Opublikowano
2014-03-11 16:50
Licencja
Wolna licencja

Ukraińscy Strzelcy Siczowi i plany tureckiej inwazji na Krym podczas I wojny światowej

Trudno powiedzieć, czy Turcja zaangażuje się zbrojnie w konflikt na Krymie. Warto jednak pamiętać, że braterstwo broni między tureckimi i ukraińskimi żołnierzami narodziło się już 100 lat temu i może służyć za przykład w budowaniu obecnych relacji.


Strony:
1 2 3

W trakcie I wojny światowej państwa centralne szukały różnych sposobów na likwidację jednego z frontów wielkiej wojny. Początkowo niemiecki sztab uważał, że najszybciej uda się wyłączyć z wojny Francję, a następnie będzie można przerzucić resztę sił na Front Wschodni. Powyższe założenia były podyktowane poglądem, że ze względu na liczebność wojsk przeciwnika, niewielkie przestrzenie oraz dobry stan szlaków komunikacyjnych sukces na Zachodzie przyjdzie szybciej niż zwycięstwo nad Rosją. Decyzja niemieckich, a także austro-węgierskich, sztabowców była również umotywowana spodziewanymi problemami Rosji z mobilizacją. Szef sztabu Cesarsko-Królewskiej Armii Austro-Węgierskiej, gen. Conrad von Hotzendorf, również na to liczył i chciał w pierwszych miesiącach wojny skupić się na zajęciu Serbii. Zatrzymanie niemieckiej ofensywy nad Marną oraz problemy austro-węgierskiego sojusznika zmusiły jednak państwa centralne do zmiany planów.

Zmiany frontu wschodniego w 1915 roku po bitwach pod Tannenbergiem i Gorlicami (il. Department of Military Art and Engineering, at the U.S. Military Academy; domena publiczna)

Już na początku wojny w 1914 roku armia carska zajęła całą Galicję Wschodnią, a jedynym punktem skutecznego oporu przed Rosjanami była twierdza w Przemyślu. Rok później dzięki ingerencji wojsk niemieckich oraz sukcesom militarnym, głównie w bitwie pod Gorlicami, udało się odbić znaczną część regionu, ale sytuacja mogła się w każdej chwili znowu zmienić na niekorzyść mocarstwa Habsburgów1.

Sytuację Państw Centralnych komplikowała na dodatek postawa Włoch. Jako członek Trójprzymierza kraj ten był zobowiązany do wypowiedzenia wojny państwom, które najechałyby Austro-Węgry lub Niemcy. Jednak 23 maja 1915 roku Włochy wypowiedziały wojnę Państwom Centralnym2.

Rosyjskie porażki wśród mazurskich jezior oraz pod Tannenbergiem wydobyły na światło dzienne liczne problemy armii rosyjskiej3. Z drugiej strony Rosja była nadal groźnym przeciwnikiem, o czym najlepiej przekonały się Austro-Węgry, które również zlekceważyły wschodniego przeciwnika. Przystąpienie Turcji do wojny de facto 29 października 1914 roku po stronie państw centralnych4 otworzyło przed nimi szanse na szybsze zakończenie wojny na wschodzie.

Być może jeszcze pod koniec 1914 roku wśród części wyższych oficerów i polityków państw centralnych pojawiła się myśl o wysadzeniu desantu tureckiego na północnych wybrzeżach Morza Czarnego. Ewentualna inwazja turecka na Krym i południe Ukrainy przyniosłaby im wiele korzyści. Zwłaszcza Austro-Węgry znajdowały się wtedy w trudnej sytuacji, gdyż ich armie były zaangażowane na trzech frontach: bałkańskim, włoskim i wschodnim, na którym – jak wcześniej zaznaczono – doznano wielu porażek. Pomyślne lądowanie na Krymie oznaczałoby nie tylko opanowanie portów i części terytorium Rosji, ale również zajęcie szlaków komunikacyjnych, źródeł surowców oraz zaplecza wojsk rosyjskich walczących w Galicji Wschodniej. W takiej sytuacji rosyjskie dowództwo musiałoby przenieść znaczne siły z frontu wschodniego nad Morze Czarne.

