Opublikowano
2014-06-28 15:19
Licencja
Wolna licencja

Prawdziwy powód wybuchu I wojny światowej

28 czerwca 1914 r. arcyksiążę Franciszek Ferdynand zginął w Sarajewie z ręki młodego serbskiego nacjonalisty Gawriło Prinicipa. Choć zabójstwo następcy tronu Austro-Węgier było sprawą poważną, wybuch w jego następstwie konfliktu zbrojnego wcale nie był oczywistością. A może I wojna światowa w ogóle nie była nieunikniona?


Strony:
1 2

Przeczytaj też: Wybuch I wojny światowej: prawdy, półprawdy i mity

Dlaczego wybuchła I wojna światowa? Powód

Pierwsza wojna światowa, w porównaniu choćby z drugą, wciąż pozostaje w Polsce tematem traktowanym nieco po macoszemu. Jest to z jednej strony uzasadnione, biorąc pod uwagę jak bardzo dotknięty został nasz kraj późniejszym konfliktem. Z drugiej strony trudno jest to jednak zrozumieć: w Wielkiej Wojnie Polacy walczyli po obu stronach, zaś ziemie polskie także były teatrem działań zbrojnych. Polacy nie cenią też zbytnio porządku, który legł w gruzach po wybuchu tej wojny. Po części trudno się temu dziwić – XIX wiek Polska spędziła wszak pod zaborami. Dla naszego kraju był to czas niewoli, dla Europy zaś – bezprecedensowego rozwoju. Warto sobie jednak uświadomić, jak wiele zostało utracone wskutek wybuchu wojny oraz konsekwencji jej zakończenia. Rozwój wolnego handlu i parytet, jaki pieniądz miał w kruszcu, sprzyjały zacieśnianiu więzów gospodarczych. Wielka Brytania hołdowała parytetowi złota, zaś Francja, Belgia, Szwajcaria, Włochy i Luksemburg zawarły w 1865 roku tzw. Łacińską Unię Monetarną, w której z kolei obowiązywał bimetalizm (w założeniu przejściowo). Analogiczne związki łączyły też Austrię z Bawarią, Danię i Szwecję w ramach Skandynawskiej Unii Monetarnej, podobne rozwiązania stosowano też w ramach Niemieckiego Związku Celnego. Obecnie w ramach strefy euro dąży się do rozwoju koncepcji wspólnej europejskiej waluty, choć wskutek kryzysu gospodarczego idzie to jak po grudzie. Można więc powiedzieć, że w jednym tylko przypadku integracji gospodarczej I wojna światowa cofnęła Europę o przeszło stulecie.

Przeczytaj też:

Europa po kongresie wiedeńskim (rys. The International Commission and Association on Nobility, domena publiczna)

Mimo wszystko nie do końca prawdziwa jest wizja porządku ustalonego na kongresie wiedeńskim, który dał Staremu Kontynentowi sto lat pokoju i zagwarantował warunki do pomyślnego rozwoju. Owszem, Święte Przymierze (i koncert mocarstw – co należy zdecydowanie rozróżnić, Wielka Brytania nie była bowiem członkiem tego pierwszego), nie cieszące się dobrą sławą w naszym kraju (bo niby jak chwalić akt który pod płaszczykiem świątobliwych deklaracji sankcjonuje m.in. niewolę Polski) było całkiem sprawnym wzajemnym układem bezpieczeństwa, który zapewnił Europie pokój i równowagę na pewien czas. Zbyt często zapomina się jednak, że Święte Przymierze przestało de facto funkcjonować mniej więcej wraz z wybuchem wojny krymskiej. Austria nie poparła wówczas Rosji w sporze z Francją – geopolityka okazała się ważniejsza od wspólnoty konserwatywnego światopoglądu. Układ wiedeński przestał sprawnie funkcjonować. Zaowocowało to przeszło dwoma dekadami konfliktów, by wymienić wojny wynikające z rywalizacji francusko-austriackiej, austriacko-pruskiej, czy wreszcie wojnę francusko-pruską. Okres pomiędzy Wiedniem a Sarajewem nie był wcale tak pokojowy jak się powszechnie uważa. Napoleon III oraz Otto von Bismarck swoimi świadomymi działaniami przeprowadzili, a w innych przypadkach mimowolnie ułatwili, procesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec. Gdyby obowiązywały ustalenia wiedeńskie, byłoby to nie do pomyślenia. Zasada legitymizmu wynikała nie tylko z przekonania o nadprzyrodzonej sankcji władzy monarszej, ale także była środkiem prowadzącym do zachowania i utrwalenia kruchej równowagi politycznej na kontynencie. Co by o tej zasadzie nie myśleć, nie była chyba gorszą formą zapewnianie tejże równowagi niż goła siła. A ta właśnie zaczęła dominować wskutek przynoszącej skutki odmienne od zamierzonych polityki Napoleona III oraz determinacji Żelaznego Kanclerza.

