Autor: Michał Przeperski
Tagi: 1945-1989, Książki, Historia sportu, Historia społeczna, Recenzje
Opublikowany: 2012-06-29 20:00
Licencja: wolna licencja

„Nieczysta gra. Tajne służby a piłka nożna” - red. S. Ligarski, G. Majchrzak – recenzja i ocena

Piłkarskie mistrzostwa Europy zbliżają się już do końca, ale tematyka piłkarska zostanie z nami na kolejne sezony. Na łamach Histmaga pisaliśmy już o biografii Kazimierza Deyny i książce poświęconej legendarnemu Mundialowi w RFN z 1974 r. Teraz przyszedł czas na pozycję poświęconą powiązaniom pomiędzy futbolem a tajnymi służbami.

Zobacz też: Piłka nożna - historia mistrzostw, sukcesy Polaków i futbol a polityka

„Nieczysta gra. Tajne służby a piłka nożna”
90 zł
Wydawca: Videograf
Rok wydania: 2012
Okładka: miękka
Liczba stron: 176
Redakcja: Sebastian Ligarski, Grzegorz Majchrzak
ISBN: 978-83-7835-050-7

W początku czerwca na półki księgarskie trafił interesujący zbiór tekstów poświęconych politycznemu uwikłaniu dyscypliny kochanej przez miliony ludzi na całym świecie. Dość enigmatyczny tytuł „Nieczysta gra. Tajne służby a piłka nożna” kryje dziesięć opowieści o związkach pomiędzy piłką nożną w czasach z PRL a ówczesną rzeczywistością polityczną. Redakcję całości przygotowali Sebastian Ligarski i Grzegorz Majchrzak, uznani historycy zatrudnieniu w Instytucie Pamięci Narodowej. Obaj, oprócz autorstwa publikacji naukowych, od wielu już lat są obecni na łamach prasy, skutecznie popularyzując wiedzę na temat skomplikowanych dziejów Polski po roku 1945 r.

Zbiór rozpoczyna się przekrojowym tekstem Grzegorza Majchrzaka, podkreślającego znaczenie relacji pomiędzy polityką a piłką nożna. W krótkim zarysie autor przestrzega przed ferowaniem zbyt ostrych i zbyt daleko idących ocen, a jednocześnie zauważa fakt, iż badanie futbolu może stanowić wartościowy przyczynek nie tylko do historii PRL, ale do historii społecznej w ogóle.

Polaków mecze i kibice

Ważnym spotkaniom w historii polskiej piłki nożnej poświęcone zostały teksty Jerzego Eislera, piszącego o starciu Górnika Zabrze z Manchesterem United w marcu 1968 (!), a także Karola Nawrockiego, przedstawiającego historię niezwykłych pojedynków pomiędzy Juventusem Turyn a Lechią Gdańsk jesienią roku 1983. Autorom udało się w ciekawy sposób przedstawić otoczkę polityczną towarzyszącą tym spotkaniom i przedstawić ich reperkusje nieplanowane przez osoby planujące terminarze europejskich rozgrywek pucharowych. W wypadku meczów Górnika z Manchesterem główną troską władz bezpieczeństwa było utrzymanie zagranicznych dziennikarzy jak najdalej od gwałtownie protestujących polskich studentów. W drugim przypadku zasadnicze znaczenie dla SB miała osoba Lecha Wałęsy, którego przemycono na stadion, co stało się okazją do „przetestowania” jego popularności wśród obecnych na meczu Gdańszczan.

Zbliżoną tematykę podejmuje w swoim tekście Jarosław Wąsowicz, pisząc o niezwykłych kibicach Lechii Gdańsk, stanowiących ostoję opozycji trójmiejskiej w latach 80. Szczególnie intrygująco prezentuje się rola kibiców w wybuchu strajków w roku 1988. Bezpieka starała się za wszelką cenę uniemożliwić kontakt pomiędzy młodymi robotnikami a kibicami. Czy esbekom udało się osiągnąć ich założenia? Zapraszam do lektury.

Nasi wielcy

W tego rodzaju publikacji nie mogło zabraknąć miejsca na pomnikowe wydarzenia z historii i na wielkie postacie naszego futbolu. Bardzo interesujący tekst Pawła Szulca poświęcony został niesławnej aferze na Okęciu z grudnia 1980 r., która zakończyła reprezentacyjną karierę Stanisława Terleckiego i o mały włos nie storpedowała polskich szans na sukces podczas mundialu w Hiszpanii. Dość powszechnie pamięta się o alkoholowym podłożu ekscesów polskich piłkarzy. Rzadziej natomiast wspomina się o politycznym aspekcie wyciągniętych wobec nich konsekwencji, a przede wszystkim o roli powiązań pomiędzy „buntownikami” a „Solidarnością”.

