Opublikowano
2006-05-16 20:00
Licencja
Prawa zastrzeżone

Skąd pochodzą nazwiska?

Kiedyś mieli je nieliczni, a dzisiaj – wszyscy. Skąd się wzięły nazwiska?


Strony:
1 2 3 4 5

Redakcja nie udziela odpowiedzi na pytania o pochodzenie nazwisk w komentarzach pod artykułem ani indywidualnie, np. pocztą elektroniczną!

Nazwisko otrzymuje się po przodkach, z nim się człowiek rodzi, je się „nosi” – Józef Matuszewski

- Bartoszewicz! - ogłasza.
- A gdzie tam! - złoszczo się tatko - Bartoszewicze żyjo w Surażu. A w Taplarach Bartosze!
Najbardziej zdziwiło Handzie. Śmiać się zaczęła:
- Bartosiewicz hahaha, patrzajcie, Kazimierz, tyle lat z nim żyła, myślała, że z Kaźmierem, a on Kazimierz. I to Bartosiewicz! To ja Bartosiewicz Hanna? Ha, ha, ha, patrzajcie: Bartosiewicz!
- Bartoszewicz - poprawia nauczycielka i zapisuje - Bartoszewicz Józef! Zapamiętaj, Ziutek. No, powtórz...1

Nazwisko to „obowiązkowa nazwa osobowa, dziedziczna i niezmienna w swojej formie słowotwórczej, fonetycznej i graficznej”. Dziś ta definicja sprawdza się w 100%. Jednak jeszcze w XX wieku, jak pokazuje powyższy cytat z „Konopielki”, proces kształtowania się nazwisk nadal trwał i nie każdy był w pełni świadomy posiadania czegoś więcej niż tylko imienia. Słowo „nazwisko” nie zawsze oznaczało „miano właściwe najpierw danemu osobnikowi, a potem całej jego rodzinie”. Wcześniej wyraz ten był używany nawet w stosunku do miast (mawiało się, że miasta mają nazwiska). W średniowieczu aż po wiek XVI w odniesieniu do człowieka używano takich wyrazów, jak: „imię”, „imiono”, „miano”, „przezwisko” (przydomek), „zwanie” („jak go zwą?”).

Chłop, ilustracja z Biblii Maciejowskiego Do końca XIX w. nie było wyrazu określającego jednoznacznie pojęcie dziedzicznego nazwania człowieka, mieszano dzisiejsze pojęcia imienia, nazwiska, przezwiska i nazwania.

Tymczasem na ziemiach polskich nazwiska zaczęły formować się w XII-XIII wieku. Wcześniej do oznaczania osób wystarczało imię. W miarę jak liczba ludzi rosła, okazywało się, że brakuje imion, by każdy nosił wyjątkowe, łatwo rozpoznawalne, pozwalające połączyć szybko człowieka z mianem. Zjawisko to najwcześniej dało się zaobserwować w najgęściej zaludnionych skupiskach, czyli miastach. Początkowo właśnie tam pojawił się problem z rozróżnieniem, skąd pochodzą dane osoby, do jakiego rodu należą i w jakim stopniu są ze sobą spokrewnione. Wtedy to w sposób naturalny wyłoniły się dodatkowe miana określające osobę: różne zwania, przezwiska, a później i przydomki. O ile zwanie i przezwisko dotyczyły konkretnego człowieka, o tyle przydomek był dziedziczny i związany z całym rodem noszącym dane miano. Jedne i drugie pozwalały doprecyzować, o kogo dokładnie chodzi (czy o Andrzeja Kowala, czy może o Andrzeja Płatnerza). Z biegiem czasu dodatkowe określenia zyskiwała szlachta, a w XVIII wieku – chłopi.

Różne sposoby nazywania

W XIV wieku powszechne stało się określanie osoby dwoma lub nawet trzema mianami osobowymi. Nie było jednak jednolitości w nazywaniu, często jedną osobę opisywano na kilka różnych sposobów – szlachcic posługiwać się mógł: imieniem (Zawisza), imieniem z nazwą wsi, którą posiadał (Zawisza z Garbowa), imieniem z drugim mianem (Zawisza Czarny) oraz herbem (Zawisza herbu Sulima). Jednak ta „wielomianowość” nie była jeszcze imieniem i nazwiskiem, przynajmniej w dzisiejszym tych słów rozumieniu - brakowało dziedziczności drugiego członu.

Przypisy:

1 Edward Redliński, Konopielka; cytat na podstawie: J. M. Zawadzki, 1000 Najpopularniejszych nazwisk w Polsce, s.13-14.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3 4 5
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Anna |

Skad pochodzi nazwisko Droś?



Odpowiedz

Gość: Pochodzenie nazwiska Pietruszewski i jego historia |



Odpowiedz

Gość: Gabi |

Skąd pochodzi moje nazwisko syka i co oznacza



Odpowiedz

Gość: Witam, |

Karabanik to rzadko występujące nazwisko. Czy ktoś posiada informacje na temat jego pochodzenia. Kara Ban to podobno z turecka czarny pan, być może coś w tym jest, gdyż nazwisko to przed wojną występowało głownie na terenach kresowo-galicyjskich.



Odpowiedz

Gość: Makara |

Witam, chciałabym zapytać o nazwisko rodowe mojej mamy brzmiało ono Koczułap, czy ktoś z Państwa zna może jego pochodzenie, znaczenie?



Odpowiedz
Natalia Zawadzka

Autorka nie podała informacji na swój temat.

Bartosz Rodak

Autor nie podał informacji na swój temat.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org