Warto przeczytać:

Zjednoczona Rzesza Niemiecka 1871–1918 (rys. kgberger & Wiggy!!, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0)

Zjednoczenie Niemiec oraz pokonanie przez nie Francji nie mogło ujść uwadze kierowników nawy państwowej Zjednoczonego Królestwa. Imperatywem polityki brytyjskiej była wszak równowaga na kontynencie europejskim i niedopuszczenie do tego, by któreś z państw zdobyło znaczącą przewagę nad innymi. Bismarckowskie Niemcy taką przewagę w praktyce osiągnęły. Od tego momentu konflikt brytyjsko-niemiecki był kwestią czasu. Cesarstwo Niemieckie stawało się coraz bardziej ekspansywne, nie tylko jako potęga gospodarcza, zalewająca rynki swoimi produktami (napis made in Germany, dziś będący synonimem wysokiej jakości, został w Zjednoczonym Królestwie wprowadzony w celu pobudzenia „patriotyzmu gospodarczego” i odwiedzenia ludności od kupna oznaczonych nim towarów w miejsce rodzimych), ale też poprzez rozbudowę swojej floty, co było już wprost rzuceniem rękawicy Brytanii panującej nad morzami. Niemcy postanowili także nadrobić zaległości w zdobywaniu posiadłości kolonialnych. Interesowali się nie tylko Afryką, ale także usiłowali zdobyć wpływy polityczne, gospodarcze i militarne w będącym chorym człowiekiem Europy Imperium Osmańskim. Austriacy po porażce w walce o przewodzenie państwom niemieckim znajdowali tylko jeden kierunek, w którym mogli prowadzić ekspansję polityczną: Bałkany. Rodziło to nieuniknione zadrażnienia z Rosją, która również miała swoje interesy na tym obszarze.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Autor: Łukasz Męczykowski
Tytuł: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-9-1

Stron: 123

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: AWU |

Bezpośrednim zapalnikiem detonującym wybuch 1 w.ś. była Rosja. Po spektakularnej klęsce w wojnie przeciw Japonii, Rosja usiłowała się reformować i unowocześniać. Skończyło się "jak zwykle" i w 1914r Moskwa stała na brzegu finansowego krachu. Jak pisze prof Davies w tym momencie wywołanie wojny w zamian za kredyty francuskie na które miano nadzieję stało się pożądaną opcją. Należy zauważyć że w odróżnieniu od lend lease 2 w.ś. podczas Wielkiej Wojny Rosja konsekwentnie odmawiała dostaw broni a jedynie żądała pieniędzy. Zanim Prusy wypowiedziały Rosji wojnę ostrzegano Moskwę trzykrotnie aby zaprzestała mobilizacji, jednak Moskale byli zdesperowani. W rezultacie wojna na froncie wschodnim praktycznie zakończyła się klęską Rosjan zimą 1916r a od tej pory na wschód wysyłano jednostki z frontu zachodniego w ramach rotacji na wypoczynek, a większość polskich pułków galicyjskich trafiła na front włoski nad Piawę. 100 lat temu zrodziło to niejakie konflikty gdy tworzyło się Wojsko Polskie. Zdecydowana większość kadry oficerskiej pochodziła z elitarnych Akademii c.k. Armii natomiast wielu polskich podoficerów pochodziło z armii pruskiej (kadra podoficerska była kręgosłupem sił zbrojnych Prus). W przypadkach gdy na czele jednostki stawiano oficera z armii rosyjskiej dochodziło do buntów i dymisji "myśmy dopiero co ich pobili... on wyprowadzi nas na zatracenie" O tym się nie mówi lecz temat jak najbardziej istniejący w pamiętnikach z epoki ....



