Opublikowano
2006-05-16 20:00
Licencja
Prawa zastrzeżone

Skąd pochodzą nazwiska?

(strona 3)

Kiedyś mieli je nieliczni, a dzisiaj – wszyscy. Skąd się wzięły nazwiska?


Strony:
1 2 3 4 5

Geografia miała wpływ

Genezy trzeciej części nazwisk trzeba szukać w nazwach miejscowych (topo- i etnonimiki). Już w XIV wieku tworzono nazwiska zakończone na –ski, -cki, -dzki, które wówczas oznaczały właściciela lub mieszkańca danej miejscowości (Kraków – Krakowski; Brzeziny – Brzeziński; Zawada – Zawadzki). Trzeba jednak zauważyć, że początkowo, gdy wsie co i rusz przechodziły w inne ręce, jeden właściciel mógł zmieniać nazwiska tyle razy, ile razy kupował nową osadę. Tym samym nawet rodzeni bracia mogli nosić różne miana.

Końcówki -ski, -cki już w XVI wieku zaczęto dodawać do wyrazów pospolitych i imion, tworząc formy odojcowskie (syn pana Jana Żebro, zostawał Michałem Żebrowskim). Miana o tych sufiksach były kojarzone z herbowym pochodzeniem i posiadaniem. W XVIII i XIX wieku nastąpił prawdziwy „wysyp” nazwisk tego typu, dlatego dzisiaj nie można chlubić się szlachecką genealogią w oparciu o samo nazwisko.

Nie zawsze da się jednoznacznie określić etymologię danego nazwiska, np. Kowalski może pochodzić od: nazwy zawodu (Kowal), nazwy miejscowości (Kowal), nazwiska/zawodu ojca (Kowal). Przykłady podawane wyżej i niżej mogą się powtarzać; z dużą dozą prawdopodobieństwa wszystkie są określone poprawnie, co nie oznacza, że w jedyny możliwy sposób. By prawidłowo podać etymologię nazwiska trzeba znać genezę całej rodziny.

I Rzeczpospolita

Badając etymologię własnego nazwiska, trzeba pamiętać, że nie wszystkie współczesne miana są rdzennie polskie. Na dzisiejszym obszarze naszego kraju występują nazwiska z całej dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów, a także liczne nazwiska z innych, nawet odległych, krajów. Jest to efektem migracji w różnych kierunkach, często spowodowanych burzliwą historią Polski. Pośrednio po nazwisku można poznać, z jakiej części kraju pochodzi dana familia.

Niegdyś nazwiska każdego regionu przyjmowały charakterystyczne końcówki. Tak na przykład przyrostki –ak, –yk były typowe dla Wielkopolski. W Małopolsce i w centrum dodawano sufiksy –ek, –ik. Tutaj także cechą charakterystyczną jest tak zwane mazurzenie – zjawisko fonetyczne, które przypomina nieco seplenienie. Stąd w tych regionach nazwiska zawierające w przyrostku litery –s–, –c– (zamiast –sz–, –cz–). Z kolei na Pomorzu Zachodnim liczne miana zawierają przyrostek -owski, związana z pochodzeniem z miejscowości o nazwach zakończonych na –ów, –owa, –owo, –owice (Darłowo – Darłowski; Człuchów – Człuchowski; Polanów – Polanowski; Pobierowo – Pobierowski).

Tadeusz Kościuszko (obraz Kazimierza Wojniakowskiego) Rzeczpospolita Obojga Narodów jako państwo niejednolite narodowościowo była zamieszkana m.in. przez Litwinów, Ukraińców, Białorusinów, Żydów, Niemców. Pozostawili oni po sobie ślad w postaci mniej lub bardziej obco brzmiących nazwisk. I tak nazwiska pochodzące z terenów dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego to te zakończone na -wicz, bardzo pospolite (Mickiewicz, Sienkiewicz – od Sienko [Symeon], Kozakiewicz, Borysewicz, Mackiewicz itd.). Z kolei z terenów Ukrainy pochodzą nazwiska zakończone na -enko, -eńko (Lubaszenko, Kieruczenko). Ze ściany wschodniej wywodzą się również nazwiska z przyrostkami: -ko (Klimuszko, Kościuszko – od Kostia [Konstantyn], Nalewajko, Moniuszko – od litewskiego imienia Moniwid), -uk (Kondratiuk, Martyniuk, Maleńczuk), -iszyn/-yszyn (Senyszyn, Hałyszyn).

Włoskie, rumuńskie, arabskie...

Nie brak w naszych książkach telefonicznych innych nazwisk pochodzenia obcego. Czasem zachowują one swą pisownię, często jednak spotkamy zapis fonetyczny. Oto co ciekawsze przykłady mian pochodzących z innych języków: włoskiego (Dziulibaldi, Markiety), francuskiego (Deskur, Kordyl, Chopin) węgierskiego (Batorczyk [od Bathory]), rumuńskiego (Bachleda, Durda, Haręża), litewskiego (Giedroyć, Jagiełło [od Jogaila], Radziwiłł, Sapieha, Piłsudski [od lit. miejscowości Piłsudy], Norwid), czeskiego (Matejko, Dejmek, Holoubek), arabskiego (Alahmed), i rosyjskiego (Afanasiew, Priwiezienciew).

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Histmag jest darmowy. Prowadzenie go wiąże się jednak z kosztami. Pomóż nam je pokryć, ofiarowując drobne wsparcie! Każda złotówka ma dla nas znaczenie.

Strony:
1 2 3 4 5
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Iwona Pysno |

Skad pochodzi nazwisko Pysno?



Odpowiedz

Gość: Sadowska |

Geneza nazwiska fendler



Odpowiedz

Gość: Anonim |

Chciałabym wiedzieć od czego pochodzi nazwsiko Majdra



Odpowiedz

Gość: Anna |

Z kąd pochodzi nazwisko Jop?



Odpowiedz

Gość: ŁukaszM |

@ Gość: Anna
Z kątowni.



Odpowiedz

Gość: Piotr |

Cześć,Z jakiego kraju pochodzi nazwisko Ścibor ?



Odpowiedz
Natalia Zawadzka

Autorka nie podała informacji na swój temat.

Bartosz Rodak

Autor nie podał informacji na swój temat.

Prawa zastrzeżone – ten materiał jest chroniony przez przepisy prawa autorskiego.

Kopiowanie, przedrukowywanie (poza dozwolonymi prawnie wyjątkami) wyłącznie za zgodą redakcji: redakcja@histmag.org