Rafał Rutkowski – „Bolesław Kędzierzawy” – recenzja i ocena
Rafał Rutkowski – „Bolesław Kędzierzawy” – recenzja i ocena
Na to pytanie stara się odpowiedzieć autor. Książka „Bolesław Kędzierzawy” autorstwa Rafała Rutkowskiego stanowi kolejny tom serii „Poczet Władców Polski”, wydawanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy. Autor podejmuje się trudnego zadania przedstawienia sylwetki jednego z najmniej znanych władców okresu rozbicia dzielnicowego – księcia Bolesław Kędzierzawy, którego panowanie przypadło na czas głębokich przemian politycznych i społecznych w XII wieku. Władca ten był również jednym z najdłużej panujących książąt epoki rozbicia dzielnicowego – dwadzieścia siedem lat na tronie. Tym bardziej musi cieszyć fakt, iż powstała jego nowa biografia.
Kilka słów o strukturze książki. Liczy ona 280 stron i została podzielona na siedem rozdziałów prowadzących czytelnika przez kolejne etapy życia władcy – od młodości, przez konflikty dynastyczne i okres senioratu, aż po schyłek panowania. Taka konstrukcja sprzyja przejrzystości wywodu i pozwala śledzić zarówno rozwój wydarzeń politycznych, jak i ewolucję pozycji samego księcia. Autor nie ogranicza się przy tym do prostej kronikarskiej relacji; ucieka od schematów i koncentruje się na analizie kluczowych kwestii problemowych, które w wypadku Kędzierzawego nabierały znaczenia państwowego i determinowały losy całej monarchii.
Warto zauważyć, że Rafał Rutkowski nie zamyka swoich rozważań wyłącznie w kręgu historii politycznej, lecz osadza losy księcia w szerokim kontekście kulturowym i cywilizacyjnym epoki. Rutkowski ciekawie pokazuje, że jego rządy były ważnym etapem w dziejach państwa polskiego. A był to okres ważny, choćby ze względu na wyodrębnianie się Śląska, powstawanie silnej warstwy możnowładczej. Tym większe uznanie dla autora, iż ukazuje Kędzierzawego również w otoczeniu ludzi mu współczesnych, odmalowując między nimi zależności, relacje, napięcia i prezentując także relacje księcia z państwami sąsiednimi i Kościołem.
Interesującym elementem publikacji jest zwrócenie uwagi na kulturowe i fundacyjne dziedzictwo panowania Kędzierzawego. Autor słusznie przypomina, że choć książę w masowej pamięci historycznej nie zapisał się jako wybitny reformator ustrojowy czy spektakularny zdobywca, to z czasami jego pryncypatu wiąże się imponujący rozkwit sztuki romańskiej na ziemiach polskich. Powstające wówczas obiekty sakralne i dzieła rzemiosła artystycznego należą dziś do najcenniejszych pomników oraz świadectw polskiego średniowiecza, co rzuca nowe, znacznie korzystniejsze światło na mecenat artystyczny tego władcy.
Wysoko należy ocenić warsztat naukowy badacza. Rafał Rutkowski, związany zawodowo z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk i specjalizujący się w mediewistyce, w sposób mistrzowski wyzyskuje dostępne źródła pisane oraz materialne. Krytycznie analizuje najnowszy stan badań, wchodząc w dyskusje z dotychczasowymi ustaleniami m.in. starszej literatury przedmiotu. Dzięki dobremu stylowi autora i lekkości pióra, książka bezbłędnie łączy rzetelność naukową, opartą na rygorystycznej metodzie historycznej, z przystępną dla szerszego odbiorcy narracją. Tym sposobem recenzowana publikacja wpisuje się w jedno z głównych założeń całej serii wydawniczej, jakim jest zasypywanie przepaści między hermetyczną a popularyzacją wiedzy.
„Bolesław Kędzierzawy” to praca skierowana przede wszystkim do mediewistów oraz miłośników historii dawnej Polski. Książka zainteresuje zarówno czytelników poszukujących pogłębionego, popularnonaukowego wprowadzenia w realia wieku dwunastego, jak i badaczy pragnących zweryfikować swoją wiedzę o tych niesłusznie zapomnianych przedstawicielach dynastii Piastów. Dzieło Rafała Rutkowskiego to solidna, erudycyjna monografia historyczna, która przywraca pamięć o ważnej, choć przez lata niesprawiedliwie marginalizowanej postaci polskiego średniowiecza.