Odpowiedz

Gość: HollowMan |

@ Gość: AWU w 1914 to raczej Petersburg a nie Moskwa mógł wywoływać wojny. Reszta też zniekształcona, bo moim zdaniem I w.s. była efektem konfliktu prosko-francuskiego z 1871.



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość: HollowMan : W 1914r Legiony i polskie pułki galicyjskie wyruszały na wojnę nie przeciw "Rosjanom" a przeciw "Moskalom"... cyt "..gdy pierwsza kadrowa na Moskala rusza .." Reszta nie zniekształcona lecz w oparciu o teorie wybitnych historyków jak Davies , Joll, Barnes czy prezydenci Wilson i Hoover. Rosja w 1914r była krajem zbankrutowanym i wojna w którą mogli zainwestować miliony mięsa armatniego uzbrojonego w tanie karabiny Naganta była w ich opinii dobrą opcją o ile Francja przyśle pieniądze ..



Odpowiedz

Gość: Marek Baran |

@ Gość: AWU
Zgadzam się, lecz tylko od słów "100 lat temu". Wcześniejszy wywód jest grubo przesadzoną próbą obarczenia (nie tylko przez AWU) Rosji odpowiedzialnością za całe zło świata. Autor słusznie zaznacza, iż wojna wybuchła by i z byle jakiego innego powodu. Takiego nagromadzenia wszelkiej - głównie ofensywnej - broni, jak miało to miejsce przed I wojną, nie znała historia, również i w 1939/40 roku. Ta broń i miliony wyszkolonych żołnierzy musiały być użyte. Rosja oczywiście i wtedy i póżniej była biedakiem. W tym miejscu oczywiście kłania się K. Marx. Finansowaniem wojny, tak czy siak, miał zająć się olbrzymi - nieosiągalny dla AW i Niemiec - kapitał brytyjski (w pierwszym rzędzie) oraz francuski. To też żadna tajemnica dla historii, jak i finansowanie WP II RP przez Francję. No cóż, w międzywojniu byliśmy dla nich jakby zastępczą Rosją. Podobnie, żadną tajemnicą nie jest przekupienie Włoch przez Francję, aby ci pierwsi przystąpili do wojny przeciw AW.
Natomiast wracając do przyczyn, za główną z nich uważam mocno nieumiarkowaną i buńczuczną postawę austro-węgierskiej soldateski, wyobrażającą sobie, iż za kilka tygodni ukażą Serbię i będzie spokój a całe Bałkany nasze. "Nieder mit Serben" a tymczasem w 1914 r jakoś nic nie osiągnęli i głośniej brzmiało " прецз з Aустриа".