Kokarda Ukraińskich Strzelców Siczowych (rys. Alex Tora, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0)

W tym samym czasie przed Legionem Ukraińskich Strzelców Siczowych5 (dalej: USS) stanęły nowe możliwości i wyzwania. Część twórców tej formacji widziała w „ususach” kadrę przyszłej armii ukraińskiej i z tego powodu byli oni przeciwni zbytniemu zaangażowaniu legionistów w walki na froncie. Z kolei inny krąg oficerów USS traktował Legion jako elitarny oddział wojskowy, choć zarazem zgadzał się z poglądem wcześniej przedstawionej grupy, że nie można dopuścić do wykrwawienia formacji. Plany tureckiej inwazji otwierały możliwość wykorzystania USS zgodnie z planami pierwszej z wymienionych grup.

Jak przedstawiał się potencjał ukraińskiej formacji w tym czasie? 21 sierpnia 1915 roku do Legionu USS dotarł rozkaz Naczelnego Dowództwa Cesarsko-Królewskiej Armii Austro-Węgierskiej z dnia 9 sierpnia o utworzeniu 1. Pułku USS, którego pierwszym dowódcą mianowano otm. H. Kossaka6. Adiutantem pułku był czet. W. Panczak, pułkowym kapelanem o. A. Przepiórski, szefem kancelarii pułku czet. M. Nowakowski, lekarzem pułku płk. dr A. Bielaj, komendantem taboru czet. M. Stroński. W skład pułku wchodziły dwa kurenie frontowe, każdy z czterema sotniami strzelców na stanie. Nadal jednak odmawiano Legionowi USS prawa do sformowania III. Kurenia. Przy pułku USS zorganizowano też szpital polowy, zreorganizowano tabory Legionu USS, sformowano sotnię techniczną na bazie oddziałów pionierów. Cały 1. Pułk USS wchodził w skład 55. Dywizji Piechoty. Z kolei utworzona w tym samym czasie Sotnia/Szwadron Kawalerii USS pod dowództwem por. Romana Kamińskiego weszła w skład Samodzielnego Dywizjonu Kawalerii płk. Farkasza7.

Polecamy e-booka: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-62329-99-1

Liczba stron: 480

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez zabezpieczeń)

Zobacz spis treści

Media o „Źródłach nienawiści”

14,9 zł

(e-book)

Przypisy

1 Więcej informacji dotyczących kampanii w Galicji w latach 1914–1915 można znaleźć w następujących opracowaniach: Pierwsza wojna światowa w Karpatach, pod red. T.A. Olszańskiego, Warszawa 1985; M. Klimecki, Gorlice 1915, Warszawa 1991; D. Jordan, M.S. Neiberg, Front Wschodni 1914–1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej, Poznań 2010; R.L. DiNardo, Przełom. Bitwa pod Gorlicami- Tarnowem 1915, Poznań 2012.

2 J. Pajewski, Pierwsza wojna światowa 1914–1918, Warszawa 2004, s. 328; D. Jordan, Bałkany, Włochy i Afryka 1914–1918, Poznań 2011, s. 113–114.

