Zauważyliśmy, że prawdopodobnie przeglądasz naszą stronę blokując wyświetlanie reklam. Wpływy z ich emisji stanowią główne źródło przychodu portalu, dlatego prosimy Cię o ich odblokowanie. Unikamy wszelkich natrętnych form reklamy. Możesz również alternatywnie wesprzeć nas przez darowiznę na rzecz Histmag.org lub zakupy w naszym sklepie.

Pytanie miesiąca (7): Co to jest „Archiwum Mitrochina”?

Jak doszło do wykradzenia i ujawnienia setek dokumentów z archiwum KGB? Co się w nich znajdowało?

Ukaz Klimenta Woroszyłowa o utworzeniu KGB Wasilij Mitrochin był archiwistą I Zarządu Głównego KGB. Jak sam twierdzi, w czasie praskiej wiosny rozczarował się co do celów systemu komunistycznego. W latach 1974–1982 był odpowiedzialny za przeniesienie Archiwum KGB z Łubianki do Jansieniewa. W tym czasie skopiował ogromną ilość dokumentów, do których miał nieskrępowany dostęp. W roku 1985 przeszedł na emeryturę, zaś zgromadzone materiały ukrył na swojej daczy. W 1992 roku chciał przekazać zgromadzoną dokumentacje CIA (w ich ambasadzie w Talinie), jednak wzięto go za prowokatora. Ostatecznie wydał ją brytyjskim służbom MI-6, które później sprowadziły jego rodzinę z Rosji. Duża część materiałów została opracowana, a następnie opublikowana przez Mitrochina (wspólnie z Christopherem Andrew) roku jako Archiwum Mitrochina. KGB w Europie i na Zachodzie. Książka ukazała się w 1996 roku w Wielkiej Brytanii, zaś pierwsze polskie wydanie trafiło do księgarń w roku 2001. Dwa lata temu wyszła jego poprawiona wersja, zaś w 2006 roku pojawił się tom II: KGB i świat.

Co zawiera Archiwum Mitrochina?

W Archiwum Mitrochina znajduje się w nim syntetyczny opis działalności KGB w latach 1930–1980. W oparciu o dokumenty zgromadzone przez Mitrochina autorzy przedstawiają zasięg działania i wiele tajnych akcji tej zbrodniczej organizacji. Nie ograniczają się tylko do ich opisu, ale odkrywają także tożsamość wielu agentów sowieckiego wywiadu. Liczba osób, które były zaangażowane w szpiegowanie własnych państw na korzyść ZSRR, była ogromna. Informacje, które Mitrochin przekazał najpierw służbom specjalnym, a następnie ujawnił w wydanej książce, doprowadziły do wielu aresztowań w kilkunastu krajach. W Wielkiej Brytanii w skandal szpiegowski zamieszanych było około 100 osób. We Włoszech informacje Mitrochina doprowadziły do powołania komisji parlamentarnej. Odsłonięto także wiele kompromitujących faktów z działalności mediów i polityków lewicowych, jak na np. związki z KGB Romano Prodiego czy wsparcie francuskich gazet „Le Monde” czy „L’Express” udzielane Sowietom.

Tom drugi pozwala prześledzić operacje KGB poza Europą i resztą Zachodu, a są one równie interesujące, jak te znajdujące się w części pierwszej. Archiwum Mitrochina doskonale uzupełnia książka KGB autorstwa Ch. Andrew i Olega Gordijewskiego.

Polskie wątki

Dawna siedziba KGB na Placu Łubiańskim w Moskwie, fot. A. Savin Dawna siedziba KGB na Placu Łubiańskim w Moskwie (fot. A. Savin, na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0)

Sprawom polskim poświęcone są w Archiwum Mitrochina dwa rozdziały. Mimo ich niewielkiej objętości znajdują się tam naprawdę ciekawe informacje. Pierwsza część z nich dotyczy wzrostu roli Kościoła w PRL od czasów Gierka, czego najbardziej spektakularnym efektem był wybór Karola Wojtyły papieżem. Opisana została także działalność siatki szpiegowskiej w Watykanie – Służba Bezpieczeństwa miała agentów ulokowanych w bezpośrednim otoczeniu Jana Pawła II. W Archiwum Mitrochina znajdziemy także informacje dotyczące Wojciecha Jaruzelskiego (opisany jako najpewniejszy człowiek Kremla) i operacji wprowadzenia stanu wojennego. Wątek polski kończy opis upadku systemu komunistycznego w naszym kraju.

Bibliografia

„Pytanie miesiąca” to popularnonaukowy cykl (kolejne odcinki publikujemy w każdy trzeci wtorek miesiąca), w którym każdorazowo próbujemy odpowiedzieć krótko na jedno kontrowersyjne, intrygujące lub po prostu często zadawane pytanie dotyczące historii. Jeśli chcesz dołączyć do autorów przygotowujących odpowiedzi – napisz!

Redakcja: Roman Sidorski


Rafał Łatka :

Historyk i politolog, dr nauk społecznych z zakresu nauk o polityce (specjalność historia najnowsza Polski). Autor wielu publikacji naukowych i popularnych, w tym publikacji książkowych: „Polityka władz PRL wobec Kościoła katolickiego w województwie krakowskim w latach 1980- 1989”, (Kraków 2016); „Pielgrzymki Jana Pawła II do Krakowa w oczach SB. Wybór dokumentów” (Kraków 2012), redaktor tomów studiów: „Polskie wizje i oceny komunizmu po 1939 r.” (wspólnie z B. Szlachtą); „Stosunki państwo- Kościół w Polsce w latach 1944- 2010. Studia i materiały” (Kraków 2013); „Realizm polityczny” (Kraków 2013). Członek redakcji pism: ,,Glaukopis” ,,Myśl.PL”. Ekspert Centrum im. Władysława Grabskiego, współpracownik Instytutu Pamięci Narodowej i Ośrodka Myśli Politycznej.

[ więcej o autorze ]

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org

Komentarze

Gość: Przemysław Damski Warto też wspomnieć o Christopherze Andrew. Początkowo zaczynał od badania stosunków międzynarodowych przed pierwszą wojną światową czego owocem jest jedna z ciekawszy prac poświęconych francuskiemu ministrowi spraw zagranicznych Théophile\'owi Delcassému (Andrew, Christopher Maurice, Théophile Delcassé and the Making of the Entente Cordiale. A Reapprasial of French Foreign Policy, 1898-1905, London-Melbourne-Toronto: 1968). Dziś pracuje on w Uniwersytecie w Cambridge. Dwa lata temu napisał oficjalną historię MI-5 (Andrew, Christopher, The Defence of the Realm: The Authorised History of MI5, Allen Lane: 2009) na zlecenie tejże instytucji. Zarówno praca ta, jak i fakt pisania dla kontrwywiadu na zlecenie wywołały szereg kontrowersji i oskarżeń o zatajanie informacji. Wielu badaczy i dziennikarzy pyta ile Andrew musiał pominąć za cenę dostępu do tajnych materiałów MI-5. Należy jednak zauważyć, że zdecydowana większość z archiwaliów, które powstały przed 1980 r. jest już odtajniona.
Odpowiedz

Gość: dter W polskiej wersji usunięto wątek "Bolka." http://www.fronda.pl/forum/bolek-z-archiwum-mitrochina,551.html
Odpowiedz

Zarejestruj lub zaloguj się, aby móc dostawać maile o nowych komentarzach pod tym tekstem i publikować swoje komentarze bez uprzedniego zatwierdzenia przez moderatora i captchy!

Dodaj komentarz

Przeczytaj też
X

Nicolae Ceauşescu - ostatnie godziny tyrana

Nicolae Ceauşescu przez ponad dwadzieścia lat terroryzował swój naród. Jednak w grudniu 1989 r. udręczeni Rumuni obalili satrapę. Jak wyglądały ost...
Kilknij, aby czytać dalej...