Opublikowano
2017-08-12 18:05
Licencja
Wolna licencja

Thomas Cromwell i jego domek z kart

Henryk VIII miał sześć żon, ale takiego doradcę – tylko jednego. Thomas Cromwell wcielał w życie wiele z królewskich planów. Paradoksalnie jednak to, co miało być jego największym projektem, przyczyniło się do smutnego końca przebiegłego ministra.


1 2

Można śmiało powiedzieć: zanim nastał Frank Underwood, był Thomas Cromwell. Choć losy fikcyjnego bohatera nie są nam do końca znane, to z pewnością serialowy prezydent USA powinien zapoznać się z biografią królewskiego doradcy i wyciągnąć z niej wnioski. Pokazuje ona bowiem, jak łatwo można spaść, kiedy zajdzie się zbyt wysoko...

Thomas Cromwell W komnatach Wolf Hal Thomas Cromwell, portret autorstwa Hansa Holbeina (domena publiczna).

Thomas Cromwell urodził się około 1485 roku. Prawdą jest, że gdyby nie Henryk VIII, nie zaszedłby tak daleko. Jako stosunkowo nisko urodzony – jego ojciec zajmował się m.in. kupiectwem – nie cieszyłby się względami wcześniejszych władców Anglii. Zresztą – to, że pochodził z niezbyt zamożnego rodu było podnoszone przez jego przeciwników w okresie Reformacji, a podczas powstania ludowego jednym z postulatów było usunięcie z dworu nisko urodzonych królewskich doradców – czyli właśnie Cromwella. Jednak Henryk VIII dążył do ograniczenia wpływów możnowładców na dworze i podobnie jak jego ojciec odpowiadał za wydanie prawa ograniczającego rozmiary królewskiej świty.

Cromwell uczył się wielkiej polityki od najlepszych. Od 1516 roku był został członkiem świty Lorda Kanclerza – kardynała Tomasza Wolseya, a od 1529 roku był jego sekretarzem. Wpływy Wolseya zaczęły jednak maleć na skutek nieudanych zabiegów dotyczących unieważnienia małżeństwa króla z Katarzyną Aragońską. Niechętna Wolseyowi była także Anna Boleyn. W czasie, gdy znaczenie jego protektora malało, Cromwell bez żalu dawał się porwać politycznym intrygom na dworze. Polityczne rozgrywki upamiętnił nawet Szekspir w swojej sztuce Henryk VIII, w której Wolsey zwraca się do Cromwella:

O mój Cromwellu, gdybym Bogu służył,
Z połową tylko takiej gorliwości,
Z jaką służyłem mojemu królowi,
Nagiego w starych nie wydałby latach
Na pośmiewisko mym nieprzyjaciołom.

Thomas Cromwell i najbogatszy monarcha świata

Henryk VIII W komnatach Wolf Hal Henryk VIII Tudor, portret autorstwa artysty z warsztatu Hansa Holbeina (domena publiczna). Od 1529 roku znaczenie Cromwella rosło. Wykonywał polecenia od Henryka, m.in. przyczyniając się do odrzucenia przez Izbę Gmin uchwały o wyjęciu spod prawa kardynała Wolseya, który został oskarżony o praemunire – podważanie autorytetu króla. Wolseyowi pozwolono zatrzymać arcybiskupstwo Yorku, zanim jednak objął tam stanowisko – został aresztowany pod zarzutem zdrady. Rzeczywiście, prawdą było, że kardynał zwrócił się do króla Francji, Franciszka, z prośbą o wstawienie się u Henryka.

W komnatach Wolf Hall – czy masz w sobie duszę przywódcy? (quiz)

Czytaj dalej...
Cromwell coraz regularniej pomagał królowi w załatwianiu mniej ważnych spraw – tymi poważniejszymi Henryk zajmował się osobiście. Kiedy w 1534 roku parlament debatował nad petycją dotyczącą nadużyć kleru, to Cromwell nanosił na dokument poprawki wedle życzeń króla.

W tym samym 1534 roku Parlament zebrał się po to, by przeprowadzić ostateczne zerwanie z Rzymem. Zanim to się jednak stało, Cromwell zredagował memorandum o mandatach zwolnionych z powodu śmierci posła lub z innych przyczyn. Ingerował także w wybory opatów – dzięki zabiegom Cromwella w teren posyłano komisarzy, żeby zapewnili wybór kandydata królewskiego. W wielu klasztorach skłoniono opatów, by podali się do dymisji, i na ich miejsce mianowano nowych, którzy należeli do zwolenników Cromwella i Henryka. Ponoć po tych zabiegach Cromwell miał chełpić się, że uczyni swojego króla najbogatszym monarchą świata, a wzór dla władcy upatrywał... w urzędzie sułtana. Despotyzm Henryka idealnie wpasowywał się więc w ideał monarchy Cromwella, który w maju 1534 roku objął funkcję królewskiego sekretarza.

Rozwiedziona, ścięta, zmarła... Żony Henryka VIII

Czytaj dalej...
Cały plan zmiany wyznania przygotował właśnie Cromwell. Zakładał on usunięcie papieża z pozycji głowy Kościoła, dobra duchowne miały zaś zostać zarekwirowane i rozdzielone pomiędzy popleczników Henryka. W latach 1529-1536 działał Parlament reformacyjny, który uchwalił m.in. ustawę o ograniczeniu apelacji i o mianowaniu dostojników kościelnych. Choć dziś kojarzymy cały proces rozłamu kościelnego głównie z osobą Henryka VIII, było to opus magnum Cromwella. Nie stworzył on bowiem jedynie nowych struktur funkcjonowania Kościoła i państwa. Na każdą wprowadzoną przez siebie zmianę szukał argumentów teologicznych. Wprowadzone w tym czasie statuty otwiera preambuła, która zawiera radykalne postulaty teologiczne i historyczne. Cromwell chętnie rzucał takimi hasłami jak „suwerenne imperium”, „samowystarczalność angielskiego prawa” czy „historyczny precedens”. Preambułę do ustawy o ograniczeniu apelacji otwierało odwołanie do rozmaitych „autentycznych starych dziejów i kronik”. Cromwell pisał m.in.:

wyraźnie oświadcza się i stwierdza, że to oto królestwo Anglii stanowi imperium; że uznano je w świecie za kraj rządzony przez jednego najwyższego władcę i króla, piastującego godność i mającego prawo do cesarskiej korony tegoż imperium, do którego ciało polityczne, obejmujące ludzi wszelkiego statusu i pokroju, różniących się za sprawą swej duchowej lub świeckiej natury, jest przywiązane i żywić winno naturalne i pełne pokory posłuszeństwo ustępujące jedynie posłuszeństwu wobec Boga.

W podobnym tonie utrzymana była ustawa o mianowaniu dostojników Kościoła, która tłumaczyła, że wyłączne prawo króla do mianowania biskupów to praktyka przyjęta od najdawniejszych czasów. Cromwell zdawał sobie sprawę z tego, że potrzebuje ludzi, którzy będą tubami jego idei. W jego drużynie znaleźli się m.in. Stephen Gardier, autor traktatu De vera obedientia, Thomas Starkley, który napisał pamflet An Exhortation to Unity and Obiedience oraz John Bale – były karmelita.

Pielgrzymka łaski Pielgrzymka Łaski, grafika XIX-wieczna (domena publiczna).

Na każdy nowo przyjęty postulat Cromwell przygotowywał solidną podbudowę teologiczną i historyczną. Musiał być szczęśliwy z takiego wyczynu – mniej szczęśliwi natomiast byli chłopi, którzy z argumentów przemawiających za oderwaniem Anglii od papieża nic nie rozumieli. W 1536 roku wybuchło powstanie na tle religijnym, które do historii przeszło pod nazwą Pielgrzymki Łaski. Jego uczestnicy przeciwni byli rozwiązywaniu i plądrowaniu kościołów. W 1537 roku dowódców buntu stracono, a na obszarze, na którym wybuchł, wprowadzono stan wojenny. Proces przejmowania i rozwiązywania klasztorów zakończył się w 1539 roku. Był to ogromny sukces Cromwella. Wkrótce potem rozpoczął się jego upadek…

Artykuł inspirowany serialem „W komnatach Wolf Hall”:

W komnatach Wolf Hal Jeśli chcesz dokładniej poznać historię Thomasa Cromwella, oglądaj serial „W komnatach Wolf Hall” od 13 sierpnia o 21.00 na kanale Polsat Viasat History HD.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Agata Łysakowska

Studentka Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Interesuje się historią nowożytną (ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Pomorza Zachodniego), a także historią filmu. Jest również miłośniczką kultury hiszpańskiej.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org