3 Zob. szerzej: D.E. Showalter, Tannenberg 1914. Zderzenie Imperiów, Białystok 2005.

4 J. Pajewski, Pierwsza wojna…, s. 240; E. D. Erickson, Gallipoli i Bliski Wschód 1914–1918, Poznań 2011, s. 25.

5 Legion USS: ukraińska formacja ochotnicza sformowana w Galicji Wschodniej w sierpniu 1914 roku. Walczyła podczas I wojny światowej w ramach Cesarsko-Królewskiej Armii Austro-Węgierskiej przeciwko Rosji. Po zakończeniu wielkiej wojny USS stali się częścią sił zbrojnych Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej. Formacja została rozwiązana w maju 1920 roku. Zob. szerzej: Українські Січові Стрільці 1914–1920, Львів 1935 (reprint 1991); О. Думін, Історія лєгіону Українських Січових Стрільців 1914–1918, Львів 1936; С. Ріпецький, Українське Січове Стрілецтво. Визвольна ідея і збройний чин, Нью Йорк 1956 (reprint Львів 1995); Д. Микитюк, 1-ша Бригада Українських Січових Стрільців, [w:] Українська Галицька Армія (матеріяли до історії), т. 2, У 40-річчя ії участи у визвольних змаганнях в 1918–1920 рр., відп. ред. Д. Микитюка, Вінніпег 1960; Д. М. [Д. Микитюк], 1-ша Бригада ЧУГА, [w:] Українська Галицька Армія…, т. 2; В.І. Гордієнко, Українські Січові Стрільці, Львів 1990; M. Krotofil, Ukraińska Armia Halicka 1918–1920. Organizacja, uzbrojenie, wyposażenie i wartość bojowa sił zbrojnych Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej, Toruń 2002; М. Лазарович, Легіон Українських Січових Стрільців: формування, ідея, боротьба, Тернопіль 2005; І. Монолатій, Українські легіонери. Формування та бойовий шлях Українських Січових Стрільців 1914–1918 рр., „Militaria Ucrainica”, Київ 2008.

6 Biblioteka Narodowa (dalej: BN), Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki (dalej: TNTSz), mikrofilm (dalej: mf.) 103371. Rozkaz Naczelnego Dowództwa Armii Cesarsko-Królewskiej o utworzeniu 1. Pułku USS z dnia 9 sierpnia 1915 roku w języku niemieckim; tamże, mf. 101416. Полковий приказ ч. 1. Дня 22.VIII.1915; За волю України. Історичний збірник УСС в 50-ліття збройного виступу Українських Січових Стрільців проти Москви 1914–1964, під ред. С. Ріпецького, Ню Йорк 1967, s. 394–395, Полковий приказ ч. 1; О. Думін, Історія…, s. 133; М. Лазарович, Легіон…, s. 126.

7 О. Думін, Історія…, s. 132; О. Галицький, Кіннота Української Галицької Армії, [w:] Українська Галицька Армія…, т. 1, У 40-річчя ії участи у визвольних змаганнях, відп. ред. Д. Микитюка, Вінніпег 1958, s. 206; K. Z. Nowakowski, Dzieje Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych od sierpnia 1914 do listopada 1918, „Rocznik Historyczno-Archiwalny”, Przemyśl 1988, t. 5, s. 83 i 85; В.І. Гордієнко, Українські Січові Стрільці, s. 22; M. Krotofil, Ukraińska Armia…, s. 23; tenże, Kawaleria Ukraińskiej Armii Halickiej 1918–1920, [w:] Kawaleria przeciwników i sojuszników wojska polskiego w latach 1918–1921, pod red. A. Smolińskiego, Toruń 2003, s. 177–178; М. Лазарович, Легіон…, s. 126. Szwadron Kawalerii USS został rozwiązany 12 stycznia 1916 roku. W jego skład wchodziło wtedy 128 kawalerzystów i tylko 32 konie kawaleryjskie. Patrz: Центральний Державний Історичний Архів України у Львові [dalej: ЦДІАУЛ], Фонд [dalej: Ф.] 353, опис [dalej: о.] 1, справа [dalej: сп.] 14. Звіт І. Боберського з подорожи до Українських Січових Стрільців в січні і лютим 1916.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Marek Bogdan Kozubel

Doktor nauk humanistycznych w zakresie historii i absolwent prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 2013 roku obronił na Wydziale Nauk Historycznych UMK rozprawę doktorską pt. Dzieje Ukraińskich Strzelców Siczowych 1914–1920. Jest autorem pierwszej w Polsce monografii dotyczącej losów tej formacji pt. Ukraińscy Strzelcy Siczowi 1914-1920. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół historii Ukrainy, Rosji, ukraińskiej wojskowości, a także stosunków polsko-ukraińskich i rosyjsko-ukraińskich w XX wieku.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org