Niezwykłą opowieść poświęconą legendarnemu komentatorowi telewizyjnemu i radiowemu Janowi Ciszewskiemu zamieścił w zbiorze Tomasz Szymborski. Napisany lekkim piórem tekst traktuje o temacie trudnym: współpracy Cieszewskiego ze Służbą Bezpieczeństwa. Próżno jednak szukać w nim atmosfery sensacji czy moralnych rozrachunków. Autor odniósł się do swojego bohatera z empatią i zrozumieniem jego (niemałych) słabości, stroniąc jednocześnie od szukania tanich usprawiedliwień. To bez wątpienia mocna pozycja w całym zbiorze.

Interesujący tekst o perypetiach Romana Koseckiego ze zmianą klubu w samym końcu PRL przedstawił czytelnikom Grzegorz Wołk. Autor, opierając się na materiałach esbeckich, zarysował panoramę relacji pomiędzy władzami wojskowymi i milicyjnymi, co samo w sobie jest tematem zasługujących na osobne opracowanie. Kto jednak mógłby się spodziewać, że o przyszłości Koseckiego, ówcześnie młodego, dobrze zapowiadającego się gracza, będą decydować najważniejsi generałowie w kraju?

Mundialeiros

Trzy teksty poświęcone zostały mundialom z lat 1982 i 1986. Tekst Marty Marcinkiewicz przedstawia niezwykłą atmosferę jaką wprowadzały piłkarskie Mistrzostwa Świata w Hiszpanii do tzw. „ośrodków odosobnienia”, w których przetrzymywani byli działacze „Solidarności” internowani w stanie wojennym. Czytelnik ma okazję poczuć całą złożoność sytuacji, w której zezwolenie na oglądania meczu okazuje się być perfidną, ale i nierzadko bardzo skuteczną formą nacisku władz więziennych na więzionych.

Teksty Sebastiana Ligarskiego i Krzysztofa Łoniewskiego przedstawiają mundiale w Hiszpanii i Meksyku z perspektywy „przyzwoitek” przysłanych przez władze. W pierwszym wypadku osobą tą był komisarz wojskowy pułkownik Wacław Feryniec, zaufany człowiek gen. Jaruzelskiego; w drugim: podpułkownik MSW Edward Kudybiński. Obaj pozostawili po sobie niemałą ilość raportów służbowych, które przedstawiają bardziej i mniej humorystyczne aspekty ich działalności.

Podsumowanie

Na recenzowaną książkę można spojrzeć dwojako. Z jednej strony zawiera ona dziesięć ciekawych tekstów, które w lekkiej, popularnej formie przedstawiają wydarzenia z historii polskiego futbolu. Z drugiej strony jest to garść bardzo interesujących tropów badawczych, nie tylko dla tych zainteresowanych historią esbecji, ale także dla historyków społecznych. W obu aspektach książka pod redakcją Majchrzaka i Ligarskiego prezentuje się bardzo korzystnie. Słabszą stroną jest bez wątpienia to, część z tekstów była już publikowana, a ich popularny charakter powoduje, że nie wnoszą zbyt wiele nowego do historiografii. Mając w pamięci te zastrzeżenia z czystym sumieniem zapraszam do lektury.

Zobacz też:

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Michał Przeperski
(ur. 1986), doktor historii, pracownik Instytutu Historii Nauki PAN. Od stycznia 2012 do czerwca 2014 redaktor naczelny Histmaga. Specjalizuje się w dziejach Europy Środkowej w XX wieku, historii dziennikarstwa i badaniach nad transformacją ustrojową. Autor m.in. książek „Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą” (2014) i „Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku” (2016). Laureat nagrody „Nowych Książek” dla najlepszej książki roku (2017), drugiej nagrody w VII edycji Konkursu im. Inki Brodzkiej-Wald na najlepsze prace doktorskie z dziedziny humanistyki (2019). Silas Palmer Research Fellow w Stanford University (2015), laureat Stypendium im. Krystyny Kersten (2015), stypendysta Funduszu Wyszehradzkiego w Open Society Archives w Budapeszcie (2019). Kontakt: m.przeperski@gmail.com

Wszystkie teksty autora

Sonda!
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy