Autor: Karol Nawrocki
Tagi: Artykuły, Historia polityczna, Historia społeczna, Historia sportu, 1945-1989, Polska
Opublikowany: 2008-09-30 20:30
Licencja: wolna licencja

Subtelni propagandyści. „Dziennik Bałtycki” o mundialu w Argentynie

Obok zachodnich licencji, kredytów i pseudodobrobytu, dekada Edwarda Gierka (1970 — 1980) kojarzy się również z propagandą sukcesu. Cały mechanizm tej odmiany propagandy polegał zarówno na rozdmuchiwaniu mało znaczących, często po prostu wyimaginowanych sukcesów, jak i przemilczaniu zawstydzających porażek. Jednak by zatuszować niektóre porażki, trzeba się solidnie nagimnastykować...

Zobacz też: Piłka nożna - historia mistrzostw, sukcesy Polaków i futbol a polityka

XI Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej odbyły się w Argentynie w 1978 roku. Na otwarcie imprezy zaplanowano spotkanie grupy B pomiędzy Polską i RFN. Tylko przekorny los mógł sprawić, że dwa najbardziej interesujące – obok Holandii – zespoły poprzednich mistrzostw świata skojarzono po 4 latach w rewanżu za pamiętny spektakl na zalanej wodą murawie stadionu w Stuttgarcie, i to na otwarcie turnieju. Obok wspomnianych ekip, grupę B tworzyły Tunezja i Meksyk. Odnotowując dwa zwycięstwa (1:0 z Tunezją i 3:1 z Meksykiem) i jeden remis ( 0:0 z RFN), Polacy zdobyli 5 punktów, co dawało im pierwsze miejsce w tabeli oraz awans do drugiej rundy mundialu. Tam na Polaków czekali gospodarze turnieju – Argentyna oraz Brazylia i Peru.

Orły Górskiego (źródło: „Dziennik Bałtycki” z 7/8 lipca 1974)

Zapowiedź szlagieru półfinałowej grupy II „Dziennik Bałtycki” umieścił w swoim numerze ze środy 14 czerwca 1978 roku. Na pierwszej stronie wspomnianego wydania, obok obszernej relacji z obozów obu drużyn, widnieje optymistyczna informacja dla kibiców polskiej piłki nożnej: aby umożliwić wszystkim zainteresowanym w dogodnej dla nich porze obejrzenie meczu Polska — Argentyna – Telewizja Polska przeprowadzi bezpośrednią transmisję z tego spotkania w czwartek o godz. 0.15 oraz powtórzy tę relację o godz. 9.30 i 17.30 tego samego dnia. Ta adnotacja wyjaśnia fakt, że nazajutrz (15 czerwca) na pierwszej stronie pomorskiego dziennika zamiast relacji z meczu polskiej reprezentacji (przegranego 0:2) widnieje obszerny artykuł o meczu Włochy — RFN. Wyniku meczu Argentyna — Polska nie znajdziemy również w rubryce poświęconej sportowi. „Dziennik Bałtycki”, nie chcąc zapewne odbierać kibicom satysfakcji oglądania retransmisji, postanowił nie informować przedwcześnie o rezultacie meczu.

Po porażce z gospodarzami turnieju, Polacy zmierzyli się z teoretycznie najsłabszą ekipą grupy II — Peru. Zwycięstwo 1:0 dało biało-czerwonym szansę na grę w finale. By osiągnąć ten cel, drużyna Jacka Gmocha musiała pokonać w trzecim spotkaniu grupowym Brazylię. Niestety w meczu rozegranym 21 czerwca popularni Canarinhos okazali się lepsi i wygrali 3:1.

Pierwsza strona „Dziennika Bałtyckiego” z dnia 22 czerwca 1978 roku. Zamiast informacji o przegranym meczu Polaków z Brazylią, dowiadujemy się o awansie Holandii do finału mistrzostw świata

Gdy przeglądając pierwszą stronę „Dziennika Bałtyckiego” z 22 czerwca 1978 roku, zamiast informacji o bardzo ważnym meczu reprezentacji Polski, napotykamy wiadomość pt. Holandia w finale, możemy być przekonani, że podobnie jak przy okazji meczu z Argentyną, pomorska gazeta nie chciała zdradzać tajemnicy przed początkiem retransmisji spotkania. Jednak przerzucając ten sam numer gazety na drugą stronę, w gąszczu artykułów rubryki sportowej, znajdujemy skromną adnotację o przegranym meczu Polaków.

Tytuł skromnego akapitu w rubryce sportowej z 22 czerwca 1978 roku.

Należy zadać sobie pytanie: czemu tak ważna informacja znajduje się w tak mało wyeksponowanym miejscu? Otóż nadmierne eksponowanie, często nawet wydumanych sukcesów i ukrywanie wszystkich porażek, to podstawowe założenie tak charakterystycznej dla dekady Gierka propagandy sukcesu.

Innym jej przykładem, szerzonej przy wykorzystaniu sportu, jest sporządzona na własne potrzeby „Dziennika Bałtyckiego” tabelka podsumowująca MŚ 1978 roku.

Wynika z niej, że liczba zdobytych punktów i bramek zapewniła Polsce 5. miejsce na mistrzostwach świata. Przedstawiona kalkulacja miksuje ze sobą dwa systemy gier: ligowy i turniejowy. Jak wiadomo mistrzostwa świata odbywają się w systemie turniejowym, składającym się z kilku faz, które w ostateczności wyłaniają zwycięzców
1
. Natomiast końcowa tabela to produkt systemu ligowego, który z rozegranym w 1978 roku mundialem nie miał nic wspólnego. Tak skonstruowane dla celów propagandowych zestawienie zawiera w sobie kilka niewytłumaczalnych absurdów:

  • nierówna liczba rozegranych meczy (co naturalne w systemie turniejowym), zaprezentowana w pierwszej rubryce tabeli, przeczy możliwości podsumowań w systemie ligowym, w którym każda drużyna gra z każdą rozgrywając równą liczbę meczy;
  • brak punktowego ustosunkowania się do ewentualnych dogrywek, które w systemie turniejowym są elementem rywalizacji
    2
    ;
  • w końcu największy absurd, całkowicie przekreślający logiczne podstawy stworzonej tabeli, to fakt, że wicemistrzowie świata Holendrzy, zostają w niej zepchnięci na trzecią pozycję, zamieniając się miejscami z brązowymi medalistami — Brazylijczykami.

Nie wiemy ilu mieszkańców Pomorza Gdańskiego uwierzyło w zabawne kombinacje redaktorów „Dziennika Bałtyckiego” z czerwca 1978 roku. Znamy za to los gierkowskiej propagandy sukcesu. W zderzeniu z rzeczywistością, zjawisko to wyzionęło ducha w sierpniu roku 1980.

Prezentowany artykuł jest częścią pracy magisterskiej Propaganda polityczna w publicystyce sportowej „Dziennika Bałtyckiego” w latach siedemdziesiątych XX wieku. Posłużono się w nim rozumowaniem indukcyjnym, stąd uogólnienie w ostatnim zdaniu poparte jest badaniami wybiegającymi poza treść artykułu.

Bibliografia:

Prasa:

  • „Dziennik Bałtycki”, 1978.

Opracowania:

  • 80 lat PZPN, Egzemplarz Jubileuszowego Albumu nr 3838, Katowice 1999
  • Barański Janusz, Socjotechnika, między magią a analogią: szkice o masowej perswazji w PRL–u i III RP, Kraków 2001
  • Gowarzewski Andrzej, Biało Czerwoni: piłkarska reprezentacja Polski 1921 – 2001: ludzie, mecze, fakty, daty, Katowice 2001
  • Gowarzewski Andrzej, Stański Grzegorz, Mundial’ 78, argentyńskie boje, Warszawa 1978

Zobacz także:

Tekst zredagował: Tomasz Leszkowicz

Korekta: Małgorzata Misiurek

Śledź nas!
Komentarze
lub zaloguj się za pośrednictwem konta Google

O autorze
Karol Nawrocki
Doktor nauk humanistycznych, absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Gdańskiego, p.o. dyrektora Muzeum II Wojny Światowej. Od 2009 roku jest pracownikiem gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, w którym od 2014 r. zajmuje stanowisko Naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej. Jest autorem i redaktorem książek oraz artykułów naukowych i publicystycznych z zakresu najnowszej historii Polski. Jest znanym na Pomorzu społecznikiem nagradzanym wieloma odznaczeniami środowisk kombatanckich i patriotycznych. Jest także Przewodniczącym Koalicji na Rzecz Pamięci Żołnierzy Wyklętych w Gdańsku. Za zaangażowanie społeczne, działalność edukacyjną i charytatywną został głosami czytelników „Dziennika Bałtyckiego” wybrany Osobowością Gdańska i Pomorza roku 2016.

Wszystkie teksty autora

Polecamy artykuł...
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
m.swigon@histmag.org
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
redakcja@histmag.org
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy