Autor: Daria Czarnecka
Tagi: Recenzje, Historia społeczna, Książki, II wojna światowa, Polska
Opublikowany: 2019-10-03 09:00
Licencja: wolna licencja

„Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939–1945” Tom 1 – recenzja i ocena

Co pewien czas wybucha wciąż na nowo dyskusja dotycząca zaangażowania polskiego społeczeństwa w ratowanie żydowskich współobywateli w latach 1939-1945. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata konfrontowani są ze szmalcownikami. Tym ciekawsze są nieznane do tej pory szerszemu gronu odbiorców relacje dotyczące pomocy udzielanej Żydom.

„Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939–1945” Tom 1 – recenzja i ocena

Sebastian Piątkowski
„Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków
Ocena: 9
40,00 zł
Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej
Rok wydania: 2019
Premiera: 2019-07-08
ISBN: 978-83-8098-557-5
EAN: 9788380985575

W ramach Centralnego Projektu Badawczego Instytutu Pamięci Narodowej „Dziej Żydów w Polsce oraz relacje polsko-żydowskie w latach 1914-1989” ukazał się pierwszy tom relacji o pomocy udzielonej Żydom przez Polaków w okresie II wojny światowej. Jest to wybór świadectw zebranych w ramach „śledztwa Bielawskiego”, a obejmujący obszar dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa.

Prokurator Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce Wacław Bielawski od marca 1984 r. do 1992 r. (już pod zmienioną nazwą Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) zajmował się analizą i zbieraniem relacji. Były one kierowane do komisji w odpowiedzi na ogłoszenie zamieszone w największych dziennikach krajowych „o prowadzeniu postępowania w sprawie pomocy udzielanej przez Polaków w ratowaniu Żydów przed terrorem hitlerowskim”. Większość zgłoszeń była poszerzana poprzez przesłuchanie przez pracowników GKBZHwP.

Przedstawiony przez redaktora recenzowanego tomu wybór relacji i oświadczeń dotyczy pomocy niesionej Żydom na terenie dystryktu warszawskiego. Wśród przesłuchiwanych są członkowie rodzin osób pomagających Żydom, sami pomagający, jak również osoby, którym udzielono pomocy. Wiele relacji podnosi problem represji niemieckich za „ukrywanie Żyda” (w tym rozstrzelanie całej rodziny wraz z małymi dziećmi), a także sąsiedzkiego donosicielstwa czy „gadania po wsi”. Jedno z zeznań dotyczy zastrzelenia za dawanie Żydówce chleba.

Ciekawym aspektem są oświadczenia Żydów, którzy przetrwali dzięki pomocy Polaków. Każdy z nich wyraża się z dużym uznanie o podjęciu ryzyka poprzez życzliwy stosunek do prześladowanych. Z kolei ukrywający nie tają, ocenianych dzisiaj przez pryzmat moralności, aspektów finansowych udzielanej pomocy. Bez większych oporów udzielają odpowiedzi o partycypowanie Żydów w kosztach utrzymania. Co ciekawe, większość utrzymuje (bądź utrzymywała) wieloletni kontakt listowny z przechowywanymi Żydami.

Słowa uznania należą się Sebastianowi Piątkowskiemu za opracowanie wybranych do tomu relacji. Dzięki jego wnikliwości i konfrontacji zawartych w nich faktów do rąk czytelnika trafia poszerzona, a często sprostowana (bądź z zasygnalizowanymi rozbieżnościami) historia osób, które pojawiają się we wspomnieniach. Daje to niejednokrotnie pełny obraz danej sytuacji, co jest tym cenniejsze, jeśli chodzi o osoby zamordowane za udzielenie pomocy.

Zapewne Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939-1945 wywołają gorącą dyskusję, szczególnie w środowiskach, które od lat największy ciężar kładą na rzekomo niedostatecznym zaangażowaniu polskiego społeczeństwa w próby uratowania od zagłady żydowskich współobywateli. Jednak jeśli wnikliwie zapoznać się z prezentowanym wyborem można zauważyć, że nie jest to tania gloryfikacja. Składane zeznania są brutalnie szczere i nie stronią od pokazania sąsiedzkich zatargów, donosicielstwa, jak również odmowy dalszej pomocy z powodu lęku o własną rodzinę.

Recenzowana praca to bardzo cenna pozycja. Tym bardziej, że nadal w polskiej historiografii materiały zgromadzone w ramach śledztw Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich i jej prawnych następczyń, nie są zbyt obecne. Bo co innego wiedzieć o „śledztwie Bielawskiego”, a co innego przeanalizować jego 2,2 tys. tomów.

Zainteresowała Cię nasza recenzja? Zamów książkę „Relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939–1945” Tom 1 bezpośrednio pod tym linkiem, dzięki czemu w największym stopniu wesprzesz działalność wydawcy lub w wybranych księgarniach internetowych:

Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Daria Czarnecka
Socjolog i historyk, laureatka Konkursu im. Władysława Pobóg-Malinowskiego na Najlepszy Debiut Historyczny Roku 2012. Bibliofil nie nadający się już do leczenia. Z zamiłowaniem i pasją zajmująca się historią II wojny światowej i militariami, dodatkowo specjalistka od ludobójstwa (w teorii, nie w praktyce) i ścigania zbrodniarzy wojennych.

Wszystkie teksty autora

Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
telefon: 692 929 681
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Magdalena Mikrut-Majeranek
redaktor naczelna
redakcja@histmag.org
telefon: 796 418 763
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy