4.Umiarkowany w stosunku do religii, 5.Obrońca racji stanu na arenie międzynarodowej, 6.Znakomity wódz, 7.Obrońca przed bolszewizmem i marksizmem.

Powyższe cechy, Autor wywiódł z analizy ogromnego materiału źródłowego dotyczącego opinii i postaw społeczeństwa wobec osoby Hitlera. Chronologicznie omówił je w kolejnych rozdziałach wchodzących w skład poszczególnych części. Ciekawą sprawą, co akcentuje Kershaw, jest swoista sinusoida odbioru Fuhrera wśród Niemców, której odchyły powodowane były wieloma czynnikami, takimi jak stłumienie „puczu Röhma”, czy sukcesami Hitlera w polityce międzynarodowej na korzyść budowania „Mitu Hitlera”. Istotną kwestią jest to, że problemy gospodarcze i społeczne Niemców szły na konto partii.

Załamanie się bezgranicznego oddania Hitlerowi nastąpiło dopiero pod wpływem wojny, szczególnie po bitwie o Stalingrad oraz wraz ze wzrostem natężenia nalotów alianckich na Niemcy.

Materiał źródłowy

Swe badania Autor oparł, co wspominałem, o bogaty materiał źródłowy dotyczący nastrojów wśród społeczeństwa. W pierwotnej wersji pracy, Kershaw skupił się głównie na Bawarii; w publikacji dostępnej polskiemu Czytelnikowi wykorzystał także źródła z całej Rzeszy. Raporty badania nastrojów społecznych sporządzane dla lokalnych oddziałów partii, dla SD, ściślejsze dla Gestapo, a także, przede wszystkim, dla Sopade (opozycyjnej wobec nazistów egzekutywy SPD na wygnaniu), to materiały wykorzystane, i poddane należytej krytyce, przez Autora. Warto wspomnieć także o takich materiałach jak listy żołnierzy frontowych, czy też nekrologów zamieszczanych w gazetach, które zostały przebadane pod kątem wspominania w nich osoby Hitlera jako przywódcy państwa.

Źródła tak wykorzystane umożliwiły zbadanie wizerunku Hitlera wśród bardzo zróżnicowanej grupy społecznej. Wnioski więc autor wyciąga w oparciu o opinie zarówno gorących zwolenników nazistów, jak i byłych komunistów, socjaldemokratów czy osób związanych z Partią Centrum, co bardzo uwiarygodnia tezy Autora.

Podsumowanie

Reasumując należy pochylić się z wielkim szacunkiem dla pracy Autora. Pomimo, że jest to praca stricte naukowa z ogromną wręcz ilością przypisów, to napisana jest bardzo przystępnym stylem. Warto podkreślić, że Kershaw w świetny sposób przedstawił budowę „Mitu Hitlera” na tle całego procesu dziejowego, który wyniósł Hitlera do władzy. Innowacyjność metodologiczna, która w znacznym stopniu sięgała do socjologii i psychologii oraz sam kunszt warsztatu Autora wraz z ogromną wartością merytoryczną publikacji, stawia ją obok innych wybitnych dzieł historiografii dotyczącej III Rzeszy.

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Krzysztof Kloc
Doktorant w Instytucie Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, gdzie pod okiem prof. Mariusza Wołosa przygotowuje biografie ambasadora Michała Sokolnickiego. Interesuje się dziejami dyplomacji oraz historią polityczną Drugiej Rzeczypospolitej ze szczególnym uwzględnieniem losów obozu piłsudczykowskiego, polityką historyczną Polski Odrodzonej, biografistyką tego okresu, a także dziejami międzywojennego Krakowa.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy