Opublikowano
2009-07-17 22:55
Licencja
Wolna licencja

Katarzyna Opalińska-Leszczyńska – zapomniana królowa Polski

Dzieje Katarzyny Opalińskiej, żony króla Stanisława Leszczyńskiego są bardzo mało znane i marginalizowane przez naukę. Nie ma monografii opisującej jej życie.


1 2 3 4 5 6

Najobszerniejsze informacje o królowej przekazuje Edward Rudzki1. Niestety w swojej pracy nie zdołał uniknąć istotnych błędów merytorycznych, a książka skierowana do szerokiego grona czytelników nie zawiera dokładnych źródeł, które są tam cytowane. Pewne informacje o Katarzynie możemy odnaleźć w notce autorstwa Rafała Wołoszyńskiego, znajdującej się w Polskim Słowniku Biograficznym2.

Koncentrując swoją uwagę na Katarzynie nie sposób pominąć jej męża. W zasadzie tylko studiując koleje jego życia, jest szansa dowiedzieć czegoś o naszej bohaterce. Wiadomości na jej temat można także szukać w biografiach opisujących jej córkę Marię, żonę Ludwika XV3. Z uwagi na to, iż od 1737 roku Katarzyna była również księżną Lotaryngii i Baru (księstwo to otrzymał Stanisław w dożywotnie władanie w ramach traktatu wiedeńskiego z roku 1736), pewne informacje można odnaleźć w literaturze francuskojęzycznej. Jako matka królowej Francji wspominana jest też przez historyków zajmujących się czasami Ludwika XV. Pierre Boyé, który poświęcił całe życie badaniom nad Lotaryngią i napisał wiele książek na temat Stanisława Leszczyńskiego oraz czasów mu współczesnych, również przekazuje pewną wiedzę o Katarzynie Opalińskiej. Opisuje ją jednak dość tendencyjnie, co niestety ma wpływ na późniejszą historiografię4. Boyé główny nacisk kładzie na stosunek królowej Polski do młodszej córki – Marii, ponadto zwraca uwagę na jej tęsknotę za ojczyzną.

Niezwykle przydatną okazała się pozycja Stefana Gabera5, opisująca życie na dworze w Lunéville, a także relacje pomiędzy przybyszami z Polski. Książka zawiera także szczegóły z życia Katarzyny i Stanisława w księstwie Lotaryngii. Istotną pracą, która dostarczyła sporo drukowanych materiałów źródłowych, jest zbiór tekstów na temat życia Stanisława Leszczyńskiego, wydany przez Edwarda Raczyńskiego. Są tam listy Opalińskiej do podkoniuszego koronnego6. Zanim przejdę do zasadniczej części, chciałbym podkreślić, że życie Katarzyny Opalińskiej nie zostało jeszcze w całości zbadane, a celem tego artykuł jest przybliżenie czytelnikowi wiedzy na temat królowej Polski.

Droga do zamążpójścia

Katarzyna Opalińska urodziła się w 1680 roku w Opalenicy7 i była jedynaczką. Rodzice, Zofia Anna z Czarnkowa i Jan Karol Opaliński (herbu Łodzia), zadbali o jej dość staranną edukację. Należy pamiętać, iż w tamtych czasach rodzice nie czuli się w obowiązku, aby zapewnić córkom należyte wykształcenie. Brak dokładnych informacji na ten temat, wiadomo jednak, iż Katarzyna z pewnością władała w stopniu komunikatywnym językiem francuskim. Została wychowana w duchu głębokiej wiary katolickiej. W okresie jej dzieciństwa rodzina Opalińskich znacznie powiększyła swój majątek. W 1681 roku zmarł jej dziadek po kądzieli i matka Katarzyny otrzymała w spadku znaczną część jego posiadłości. Natomiast Jan Opaliński otrzymał po swoim ojcu Sieraków, Szubin i część dóbr tuliszewskich, a w 1687 roku – kasztelanię poznańską, dzięki czemu Katarzyna stała się kasztelanką. Niestety już w wieku 15 lat nasza bohaterka została pół-sierotą i odziedziczyła po ojcu około 60 miast i 150 wsi.

Łodzia - herb Katarzyny Opalińskiej Gdy Katarzyna była panną na wydaniu, schlebiano jej, że w piękności, w dostatkach i w pańskich przymiotach mało sobie równych ma w całej Polsce8. W wieku 18 lat została wyswatana ze Stanisławem Leszczyńskim, który pochodził z wpływowej i bogatej rodziny. Leszczyńscy posiadali liczne ziemie na terenie całej Wielkopolski i byli bardzo zaangażowani w politykę. Można powiedzieć, że małżeństwo to było dobrze przemyślaną inwestycją, opierającą się na chęci połączenia fortun wielkich rodzin magnackich. Tym sposobem po otrzymaniu posagu Opalińskiej Leszczyński stał się niewątpliwie najbogatszym właścicielem ziemskim w Wielkopolsce. Stanisław żenił się jako młodzieniec, który odebrał wykształcenie odpowiednie dla syna magnata w tamtych czasach. Miał też za sobą tak zwaną edukacyjną podróż za granicę, zwiedził Austrię, Italię, Francję, Holandię i Niemcy. Najprawdopodobniej Katarzyna poślubiła młodego szlachcica na początku maja 1698 roku, o czym świadczą życzenia złożone przez krakowską młodzież z okazji mających nastąpić zaślubin. Notatkę na ten temat z datą 30 kwietnia 1698 roku podaje Otto Forst-Battaglia za Tomaszewskim w Annulus Desponsati Honoris. Ceremonia odbyła się w Krakowie9, potem młoda para zamieszkała z teściami w Rydzynie.

Katarzyna królową, czyli tułacze życie

Katarzyna nie miała problemu z porozumieniem się z matką Stanisława – Anną z Jabłonowskich. Panie łączyła głęboka pobożność, a teściowa towarzyszyła Katarzynie przez resztę swego życia, wspierając ją i pomagając w trudnych sytuacjach.

W 1699 roku Katarzyna wydała na świat pierwsze dziecko, Annę, nazywaną Anulką. W tym samym roku Stanisław otrzymał od Fryderyka Augusta I urząd wojewody poznańskiego, najprawdopodobniej w zamian za poparcie jego kandydatury do tronu polskiego. Już w początkowym okresie małżeństwa mąż Katarzyny zaangażował się, wraz ze swoim ojcem, w wojnę północną po stronie króla Szwecji, Karola XII. Zaprzyjaźnił się z królem, został jego powiernikiem oraz przedstawicielem interesów na terenie Rzeczypospolitej. Dzięki temu w 1704 roku Karol XII wysunął jego kandydaturę na króla Polski.

Polecamy e-book Sebastiana Adamkiewicza „Zrozumieć Polskę szlachecką”

Autor: Sebastian Adamkiewicz
Tytuł: „Zrozumieć Polskę szlachecką”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-4-6

Stron: 82

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Przypisy

1 E. Rudzki, Polskie królowe. Żony królów elekcyjnych, t. II, Warszawa 1990.

2 R. Wołoszyński, Katarzyna Opalińska, Polski Słownik Biograficzny.

fn3. Notabene monografii na temat Marii Leszczyńskiej w języku polskim też jest niewiele – A. Wyleżyńska, Maria Leszczyńska na dworze wersalskimi, Poznań 1923 oraz dwie biografie popularno-naukowe: R. Zieliński, Polka na francuskim tronie, Warszawa 1978, J. Levron, Maria Leszczyńska: Polska królowa Francji, Warszawa 2007.

4 P. Boyé, Stanislaw Leszczynski et le troisième traité de Vienne, Paris1898, eadem, Lettres inédites du roi Stanislas à Marie Leszczynska 1754–1766, Paris 1901, eadem, La cour polonaise de Lunéville (1737–1766), Nancy 1926, eadem, Le roi Stanislas grand-père 1722–1766. Recueil de lettres publiées avec étude des notes et un dessin inédit, Nancy 1922.

5 S. Gaber, Polacy na dworze Stanisława Leszczyńskiego w Lunéville w latach 1737–1766, Częstochowa 1998.

6 E. Raczyński, Materiały do historyi Stanislawa Leszczynskiego Króla Polski, Poznań 1841.

7 Niektórzy autorzy podają jako miejsce urodzin Poznań (E. Rudzki) lub Bnin.

8 E. Rudzki, op. cit., s. 271.

9 Być może jest to w pewnym sensie kontynuacja tradycji rodzinnej, gdyż rodzice Stanisława, Rafał Leszczyński i Anna Jabłonowska, także zawarli związek małżeński w Krakowie.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

1 2 3 4 5 6
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Monika Dryzner |

Ponińscy też herbu Lodzia.



Odpowiedz

Gość: Ewa Maria |

Bardzo ciekawy artykuł. Brakuje tak "z sercem" opracowanych informacji w Internecie. Życzę dalszego pogłębiania tematu.



Odpowiedz

Gość: iga 49 |

natrafiłam na Pani ciekawą pracę i bardzo dziękuję za tyle nie znanych mi informacji, ponieważ moja babcia z domu była Opalińska , a moja córka ma na imię Małgorzata Katarzyna i urodziła się 30 kwietnia, 276 lat po ślubie Katarzyny Opalińskiej królowej polskiej, czy to tylko zbieg okoliczności..... kto wie?



Odpowiedz

Gość: Krzychoo |

Jest Pani bardzo piękna. :-)



Odpowiedz

Gość: Katarzyna Napierała |

Panie Bogumile, bardzo dziękuję za wskazanie bibliograficzne do Pana artykułu chętnie się z wynikami Pana pracy zapoznam ! serdecznie pozdrawiam kn



Odpowiedz
Katarzyna Napierała

Doktorantka w Zakładzie Historii Nowożytnej do XVIII wieku w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Interesuje się historią nowożytną, okresem oświecenia oraz historią kobiet w XVIII wieku.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org