Opublikowano
2017-07-16 11:45
Licencja
Wolna licencja

„Tautas atmoda” – łotewskie odrodzenie narodowe

Twórcy współczesnego narodu łotewskiego byli realistami. W XIX wieku ich głównym celem była ochrona języka łotewskiego, uzyskanie pewnych swobód politycznych, a przede wszystkim – walka z wpływami bałtyckich Niemców.


1 2

Wiek XIX był przełomowy dla ludów zamieszkujących region Europy Środkowo-Wschodniej. Większość z nich znajdowała się wówczas pod panowaniem ówczesnych imperialnych europejskich mocarstw. Co więcej, najczęściej nie tylko nie miały one własnej państwowości, ale także spuścizny do której mogłyby się odwoływać.

Łotwa Estonia mapa historia Mapa przedstawiająca ziemie łotewskie i estońskie z 1783 roku (domena publiczna).

W tym kontekście Polacy znajdowali się w dużo lepszej sytuacji – państwo polskie miało już wszak za sobą wielowiekową tradycję kultury i tradycji politycznej, gdy utraciło swoją niepodległość w poprzednim stuleciu. Ale sytuacji Łotyszy była zgoła inna. Nigdy nie mogli oni pochwalić się własną państwowością, bowiem tereny współczesnej Łotwy były wpierw zamieszkane przez nieskonsolidowane plemiona bałtyckie, a później znajdowały się głównie pod niemieckim wpływem kulturowym, choć państwowa przynależność tych ziem zmieniała się. W tych warunkach w połowie XIX wieku rozpoczęło się więc łotewskie odrodzenie narodowe.

Uniwersyteckie początki

Pieśnią i tańcem. Kārlis Ulmanis i kultura łotewskiego autorytaryzmu

Czytaj dalej...
Choć Łotwa od XVIII wieku była częścią Imperium Rosyjskiego, to największy wpływ na tamtejszą ludność mieli Niemcy bałtyccy. Stanowili oni wyższą warstwę społeczeństwa, która zresztą zgodnie z obowiązującym prawem mogła stosować wobec łotewskich chłopów kary chłosty, a nawet zsyłki na Sybir. Co ważne, łotewskie ziemie na początku XIX w. cechowały się więc rozwiniętą gospodarką i zaspokajały niemałą część zapotrzebowania Imperium Rosyjskiego na produkty rolne. Jednocześnie jednak nadal w ich obrębie istniały cechy systemu feudalnego.

W ramach rusyfikacji ziem podległych Moskwie, car Aleksander I zdecydował się na zmianę tego stanu rzeczy i na początku XIX wieku ustanowił prawo zgodnie z którym chłop stawał się przywiązany do ziemi, a nie do swojego pana. Zmiany te nie spodobały się niemieckiej szlachcie, stąd nowe przepisy szybko zliberalizowano. W pewnym momencie blisko połowę Łotyszy stanowili więc bezrolni chłopi, którzy żyli w skrajnej nędzy, a największa część ziem uprawnych należała do szlachty i dużych właścicieli ziemskich.

Krišjānis Valdemārs Krišjānis Valdemārs (domena publiczna). W tych warunkach Łotysze coraz częściej zaczęli domagać się swoich praw, zyskując przy tym poczucie własnej godności i odrębności. Ważną rolę w tym procesie odegrała reforma oświaty, która ustanawiała na całym terytorium Imperium Rosyjskiego jednolity system szkolnictwa, w wyniku czego ziemie łotewskie znalazły się w granicach dorpackiego okręgu szkolnego. Na uniwersytecie w Dorpacie (dzisiejsze Tartu w Estonii) studiowali więc Łotysze, a wśród nich Krišjānis Valdemārs, który uważany jest za duchowego ojca łotewskiego odrodzenia narodowego. Wraz ze swoimi znajomymi utworzył on Kółko Łotewskie, natomiast od 1856 roku działacze tej nieformalnej organizacji zaczęli publikować w gazecie „Gość Domowy” („Mājas Viesis”), która była jednym z kilku pism wydawanych wówczas w języku łotewskim.

Najważniejszym ośrodkiem łotewskiej myśli narodowej była działająca w latach 1862-1865 „Gazeta Petersburska” („Pēterburgas Avīzes”), której twórcą był właśnie Valdemārs. Na jej łamach wzywano do aktywnej działalności na rzecz pobudzania świadomości narodowej, czego ważnym elementem miało być zaangażowanie Łotyszy w inicjatywy gospodarcze. Co ciekawe, pismo miało przede wszystkim charakter antyniemiecki, stąd jego publicyści widzieli w Rosjanach sojuszników w walce o prawa Łotyszy i nie planowali utworzenia niepodległego państwa łotewskiego.

„Młodołotysze”

Atis Kronvalds Atis Kronvalds (domena publiczna). Ruch skupiony wokół Valdemārsa musiał jednak liczyć się z carską cenzurą, która reagowała najczęściej w związku z donosami przeciwników poglądów głoszonych na łamach wspomnianej gazety. Stąd też działacze na rzecz łotewskiego odrodzenia narodowego (znanego jako „tautas atmoda”) byli potocznie nazywani „młodołotyszami” („jaunlatvieši”), ponieważ w porównaniu do „starołotyszy” krytykowali dawne porządki i niemieckie wpływy w tym regionie.

Bastionem „młodołotyszy” była wówczas Politechnika w Rydze, stąd też największy wpływ na kształtowanie się narodu łotewskiego miały środowiska akademickie. W 1868 roku dzięki pozwoleniu carskich władz utworzono Ryskie Stowarzyszenie Łotewskie, do którego dołączyli m.in. twórca późniejszego hymnu narodowego Kārlis Baumanis, twórca łotewskiego teatru Ādolfs Alunāns oraz nauczyciel Atis Kronvalds, autor książki „Aspiracje narodowe”.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-89700-80-3

Oprawa: miękka, ze skrzydełkami

Liczba stron: 480

Format: 160*230 mm

Zobacz spis treści

Media o „Źródłach nienawiści”

29 zł

(papierowa)

14,9 zł

(e-book)

1 2

Bardzo ciekawy artykuł, BTW znalazłem też 1 mały błąd na 2 stronie pod fotografią Lacplesis powinno chyba być legendarny bohater łotewski a nie litewski ;) Pozdrawiam ;]



Odpowiedz

@ Piotrek Er Dziękujemy za zwrócenie uwagi, błąd poprawiony :)



Odpowiedz
Maurycy Mietelski

Student stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje się historią regionów Europy Środkowo-Wschodniej i Bliskiego Wschodu. Publikował m.in. w "Uważam Rze", "Uważam Rze Historia", "Wręcz Przeciwnie", "Rzeczach Wspólnych" i Portalu Spraw Zagranicznych.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org