Opublikowano
2019-07-08 10:00
Licencja
Wolna licencja

Maciej J. Nowak – „Narutowicz – Niewiadomski. Biografie równoległe” – recenzja i ocena

Gabriel Narutowicz i Eligiusz Niewiadomski – dwa życiorysy, których zderzenie wpłynęło na losy Polski i rzuciło się cieniem na jej przyszłość. Maciej J. Nowak w nieszablonowy sposób mierzy się z tym problemem na kartach swej najnowszej książki.


Maciej J. Nowak – „Narutowicz – Niewiadomski. Biografie równoległe” – recenzja i ocena

Nowak Maciej J. - „Narutowicz – Niewiadomski. Biografie równoległe” - okładka Autor: Maciej J. Nowak
Tytuł: „Narutowicz – Niewiadomski. Biografie równoległe”
Wydawnictwo: Iskry
Okładka: twarda z obwolutą
ISBN: 978-83-244-1034-7
EAN: 9788324410347
Data premiery: 29 maja 2019
Liczba stron: 216
Format: 150 × 235
Cena: 39,90 zł
Kup ze zniżką!

Ocena naszego recenzenta: 9/10
(jak oceniamy?)
Inne recenzje książek historycznych

Dwudziestolecie międzywojenne stało się rezerwuarem mniej lub bardziej odpowiadających prawdzie mitów i legend. Zwolennicy podejścia „ale to już było” często popadają w łatwe i naiwne porównania sytuacji z odmiennych epok historycznych wyciągając bezpodstawnie wnioski odnośnie dzisiejszych problemów. Historia pierwszego prezydenta II RP i jego mordercy opowiedziana na kartach książki Macieja J. Nowaka, przywołuje bardziej skojarzenia z historycznym reportażem, niż pożywkę dla narodowych mitomanów.

Eligiusz Niewiadomski - malarz zapomniany

Czytaj dalej...

Maciej J. Nowak ukończył prawo i historię na Uniwersytecie Szczecińskim. Owocem jego zainteresowania dwudziestoleciem międzywojennym oraz skamandrytami stała się recenzowana książka, która łączy ze sobą oba te wątki. Nowak opierając się na źródłach historycznych, wynikach badań innych naukowców oraz twórczości artystów i literatów tamtej epoki kreśli obraz Gabriela Narutowicza i Eligiusza Niewiadomskiego – profesora i malarza, którzy funkcjonują w zbiorowej świadomości jako ofiara i zbrodniarz.

Autor rozpoczyna swą opowieść od wydarzeń z grudnia 1922 roku, gdy bezpośrednie spotkanie Narutowicza i Niewiadomskiego w Zachęcie zakończyło życie pierwszego, a drugiemu dało przepustkę do utrwalenia swego nazwiska w historii Polski. Takie poprowadzenie narracji sprawia, że klasyczny tok narracji stosowany w biografiach (od narodzin do śmierci) zostaje zaburzony, a ciekawość czytelnika rozbudzona. Przechodząc od najpowszechniej znanych faktów do szczegółów z życia antagonistów, Autor już na wstępie wciąga czytelnika w wir wydarzeń, które dramatyczny koniec znalazły w Zachęcie.

Wielka Polska katolicka – Obóz Wielkiej Polski

Czytaj dalej...

Niebudzącą najmniejszych wątpliwości jest umiejętność Nowaka do przesiewania najważniejszych z punktu widzenia opowiadanej historii wydarzeń. Szczególnie widoczne jest to w przypadku okresu po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Gęste od strategicznych dla dalszych losów kraju decyzji i wydarzeń lata Autor przedstawia przejrzyście i przekonująco. Nie budzi przy tym zmęczenia nadmierną ilością faktów, dat i postaci. Rekonstruując życie Narutowicza i Niewiadomskiego Nowak jednocześnie daje obraz epoki targanej sprzecznymi wizjami dopiero co odzyskanego kraju i roli prasy w podsycaniu wzajemnych animozji. Czytając przywołane w książce wyimki z gazet ciężko sobie nie zadać pytania, o to gdzie kończy się wolność mediów.

Oczywiście nie sposób pisać o nowonarodzonej państwowości polskiej bez nawiązania do ikonicznych postaci. Mamy tutaj zatem Piłsudskiego, Witosa, Wojciechowskiego, Dmowskiego, Hallera i wielu innych. Jednak i w tym przypadku nie są to postacie z narodowego panteonu, ale mniej lub bardziej pragmatyczni politycy, którzy popełniają błędy, zmieniają zdanie i prowadzą zakulisowe gierki, aby zdobyć władzę.

Zamach na prezydenta Narutowicza

Gabriel Narutowicz został zastrzelony przez Eligiusza Niewiadomskiego zaledwie tydzień po wyborze na urząd prezydenta. Jakie reakcje w społeczeństwie wywołał ten mord polityczny?



Czytaj dalej...

Narutowicz i Niewiadomski na kartach książki to ludzie, których porwał nurt historii. Chociaż nieprzypadkowo stali się bohaterami zbiorowej tragedii. Pomimo wspólnych punktów w biografiach, ukształtowani zostali przez całkowicie odmienne doświadczenia. Prezydentura Narutowicza może wydawać się przypadkowa, jednak jego śmierć to owoc ksenofobii i antysemityzmu, które opacznie postrzegane jako patriotyzm wpłynęły na Niewiadomskiego. Nowak nie stara się odpowiadać na pytanie co by było, gdyby nie doszło do zamachu. Zaledwie sugeruje kierunek możliwych dalszych działań prezydenta ostatecznie konstatując, iż zapewne procesy społeczne i polityczne, których areną była II RP i tak doprowadziłyby do zamachu majowego z 1926 roku.

Atutem książki jest bardzo dobre tempo opowieści. Przeplatane indywidualne losy tytułowych bohaterów, uwypuklenie punktów stycznych oraz różnic sprawia, że ciężko oderwać się od lektury. Obaj, Narutowicz i Niewiadomski, zostali zobrazowani jako jednostki nieuchylające się od obowiązków – z tą różnicą, że pierwszy robił to powoli, ale rozsądnie, drugi rozemocjonowany i z poczuciem patriotycznego obowiązku. Do zalet należy także zaliczyć analizę pośmiertnej pamięci o głównych aktorach wydarzeń w Zachęcie. Trudno się nie zgodzić z konstatacją Autora, że prezydent funkcjonuje głównie jako ofiara niezrównoważonego fanatyka (choć sam Niewiadomski sprzeciwi się takiej interpretacji swoich działań), malarz z kolei znalazł kontynuatorów swojej wizji kształtu niepodległej Polski bez mniejszości. Wniosek to smutny, aczkolwiek nie pozbawiony uzasadniających go przesłanek.

10 zamachów terrorystycznych, które wstrząsnęły II RP

Czytaj dalej...

Maciej J. Nowak spisał losy bohatera i antybohatera dwudziestolecia międzywojennego w sposób, który powinien znaleźć zwolenników wśród historyków otwartych na nieschematyczne narracje oraz osób zainteresowanych niezmitologizowanymi biografiami. Jedyną wadą książki jest jej objętość – po lekturze zostaje niedosyt, że to już koniec. Polecam!

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę Macieja J. Nowaka – „Narutowicz – Niewiadomski. Biografie równoległe” bezpośrednio pod tym linkiem, dzięki czemu w największym stopniu wesprzesz działalność wydawcy lub w wybranych księgarniach internetowych:


Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Jerzy Klimczak

Absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Uniwersytetu Gdańskiego na kierunku socjologia. Obecnie doktorant Socjologicznych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu Gdańskiego, w ramach których przygotowuje dysertację związaną z transformacją ustrojową w Polsce. W swych badaniach łączy perspektywy socjologii i historii. Autor artykułów naukowych dotyczących społecznych wymiarów sportu, doświadczeń granicznych, zjawiska marginalizacji społecznej oraz transformacji ustrojowej. Pola zainteresowań: antropologia społeczna, teorie postkolonialne, marginalizacja społeczna, historia społeczna.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org