Opublikowano
2016-06-01 14:52
Licencja
Wolna licencja

Ion Antonescu. Ramię w ramię z Hitlerem

Dzierżył ster rządów w Rumunii w burzliwym okresie II wojny światowej. Stanął po stronie III Rzeszy i nie zamierzał odstąpić od tego sojuszu nawet wtedy, gdy zdobycie Bukaresztu przez Sowietów wydawało się już kwestią czasu. Ion Antonescu nie zwykł zmieniać raz powziętej decyzji.


Strony:
1 2

Ion Antonescu (domena publiczna) Nie sposób analizować XX-wiecznej historii Rumunii bez uwzględnienia roli Iona Antonescu. Charyzmatyczny przywódca i faszystowski dyktator z konsekwencją bronił swoich wyborów politycznych, upatrując sojusznika w hitlerowskich Niemczech i trwając przy nich do samego końca.

Pierwsze kroki

Ion Antonescu urodził się 2 czerwca 1882 roku w Pitesti. Jego rodzice byli bardzo patriotycznie usposobieni – w tym duchu wychowywali też swojego syna. Z radością przyjęli wiadomość o Zjednoczeniu Mołdawii i Wołoszczyzny w 1859 roku – dało to bowiem początek Państwu Rumuńskiemu.

Głównie za sprawą ojca młody Ion został posłany do wojskowej szkoły w Craiova. Od 1904 roku służył w armii rumuńskiej. Brał udział w drugiej wojnie bałkańskiej w 1913 roku, a później także w I wojnie światowej, w trakcie której – już w stopniu majora – należał do Sztabu Generalnego. Jako podpułkownik dowodził oddziałami rumuńskimi szturmującymi stolicę Węgier w 1919 roku, gdy władzę przejęła tam probolszewicka ekipa Beli Kuna. W 1928 roku Antonescu awansował na generała.

Wykazywał się wielką charyzmą i sceptycznie odnosił do kręgów inteligenckich. Jego chłopsko-mieszczańskie pochodzenie kazało mu także z rezerwą podchodzić do tzw. salonów, których przedstawiciele – w jego opinii – żyli w kompletnym oderwaniu od reszty społeczeństwa. Mimo to Ion miał się wkrótce stać wiodącą postacią rumuńskiej sceny politycznej.

Od generała do dyktatora

Utrata przez Rumunię w 1940 roku Besarabii, Bukowiny, południowej Dobrudży oraz 1/3 części Siedmiogrodu w skutek realizacji rewizjonistycznych postulatów ZSRR, Bułgarii i Węgier wywołały w kraju burzę. Partia Chłopska na czele z Iuliu Maniu domagała się abdykacji króla Karola II Hohenzollerna, który oddał bez walki cztery prowincje i w konsekwencji utracił też zaufanie społeczne.

Maniu, podobnie jak inni opozycjoniści, również wewnątrz armii, rekomendowali na nowego premiera generała Iona Antonescu. Cieszył się on już wówczas ogromna popularnością i wierzono, że zdoła położyć kres chaosowi – w Rumunii regularnie dochodziło bowiem do akcji protestacyjnych i terrorystycznych organizowanych przez Żelazną Gwardię. Jej przywódca, Horia Sima, szykował się do przejęcia władzy siłą, ale ostatecznie zdołał porozumieć z Antonescu.

Ion Antonescu i Horia Sima (domena publiczna) Karol II, ze względu na różnice poglądów, nie chciał podjąć z nimi współpracy. W ciągu zaledwie dwóch dni od wręczenia Ionowi nominacji na premiera, 6 września 1940 roku, abdykował. Dzień później opuścił Bukareszt, a władzę królewską przekazał swojemu synowi – Michałowi.

23 listopada 1940 roku Rumunia podpisała akces do państw Osi. Od tego momentu Rzesza miała gwarantować bezpieczeństwo jej granic. Ion Antonescu sprzyjał gospodarczym planom Hitlera, godząc się na eksploatacje rumuńskich złóż surowców. Wierzył, że Niemcy pomogą mu odzyskać utracony Siedmiogród i Besarabię. Z tego powodu 4 grudnia 1940 roku odnowił z nimi porozumienie gospodarcze na kolejne 10 lat.

Antonescu wprowadził do swojego rządu członków Żelaznej Gwardii, a Horię Simę mianował wicepremierem, oczekując w zamian jego lojalności. Ten zabieg nie przyniósł jednak oczekiwanych rezultatów. Gdy Sima zdecydował się przejąć władzę siłą, wzniecając w dniach 21-23 stycznia 1941 rewolucję, Antonescu zakończył współpracę z Żelazną Gwardią i powołał nowy gabinet. Tym samym rozpoczął rządy dyktatorskie. Do kraju zaczęły napływać jednostki Wehrmachtu, których zadaniem nie było szkolenie rumuńskich wojskowych, jak oficjalnie zapewniały władze, lecz kontrola znajdujących się tam pól naftowych.

Kwestia żydowska

Dyktatura generała przyniosła brutalną rozprawę z Żydami. Jeszcze w sierpniu 1940 roku władze Rumunii wydały zakaz zawierania małżeństw mieszanych oraz podzieliły Żydów na trzy kategorie. Kategoria trzecia, do której należała większość tej społeczności, nie mogła pełnić funkcji publicznych ani przynależeć do stowarzyszeń.

Żelazny rumuński faszyzm

Czytaj dalej...

W listopadzie Ruch Legionowy, cieszący się poparciem Antonescu, rozpoczął masowe mordy. Ich ofiarą padł m.in. znany historyk Nicolae Iorga. Gwardia nasilała ataki wyłącznie po to, by odsunąć Antonescu od rządów. Tymczasem działania te przyniosły efekt zgoła przeciwny, a nastroje antysemickie narastały. W dniach 20-23 styczna 1941 roku w pogromie zamordowano rabina Gutmana. Wcześniej na jego oczach zabito jego synów: Iosefa i Iancu. Spalono także dzielnice żydowską i zniszczono 25 synagog.

Do jednej z największych masakr doszło w czerwcu w Jassach. Ci którzy przeżyli, zostali przetransportowani wagonami do Podul Iloaiei. Szacuje się, że mogło tam zginąć około 12 tys. ludzi. W lipcu tego roku podobnych zbrodni dokonano też w Bukareszcie, Besarabii i na Bukowinie. Równolegle zapełniały się obozy koncentracyjne i getta w Transnistrii. Do początku 1942 roku miało zginąć – wedle planów rządowych – 185 tys. Żydów.

Rumuńscy żołnierze uczestniczą w deportacjach Żydów (fot. ze zbiorów Bundesarchiv, B 145 Bild-F016206-0003, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Germany)

Przedstawiciele rumuńskiej mniejszości żydowskiej szukali wsparcia w Watykanie oraz w państwach neutralnych, przede wszystkim Szwajcarii oraz Szwecji. Słali także raporty do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Nie przyniosło to jednak większych rezultatów. Z dostępnych danych wynika, że z zamieszkałych przed wojną w Rumunii Żydów (bez północnego Siedmiogrodu), których liczbę szacuje się na 608 tys., wojnę przeżyło około 265 tys. Resztę wymordowano.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę „Z Miodowej na Bracką”:

Autor: Maciej Bernhardt
Tytuł: „Z Miodowej na Bracką. Opowieść powstańca warszawskiego”

Wydawca: i-Press [Histmag.org]

ISBN: 978-83-925052-9-7

Oprawa: miękka

Liczba stron: 334

Format: 140×195 mm

24 zł

(papierowa)

8,9 zł

(e-book)
Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: mbbaran |

Jak na tak ciekawą i jednak dość skomplikowaną postać artykuł sporo za krótki. Szkoda, iż nie wspomniano o jego dwóch żonach, zwłaszcza o drugiej. Także można było rozwinąć wątek wzorujące się wręcz na nim Caucescu. Swoją drogą skąd pojawiło się jego chłopsko-mieszczańskie pochodzenie? Jedni nic nie piszą, inni zaś pisząc o rodzicach przesuwają się od "tradycji wojskowych" do "wielkich właścicieli ziemskich".



Odpowiedz

Gość: Kamil |

Jedno zastrzeżenie- pojęcie "wykładnia" jest raczej rezerwowane dla aktów prawnych. Ale z przyjemnością przeczytałem ten tekst:)



Odpowiedz
Marek Wiśniewski

Absolwent historii na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Interesuje się historią XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem historii państw bałkańskich, głównie stosunków serbsko-chorwackich.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org