Autor: Marta Hołowaty
Tagi: Kresy Wschodnie, Ujęcia przekrojowe, Książki, Historia społeczna, Historia polityczna, Recenzje, Polska
Opublikowany: 2014-03-31 18:26
Licencja: wolna licencja

Kate Brown – „Kresy. Biografia krainy, której nie ma” – recenzja i ocena

Kresy: kraina dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów, zabierana kawałek po kawałku Polsce w trakcie kolejnych konfliktów, a następnie w wyniku skomplikowanej polityki narodowościowej finalnie uśmiercona w XX wieku. Kate Brown obdarowuje wykrwawiony region fantastyczną i wzruszającą biografią, przełamuje stereotypy i przestrzega przed popełnianiem dramatycznych błędów.

Kate Brown
Kresy. Biografia krainy, której nie ma
Ocena: 10
46,20 zł
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Tłumaczenie: Aleksandra Czwojdrak
Rok wydania: 2013
Okładka: miękka
Liczba stron: 341
Format: 150 x 210
ISBN: 978-83-233-3571-9

„Kresy. Biografia krainy, której nie ma” nie jest typową publikacją historyczną: autorka chcąc oddać hołd skomplikowanej historii wielokrotnie odsuwa na bok oficjalne dokumenty i swoje tezy wysnuwa na podstawie własnych obserwacji. Daje to czytelnikowi kontakt nie tylko z doskonale opracowaną „biografią” regionu. Brown przemyca w swojej książce również fragmenty nawiązujące do sztuki eseju. Rozpoczęciem dla każdego rozdziału są wspomnienia autorki z podróży po dawnych Kresach i spotkań z ich mieszkańcami, którzy „pozostali”, co wprowadza do publikacji motywy reportażowe. Zaangażowanie autorki w opowiadaną historię budzi szacunek, szczególnie mając świadomość, że ludność, która towarzyszyła umieraniu Kresów, sama w zdecydowanej większości odeszła już do przeszłości, co utrudnia obecnie wybrany przez historyczkę sposób pisania.

Przeczytaj:

Na pracę Brown można patrzeć z dwóch perspektyw – z jednej strony otrzymujemy niezwykle barwny korowód narodowości, które dawniej zamieszkiwały te obszary, z drugiej tragiczna historia tej ziemi skłania do zadumy nie tylko nad przeszłością, ale również nad teraźniejszością. Obszar dawniej zamieszkiwany przez Polaków, Ukraińców, Rosjan, Niemców i Żydów utracił swoje zróżnicowanie przy czynnym udziale ZSRR oraz hitlerowskich Niemiec, jednak rzeczywistość historyczno-społeczną skomplikowali również Polacy i Ukraińcy.

Brown nie wskazuje nam winnych po to, aby tym mocniej ich osądzać - raczej stara się poprzez drastyczne decyzje wyniszczających się narodów pokazać bilans strat. A jest on niemały: eksterminacja ludności żydowskiej, wojna domowa między Polakami a Ukraińcami, polityka rasowa III Rzeszy, radzieckie wywózki – lista grzechów podporządkowana polityce narodowościowej jest na Kresach wyjątkowo długa. Zaledwie pierwsze pół wieku XX stulecia wystarczyło, by w czasach sowieckich ten jakże różnorodny region stał się prawie wyłącznie ukraińską częścią składową żelaznego imperium. Tytułując swoją książkę jako „biografię” Brown oddaje więc w pewien sposób dawnym Kresom ich odebraną i zamordowaną tożsamość.

W „Kresach” wydarzenia naświetlone są nie tylko w perspektywie najczęściej irracjonalnej polityki urzędujących w danym momencie władz, ale przede wszystkim poprzez historie jednostkowe. Wielka polityka miesza się w nich z dramatami pojedynczych osób, których cytowane pamiętniki tym mocniej podkreślają wagę odpowiedzialności władz centralnych za powolne umieranie niezwykłości Kresów.

Zobacz też:

Jednak mimo, że skoncentrowana na druzgocących dla mieszkańców regionu decyzjach władz, publikacja ta nie stawia walki politycznej jako głównego problemu. Centralną tezą nadal pozostaje kwestia wyniszczenia różnorodności i szacunku dla obcości. Mieszkańcy Kresów, w większości pozbawieni umiejętności czytania i pisania, w swoim bardzo wąskim kręgu sąsiadów potrafili zachowywać się tolerancyjnie i żyć we względnej symbiozie. Brown sugeruje wprost, że wprowadzenie rozgraniczeń narodowościowych doprowadziło na Kresach do tragedii milionów ludzi i że to właśnie ideologia „lepszego” i „gorszego”, „my” i „oni”, sprawiła, że obecnie historyczka może napisać tej krainie co najwyżej biografię pośmiertną. Uwagi Brown na temat niejednoznaczności historyczno-społecznych kontekstów wydają się bardzo celne szczególnie obecnie, gdy po raz kolejny na przykładzie Rosji i Ukrainy możemy obserwować odradzanie się starych konfliktów, na które nie ma prostego rozwiązania.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Marta Hołowaty
Studentka II roku SUM na kierunkach krytyka literacka oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Uniwersytecie Jagiellońskim. Recenzent książek, filmów oraz seriali. Interesuje się historią Żydów w Polsce, kulturowym dziedzictwem Małopolski oraz literaturą okresu PRL-u. Zagorzała fanka seriali kryminalnych.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
telefon: 798 537 653
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy