Opublikowano
2012-04-18 15:30
Licencja
Wolna licencja

Matura przedwojenna a matura współczesna

Przedwojenna matura to dla niektórych synonim prawdziwie trudnego egzaminu, na którym padały pytania mogące równać się dzisiejszym obronom prac magisterskich. Jak wyglądał egzamin dojrzałości w II Rzeczpospolitej?


Strony:
1 2

Wokół przedwojennej matury narosło wiele mitów. Niektórzy uważają nawet, że osoba, która ukończyła maturę przed 1939 rokiem, mogła równać się pod względem posiadanej wiedzy ze współczesnym magistrem. Z dzisiejszej perspektywy trudno jest jednak dać odpowiedz, na ile prostsze, a na ile trudniejsze były maturalne pytania naszych dziadków.

Zobacz też:

Powodów tej trudności można wyliczyć kilka, a z nich najważniejszym jest nieznajomość kryteriów oceniania odpowiedzi (ja przynajmniej nie dotarłem do takich informacji). To, że pytanie może wydawać się pozornie prostsze, czy raczej mniej skomplikowane, nie oznacza wcale, że odpowiedzi odpowiadające dzisiejszym standardom byłby satysfakcjonujące dla międzywojennej komisji egzaminacyjnej. Tym, co można jednak wykazać, jest zmiana roli, pełnionej przez maturę – obecnie jest ona niewątpliwie inna niż w Polsce przed II wojną światową. Pytania maturalne z tego okresu zestawione ze współczesnymi dobrze pokazują zmiany w tym względzie.

Świadectwo maturalne Henryka Zielińskiego, 1938 rok (fot. na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported)

Podczas pracy nad tym artykułem opierałem się sprawozdaniach z gimnazjów: im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (z lat 1919–1929), im. Romualda Traugutta w Brześciu nad Bugiem (rok szkolny 1929/1930) oraz im. Józefa Piłsudskiego w Stryju (rok szkolny 1933/1934). Ponieważ początkowo przed wojną pytania z języka polskiego uwzględniały tematy związane zarówno z mową ojczystą, jak i historią, w celach porównawczych będę rozpatrywał egzaminy z tych dwóch przedmiotów łącznie.

Mrożek, „Granica”, Sas czyli ostatnie matury

Nie chcę rozpisywać się zbytnio na temat matur z ostatnich lat, poprzestanę jedynie na prezentacji przykładów tematów wypracowań z trzech różnych arkuszy: z języka polskiego podstawowego i rozszerzonego oraz z rozszerzonej historii (na poziomie podstawowym nie ma takich zadań).

Na egzaminie z historii można było wybrać jeden z dwóch tematów: „Scharakteryzuj przemiany ustrojowe w Rzeczypospolitej w latach 1764–1795. Oceń, czy były one zgodne z ideologią oświecenia” oraz „Czy zgadzasz się z opinią, że II Rzeczpospolita była państwem demokratycznym? Swoje zdanie uzasadnij, uwzględniając przemiany ustrojowe w Polsce w latach 1918–1939”. Jeżeli wierzyć kluczowi zamieszczonemu na stronach CKE, oceniający miał duże pole manewru, a jedyne wskazówki, które dostał, dotyczyły warstwy formalnej. Pytania nie są ani bardzo proste, ani nazbyt trudne. Niestety, również w poprzednich latach zabrakło tematów dotyczących historii najnowszej (nie wybiegały poza rok 1956).

Matury z języka polskiego również dopuszczały wybór miedzy dwoma różnymi tematami. Uczeń nie zdający rozszerzonej matury mógł wybrać między: „Analizując wiersze Gdy tu mój trup… Adama Mickiewicza oraz Światło w ciemnościach Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, porównaj ukazane w nich obrazy świata marzeń i rzeczywistości. Wykorzystaj właściwe konteksty”, albo „Analizując podane fragmenty powieści Zofii Nałkowskiej Granica, przedstaw obraz Justyny i jej związku z Zenonem w oczach różnych bohaterów powieści. W kontekście całej powieści wyjaśnij, jakie konsekwencje wynikają z zestawienia odmiennych spojrzeń na bohaterów i relacje między nimi”.

Jeżeli abiturient wybrał poziom rozszerzony, musiał wybierać między: „Zinterpretuj fragment dramatu Sławomira Mrożka Śmierć porucznika. Określając sytuację dramatyczną i sposób jej budowania, odpowiedz na pytanie, jaką rolę odgrywają w tekście nawiązania do twórczości Adama Mickiewicza i tradycji literackiej romantyzmu. Wykorzystaj odpowiednie konteksty interpretacyjne” oraz „Porównaj sposoby kreowania obrazów tańca i jego funkcje we fragmencie poematu Kwiaty polskie Juliana Tuwima i w wierszu Niech żyje bal Agnieszki Osieckiej”. Do wszystkich czterech tematów dołączono stosowne fragmenty z wybranych dzieł. Pytania są, jak widać, długie i rozbudowane, a przy tym dość szczegółowe.

Piłsudski, Kordian, Skarga czyli matura przedwojenna

Na wstępie należy podkreślić, że wbrew mitom matura przedwojenna nie była supertrudnym egzaminem, którego zdanie było gigantyczną nobilitacją. Świadczy o tym poziom zdawalności (w wymienionych wcześniej szkołach i latach), który utrzymywał się na poziomie 60-80%. Na 60 uczniów klas maturalnych w Poznaniu egzamin dojrzałości zdało blisko czterdzieści, natomiast w Brześciu na 66 abiturientów pozytywną ocenę otrzymało 55. Co więcej, wyraźnie widać wzrost zdawalności w kolejnych latach. Elitarność matury wynikała nie z jej poziomu, a raczej ze znacznie mniejszego procenta osób, które w ogóle do niej przystępowały.

Matura 2005 w jednym ze szczecińskich liceów (fot. Oskar Błaszkowski, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0)

Tym, co faktycznie różni przedwojenne egzaminy współczesnych, jest ich charakter. Wiele pytań było nakierowanych na łączenie wiedzy o historii i literaturze z aktualną sytuacją polityczną i socjologiczną. Pytania były często tak konstruowane, aby osoba chcąca na nie odpowiedzieć musiała być świadoma zachodzących wokół niej zmian. Widać również wyraźnie uzależnienie tych zadań od sytuacji Polski w danym okresie dwudziestolecia międzywojennego na przykład w roku 1919 na maturze z języka polskiego pojawiło się pytanie „Służba wojskowa jako szkoła charakterów”, ale już w następnym roku szkolnym można było pisać na temat „Moja ulubiona lektura”.

Polecamy książkę: „Historia. Poradnik maturalny”

Autorzy: Sebastian Adamkiewicz, Karolina Sikała
„Historia. Poradnik maturalny”

redaktor: Michał Świgoń

Format: 135×200

Stron: 160

Oprawa: miękka

ISBN: 978-83-62329-12-0

4,9 zł

(e-book)

Matura z historii jeszcze nigdy nie była tak prosta! Jak i z czego przygotować się do matury? Jak trafnie odpowiadać na pytania? Jak analizować źródła i napisać wypracowanie? Jak zdobyć jak najwięcej punktów? Na te pytania odpowiada poradnik maturalny z historii, przygotowany przez specjalistów z naszej redakcji.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość |

Widzę, że tamtejsze matury były niezłą propagandówką. Przerażające.



Odpowiedz

Gość: |

Rzetelna analiza :)
I po polsku ;)



Odpowiedz

Gość: PK |

To świadectwo tzw. małej matury po gimnazjum, było jeszcze liceum.



Odpowiedz

Gość: Br |

Akurat twierdzenie, że stan wiedzy ówczesnych maturzystów był wysoki na bazie ich znajomości języków antycznych jest dosyć chybione. Współcześnie młodych ludzi nie uczy się już łaciny i greki, gdyż szkoła zdecydowanie wyżej ceni bardziej "praktyczne" i związane z otaczającym światem. Fakt, że zdolność do przeczytania "Iliady" w oryginale uważamy za tak wartościową wynika z nadal sakralnego niemal kultu jakim otaczamy starożytną Grecję i Rzym. Osobiście jednak uważam, że nie wymaga to więcej inteligencji niż przeczytanie w oryginale takiego Don Kichota, czy Dostojewskiego.



Odpowiedz

Gość: Joanna |

"Niektórzy uważają nawet, że osoba, która ukończyła maturę przed 1939 rokiem, mogła równać się pod względem posiadanej wiedzy ze współczesnym magistrem"
Pod względem posiadanej dziś wiedzy 99% profesorów nie posiada 99% wiedzy posiadanej przez przedwojennych maturzystów przy czym mam na myśli małą maturę (obowiązkowa perfekcyjna znajomość klasycznej łaciny), bo na dużej maturze była dodatkowo wymagana perfekcyjna znajomość antycznej greki...



Odpowiedz
Paweł Rzewuski

Absolwent filozofii i historii Uniwersytetu Warszawskiego, doktorant na Wydziale Filozofii i Socjologii UW. Publikował w „Uważam Rze Historia”, „Newsweek Historia”, „Pamięć.pl”, „Rzeczpospolitej”, „Teologii Politycznej co Miesiąc”, „Filozofuj”, „Do Rzeczy” oraz „Plus Minus”. Tajny współpracownik kwartalnika „F. Lux” i portalu Rebelya.pl. Wielki fan twórczości Bacha oraz wielbiciel Jacka Kaczmarskiego i Iron Maiden.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org