Odpowiedz

Gość: Jb |

I wojne wowolala Rosja. Serbia, nie czujac oparcia w Rosji, nigdy nie odwazylaby sie zabic Ferdynanda. Szef wywiadu serbskiego zostal rozstrzelany przez.....Serbów gdy Austriacy e zdobytym Belgradzie znalezli dowody ze zamach byl przygotowany za wiedzą i poparciem Rosji Rosja jest tez winna wybuchowi II wojny. Do spolki zi niemcami. Pakt Stalin Hitler, aneksja polowy Polski, zabor panstw baltyckich, czesci Rumunii, atak na Finlandię. Tak na poczatek. Jezeli wybuchnie III wojna, to z pewnoscia za sprawą Rosji



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość: Jb 1. Serbia z Austro-Węgrami była w przededniu IWŚ w dobrych relacjach. 2. Serbia była wycieńczona po walkach z Turcją (I Wojna Bałkańska 1912-1913), 3. Morderstwa dokonał obywatel Austro-Węgier, członek organizacji terrorystycznej działającej w Austro-Węgrzech nie mający poparcia rządu Serbskiego. Ogólnie Twoja wypowiedź prezentuje się jako rusofobiczny bełkot niepoparty niczym poza nienawiścią...



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość: Czarna ręka akurat siedzibę miała w Serbii. Do rząd serbski zdawał sobie sprawę z zamachu i Austro - Węgry przed nim ostrzegał. Czarna Ręka cieszyła się również poparcie Rosji. Polecenia także wychodziły częściowo od niej (choć z pewnością nie te na temat zamachu na Arcyksięcia) - to nie pierwszy raz, gdy terroryści wymykają się z pod kontroli Swojego pierwotnego twórcy.....



Odpowiedz

Gość: Mass |

Przyczyna I WŚ opisana powyżej nie jest jakimś punktem widzenia tylko jest w zasadzie spójna z tym co można przeczytać w książkach temu poświęconych. Wzrost Niemiec i chęć ekspansji w celu dalszego wzrostu był "solą w oczach" Anglików i Francuzów, którzy obawiali się zaboru nie tyle swojego rynku w Europie co potencjalnej utraty koloni w Afryce. Po prostu z punktu widzenia GB i Francji nie było już miejsca na III gracza, stąd sprowokowane do wojny Niemcy. I tutaj z całą odpowiedzialnością trzeba powiedzieć, że Niemcy nie chciały wojny ale zostały do tego zmuszone przez GB i jej bojaźń przed utratą wpływów na kontynencie europejskim i kolonialnym.



Odpowiedz

@Mass Ciekawa teza, ale nie ma oparcia w źródłach. Wielka Brytania nie sorowokowała Niemiec do wojny. Choć należy przyznać, że niesłusznie obarcza się Niemcy całą odpowiedzialnością. Ostatnio Christopher Clark większą uwagę zwrócił uwagę na Austro-Węgry a Margaret MacMillan na na Rosję. Z kolei na łamach International History Review dość przekonująco udowodnili, że Wielka Brytania próbowała grać na zachowanie pokoju, ale miała zbyt słabą pozycję na zahamowanie biegu wydarzeń.



Odpowiedz

Gość: gren |

Jesli dobrze zinterpretowałem Christophera Clarka, to problem jest chyba szerszy. Poza podkreśleniem roli Austro-Węgier, Rosji, czy Serbii zwraca on uwagę, że w każdym państwie, które latem 1914 roku przystąpiły do wojny istniały koła prące do konfliktu (we Francji środowisko skupione wokół prezydenta Poincare). W Serbii owo parcie widać choćby po nazwie tajnej organizacji, która stała za zamachem w Sarajewie - Ujedinjenje ili smrt. Co więcej podkreśla on fakt, że tzw. polityka zagraniczna kształtowana była w każdym przez kilka ośrodków co potęgowało chaos. O wybuchu wojny zadecydowała zapewne też niezdecydowana postawa min. Greya i kłopoty wewnętrzne Wielkie Brytanii co ośmieliło Niemcy.



Odpowiedz

Gość: Przemysław Piotr Damski |

@gren W dużej mierze tak. Choć jak wspominałem gdzie indziej nie ma tu consensusu. Nieco inaczej przedstawia to np. Otte. Główną konstatacją Clarka, o ile go dobrze zrozumiałem, i stąd tytuł książki główni gracze zachowywali się jak lunatycy nieświadomi zmierzania w stronę konfliktu. Co do niezdecydowania Greya, to tu bym się nie zgodził. Clark podkreśla, co uczynił też w artykule opublikowanym w International History Review, że Grey wyraźnie ostrzegał Niemcy, że Wielka Brytania wesprze Francję i Rosję. Pisał o tym stanowczo z Londynu ambasador von Lichnowsky ale centrala nie chciała słuchać. To widać w dokumentach niemieckich i pamiętnikach Lichnowskiego. Co więcej, Clark pisze, że choć Grey w tym samym czasie chciał uniknąć jasnych deklaracji dla Paryża, to cały kryzys lipcowy postrzegał przez pryzmat ententy i nie troszczył się o argumenty Wiednia, nawet nie podjął próby zbliżenia z Austro-Węgrami. Annika Mombauer podkreśla jednak, że Wielka Brytania w istocie do 1914 r. straciła na znaczeniu i Grey nie miał możliwości zapobieżeniu wojnie.



Odpowiedz

@ Gość: Mass

Również zgadzam się z tym poglądem. UK i Francja zwyczajnie z nikim innym władzą się dzielić już nie chciały, a Niemcy jako najpotężniejsze państwo tamtej Europy chciały dużo. Londyn oczywiście wojny nie chciał - w końcu miał najlepszą pozycję na świecie (nikt nie chce psuć porządku, w którym stoi najwyżej), co nie oznacza, że za wojnę UK nie odpowiada. Ponadto wszystkie spory polityczne w których Niemcy brały udział, UK zawsze popierało stanowisko antyniemieckie. Flota już na długo przed wojną została przez Francję i UK ustawiona po wodach Europy. Czytałem raz, że sztab niemiecki, który podchodził do sprawy realniej niż Kaizer świetnie to ujął (dodam, że książka była silnie antyniemiecka): UK musi przystąpić do wojny po stronie Francji, ponieważ nie będzie mogła postąpić inaczej. Mamy też Francję która miała Swój punkt honoru - niemieckojęzyczną Alzację i Lotaryngię (oczywiście była tam również ludność francuskojęzyczna - choć w mniejszości). Dlatego też tak ochoczo Paryż rozpoczął mobilizację tuż po Rosji a jeszcze przed Niemcami. Oczywiście ktoś może powiedzieć, że to przecież Niemcy wypowiedziały wojnę Francji i Rosji - w 1939 roku 3.09 UK i Francja z kolei wypowiedziały wojnę Niemcom, a przecież winnymi II WŚ nie były. Jest też oczywiście Rosja, która poparła Serbię - w zasadzie licząc, że to wystarczy do zniechęcania Austro - Węgier, które z kolei bez poparcia Niemiec nie zamierzały się ruszać, jednak Niemcy nie mogły zostawić Swojego jedynego kluczowego sojusznika na pastwę Rosji. Z kolei w myśl tamtych czasów tak jak Francja "musiała" odzyskać Alzację i Lotaryngię, tak Austro - Węgry "nie mogły" skompromitować się na arenach świata, odpuszczając tak niewielkiej Serbii. Kiedyś się nad tym zastanawiałem, dlaczego tak często za Wielką Wojnę obarcza się właśnie Niemcy, ewentualnie Austro - Węgry czy Rosję, a w zasadzie nigdy UK czy Francję. Pierwsze 3 mocarstwa przegrały tę wojnę - pozostałe 2 ją wygrały, ponadto niestety zauważyłem, że na Niemcy bardzo często patrzy się przez pryzmat przyszłego faszyzmu i drugiej WŚ. Ponadto drugą WŚ również piszą niestety zwycięzcy. Żeby daleko nie szukać wystarczy spojrzeć na obraz ZSRR w historii: do 1939 wielki wróg Europy Zachodniej, w latach 1941-1946 wielki sojusznik i przyjaciel, a potem nagle znowu wielki wróg i zło wcielone bo zimna wojna (oczywiście ZSRR to było piekło na ziemi - chodzi mi tu tylko o postrzeganie historyczne). Historię niestety piszą zwycięzcy często zakłamując ją - nie ma co ukrywać:/



Odpowiedz

Gość: A.B.C. |

Bardzo ciekawy paunkt widzenia, który należy bez nadmiernej "gdybologii" rozwinąć. Czy I wojna św. (1914-18) musiała mieć charakter globalny. Wiadomo, że w polskiej historiografii kompletnie pomija się niezdecydowanie imperium brytyjskiego i protest społeczeństw imperium brytyjskiego w obliczu wojennej polity- ki min. spraw zagranicz. GB - Greya. Golo Mann w swej słynnej syntezie "Niemieckie Dzieje w XIX i XX w." pisze: " Wielkiej wojny europejskiej, w której nie uczestniczyłaby Anglia, w nowoczesnych czasach nie było i zgodnie z prastarymi regułami po- lityki angielskiej być nie mogło. Anglia chętnie zapobiegłaby wojnie. Jeśli nie mogła jej zapobiec, to chcąc, aby wojna zakończyła się pożąda- nym rezultatem, wcześniej lub później musiała wziąć w niej udział.(...) Pożądane rozwiązanie problemu umożliwiła całkiem nagle niemiecka inwazja w Belgii. A dokładniej belgijski opór. Gdyby Belgia poprzestała na zwykłym proteście i podporządkowała się przemożnej sile, oburzenie Anglików nie można by tak szybko zamienić w czyn zbrojny. Ale Belgia zerwała się do kontruderzenia i kierowała przejmujące apele o pomoc do mocarstw, które niegdyś patronowały utworzeniu państwa neutralnego. Anglia miała więc swój przyzwoity powód do wojny." ( Golo Mann, Niemieckie Dzieje w XIX i XX w., Borussia, Olsztyn 2007., str. 320-321 ) Osobiście dodam, że np. w Związku Południowej Afryki na sesji plenarnej 9 IX 1914 r. zwrócono się o akceptację działań wojennych przeciwko Niemieckiej Afryce Południowo- -Zachodniej, to Hertzog - przywódca Partii Narodowej i Afrykanerów głosował przeciw wojnie, a na terenie ZAPu doszło do nowej rebelii, w której główną rolę odgrywali dawni przywódcy afrykanerscy z wojny burskiej, udowodniając, że stać ich na niezależną politykę zagraniczną wbrew interesom imperium brytyjskiego. Polacy też potrafili prowadzić w latach ( 1914 - 1916 ) bardzo niepospolitą politykę zagraniczną, chociaż nie mieli własnego państwa.



Odpowiedz

Gość: konio777 |

Nikt nie przypuszczał jaki ta wojna będzie miała przebieg. Wszyscy myśleli, że odbędzie się kilka- kilkanaście bitew kawalerii i piechoty a następnie po jakimś roku -dwóch wojna będzie skończona i ustalone nowe strefy wpływów. Szacowne sztaby złożone ze starych dziadków nie brały pod uwagę nowych broni. Tymczasem karabin maszynowy i okręt podwodny zmieniły oblicze początkowego okresu wojny. Po krótkich walkach manewrowych piechota pod gradem kul schowała się w okopach, kawaleria nie miała nic do roboty, a małe w porównaniu do pancerników okręty podwodne mogły bezkarnie topić one pancerniki. Dlatego z taką ochotą part do wojny w nadziei na zdobycie łupów wojennych - czy to ziem zasobnych w bogactwa, czy to kolonii czy kontrybucji.



Odpowiedz
Michał Gadziński

Absolwent Instytutu Historycznego oraz Instytutu Nauk Politycznych UW. Interesuje się historią XIX i pierwszej połowy XX wieku. Pasjonat historii, kultury i polityki krajów anglosaskich.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org