Opublikowano
2016-03-20 13:21
Licencja
Wolna licencja

Kościół bośniacki – dyskusja o średniowieczu czy o współczesności?

(strona 2)

Kościół bośniacki można by z powodzeniem wykorzystać np. do kwestionowania obecnych granic serbsko-bośniackich lub chorwacko-bośniackich. Albo też po to, aby udowodnić odwieczną „bośniackość” terenów obecnej Republiki Serbskiej (Republika Srpska).


Strony:
1 2 3

Perspektywa dualistyczna i boszniacka

Franjo Rački (1828-1894) – chorwacki duchowny katolicki, działacz narodowy (domena publiczna) Źródła katolickie naprowadziły dziewiętnastowiecznego badacza chorwackiego, księdza Franje Račkiego (1828-1894) do wysunięcia twierdzenia o dualistycznej doktrynie i bogomilskim pochodzeniu Kościoła bośniackiego. Jego przełomowa publikacja Bogomili i patareni spotkała się z żywym zainteresowaniem muzułmanów bośniackich, gdyż obszar przez nich zamieszkiwany wyróżniony został w sposób szczególny na mapie religijnej średniowiecznej Europy. Niektórzy autorzy Boszniaccy doszli nawet do twierdzenia, iż to właśnie populacja „heretycka” przyjęła islam w trakcie ekspansji tureckiej ze względu na rzekomą bliskość pomiędzy obydwoma religiami (np. niechęć do prezentacji wizerunku Stwórcy, kolektywne pojęcie własności, niesakramentalność małżeństwa, polityczny konflikt z Katolicyzmem i Prawosławiem). W ten sposób Boszniacy nakreślali ważną dla swej narodowości linię kontynuacji pomiędzy średniowieczem a współczesnością, odrzucając tym samym zarzuty ze strony nacjonalistów serbskich i chorwackich. Umacniali oni swój argument przypadkami dobrowolnego przejścia na islam przez niektórych dowódców króla Bośni Stjepana Tomaševicia (?-1463).

Trzeba tu również dodać, iż w czasie swojego powstania koncepcja dualistycznego charakteru Kościoła bośniackiego była na rękę Austro-Węgrom, które pod koniec dziewiętnastego wieku zajmowały Bośnię (od 1878 r.; aneksja w 1908 r.). Uformowanie i utrwalenie nowej słowiańskiej – a nie serbskiej i nie chorwackiej – tożsamości narodowej na Bałkanach, było politycznie przydatne. Serbowie i Chorwaci właśnie wówczas różnymi środkami walczyli o swoją emancypację, roszcząc sobie przy tym prawa do Bośni jako należnej im ziemi.

Perspektywa prawosławna i serbska

Nie wszyscy podzielali poglądy Franje Račkiego. Krytyka nadeszła przede wszystkim ze strony badaczy serbskich, którzy w swoich publikacjach wychodzili z założenia, że pod terminem Kościół bośniacki kryje się po prostu wspólnota prawosławna, uznana w państwie katolickim za heretycką. Pierwszym, który zaproponował takie rozwiązanie był Božidar Petranović (1809-1874). Twierdził on że:

Kiedy weźmiemy pod uwagę czym ten [Kościół bośniacki] odróżniał się od wiary rzymskiej, i że poza dwoma wyznaniami w Bośni trzeciego wówczas nie było… logicznym jest że pod nazwą ,,Kościoła bośniackiego” kryje się Kościół wschodni, prawosławny.

Taki charakter tego wyznania miałby wynikać z długotrwałych wpływów bizantyjskich, spod których Bośnia wyemancypowała się w 1187 r. by przejść pod wpływy węgierskie. Autor nie zaprzecza, że w Bośni w średniowieczu przebywali heretycy, jednak nie byli tak wpływowi jak uświęcona tradycją wspólnota prawosławna. Wyjaśniałoby to notowane wśród jej członków przejawy postaw zgodnych z założeniami cezaropapizmu, a więc posłuszeństwa, pomocy czy nawet doradztwa wobec władzy świeckiej, obcej „prawowiernym” Bogomiłom. Petranović umacniał swój argument również tym, że chrześcijanie bośniaccy po podboju tureckim weszli w struktury prawosławnego kościoła z siedzibą w Peću. Taka argumentacja poza swoją wartością mediewistyczną służyła ideologii wielkoserbskiej i dowodziła odwiecznej serbskości ziem bośniackich, stawiając muzułmanów w mało dla nich komfortowej roli „nowoprzybyłych”.

Nićifor Dučić (1832–1900) (domena publiczna)

Myśl Petranovicia kontynuowali Sima Tomić i Vaso Glušac. Ten drugi zwyczajnie drwił z Račkiego, pisząc o nim „Katolicki ksiądz, który szczerze wierzył łańskim pismom misjonarzy i inkwizytorów, uznając ich słowa za prawdziwe”. Jego argument, zarówno uznając istotność pism łacińskich bądź je trywializując, należy potraktować w kategorii ad personam, nie ad rem. Znamiennym jest, że za swoją pracę Vaso Glušac otrzymał nagrodę w postaci 6000 jugosłowiańskich dinarów z funduszu założonego przez archimandrytę Nicifora Dučicia przy ówczesnej Serbskiej Królewskiej Akademii, co ewidentnie narażało go na analogiczne kontrargumenty ze strony zwolenników koncepcji dualistycznej.

Stećci – kolejna płaszczyzna sporu

Do dyskursu nad naturą Kościoła bośniackiego poza źródłami pisanymi wpisane zostały również źródła materialne. Najbardziej znanym przykładem przywoływanym w dyskusjach nad Kościołem bośniackim są charakterystyczne kamienie nagrobne, występujące w Bośni, zwane stećci. Rački i wielu autorów Boszniackich opisywali stećci jako rzemieślniczy wytwór heretyków, którzy mieliby w tym rodzaju wytwórczości (ze względu na brak własnej sztuki sakralnej) wyrażać swoje zdolności artystyczne.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Wyprawy krzyżowe. Zderzenie dwóch światów”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-5-3

Stron: 76

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

5,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: doliwaq |

Niegdyś natrafiłem w internecie na niezwykle ciekawy i rzeczowy artykuł, który podając konkretne argumenty zaproponował teorię, że Kościół Bośnii był tak naprawdę pierwotnym Kościołem słowiańskim pochodzącym z czasów Cyryla i Metodego, a przez wzgląd na dużą izolację w Bośni nie dotarły tam późniejsze reformy Kościoła katolickiego przez co uznano bośniackich chrześcijan za heretyków. Niestety nie potrafię znaleźć tego artykułu, by móc go podlinkować.



Odpowiedz
Paweł Cholewicki

Student drugiego stopnia studiów magisterskich UAM w Poznaniu na kierunku archeologia, specjalizacja pradziejowa i średniowieczna. Swoje zainteresowania określa bardziej geograficznie niż chronologicznie, zajmując się badaniami nad państwami byłej Jugosławii. Interesują go tamtejsze sposoby narracji przeszłości (przede wszystkim średniowiecznej) zarówno naukowe jak i w środkach masowego przekazu. Laureat stypendiów zagranicznych i uczestnik badań wykopaliskowych w Chorwacji. Oprócz historii i archeologii pasjonują go również książki, filmy i gry z gatunku ,,fantasy’’. Z zamiłowania recenzent filmowy.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org