Opublikowano
2018-03-29 14:45
Licencja
Wolna licencja

Wielkanoc i początki chrześcijaństwa

Wielkanoc to najważniejsze święto obchodzone przez chrześcijan, którzy upamiętniają śmierć na krzyżu i, jak wierzą, zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Te wydarzenia, to także początki nowej religii - chrześcijaństwa. Wielki Post, Triduum Paschalne i sama Wielkanoc, jej symbole i tradycje, a także Jezus Chrystus jako postać historyczna, rozważania wielkanocne, czy wczesne chrześcijaństwo i jego historia to tylko niektóre świąteczne tematy, które poruszamy w naszych artykułach.


Zobacz też: Tematy Histmag.org - jeśli nie wiesz od czego zacząć!

Wielki post i Wielkanoc

Wielkanoc przez wieki. Święto wszystkich kultur?

Koncepcja Wielkanocy, wiosennego święta odnowy i zmartwychwstania, ma swoje korzenie w starożytności i jest nierozłącznie powiązana z ludzką naturą.



Czytaj dalej...

Wielki Post po staropolsku

Z jednej strony był okresem wstrzemięźliwości motywowanej religijnie, z drugiej zaś sposobem radzenia sobie z kłopotami żywnościowymi na przednówku. Praktyka życia codziennego mieszała się z rzeczywistością Absolutu tworząc z Wielkiego Postu ważny okres w roku.



Czytaj dalej...

Triduum Paschalne – historia i symbole: Wielki Czwartek

Triduum Paschalne w Kościele rzymskokatolickim jest największą i najważniejszą celebracją w roku. Bogata w symbole liturgia kształtowała się przez wieki próbując dotknąć istoty chrześcijaństwa i wiary. Cała celebrę rozpoczynał Wielki Czwartek.



Czytaj dalej...

Triduum Paschalne – historia i symbole: Wielki Piątek

Śmierć Chrystusa na krzyżu należała do najokrutniejszych i najbardziej hańbiących kar, jakie mógł wydać sąd rzymski. Dlatego w pierwszych latach chrześcijaństwa tego faktu nie uwypuklano i nie otaczano szczególnym kultem. Wszystko zmieniło odnalezienie relikwii Krzyża Świętego przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna.



Czytaj dalej...

Triduum Paschalne – historia i symbole: Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania

Św. Augustyn nazywał tę noc Matką wszystkich Wigilii. Sięgająca najgłębiej do tradycji starożytnych misteriów Liturgia Wigilii Paschalnej była wielkim teatrem, w którym siła gestu i symbolu łączyła się z bogatą treścią teologiczną.



Czytaj dalej...

Żandary i pisanki. O świętowaniu Wielkanocy

Czym są przywoływki? Gdzie funkcjonuje Klub Kawalerów Wiejskich? I co zmieniło się od czasów Reymonta? O wielkanocnych zwyczajach oraz miejscu tradycji we współczesności rozmawiamy z dr Anną Weroniką Brzezińską, adiunktem w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.



Czytaj dalej...

Święta Wielkanocne w przedwojennej prasie

W 1933 roku Święta Wielkanocne były tematem poruszanym we wszystkich niemal gazetach międzywojnia. Socjalistyczny „Robotnik” czy żydowski „Nasz Przegląd” pisały jednak o nich dość specyficznie.



Czytaj dalej...

Ciekawe tradycje wielkanocne z Polski i świata [Galeria]

Święta Wielkanocne obfitują w piękne, różnorodne tradycje. Oto zbiór kilkunastu ciekawych obyczajów z Polski i świata – niektóre są wciąż całkiem powszechne, niektóre znajdują się w zasadzie na wymarciu. Wszystkie posiadają jednak specyficzny, często bardzo lokalny charakter.



Czytaj dalej...

Dr Sebastian Adamkiewicz o wielkanocnych tradycjach w Magazynie Radia TOK FM!

Jak dawniej obchodzono Wielkanoc? Jak kiedyś wyglądał wielkanocny stół? Jakie były zwyczaje i tradycje wielkanocne? O tym wszystkim odpowiadał nasz publicysta, dr Sebastian Adamkiewicz, który był gościem Karoliny Głowackiej w audycji „Magazyn Radia TOK FM”. Zapraszamy do wysłuchania audycji!



Czytaj dalej...

Jajko: uniwersalny symbol życia

Jajko zawsze kojarzone jest z początkiem, zarodkiem, a jednocześnie z czymś, co dopiero zapowiada właściwe życie; to uniwersalny symbol życia, chyba najbardziej czytelny i oczywisty spośród wszystkich symboli – mówi PAP etnolog dr Damian Kasprzyk z Uniwersytetu Łódzkiego.



Czytaj dalej...

Jezus Chrystus i Zmartwychwstanie a historia

Łukasz Niesiołowski-Spano: Jezus zaproponował autentyczną zmianę

Wiara w przyjście Mesjasza – osoby zapowiedzianej w proroctwach, która rozwiąże problemy doczesnego świata - stanowi ważny element tradycji biblijnej. Skąd wzięło się to wyobrażenie? Historię idei mesjańskiej i fenomenu Jezusa Chrystusa przybliża dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano, historyk starożytnej Palestyny.



Czytaj dalej...

Poncjusz Piłat – wielka zagadka starożytności

Piłat odegrał bardzo ważną rolę w historii chrześcijaństwa, chociaż życie rzymskiego namiestnika to nie tylko proces Jezusa, ale także szereg innych wydarzeń oraz wiele znaków zapytania. Kim była ta kontrowersyjna postać, którą jedni uważają za winną śmierci Nauczyciela z Nazaretu, a inni czczą jako świętego?



Czytaj dalej...

Kim był Dobry Łotr?

Według oficjalnej wykładni Kościoła, był on pierwszym chrześcijańskim świętym. Tuż przed świętami warto się zatem przyjrzeć postaci Dobrego Łotra – św. Dyzmy.



Czytaj dalej...

Jak krzyż stał się znakiem chrześcijaństwa? - rozmowa z prof. Sławomirem Bralewskim

W Rzymie uciekano od znaku krzyża jako symbolu haniebnej śmierci. W jednej ze swoich mów Cyceron wskazywał, że sama nazwa krzyża, myśl, wspomnienie o nim, powinno być dalekie Rzymianinowi. Nawet wtedy, kiedy Konstantyn opowiedział się za wiarą w Chrystusa, a chrześcijanie zaczęli przenikać do struktur państwa, krzyż był symbolem hańby w powszechnym odbiorze - o ukrzyżowaniu i wejściu krzyża do symboliki chrześcijańskiej, z prof. Sławomirem Bralewskim rozmawia Sebastian Adamkiewicz.



Czytaj dalej...

Betlejem i Jerozolima Jezusa Chrystusa w obiektywie

Betlejem i Jerozolima. Miasta, oddalone zaledwie o kilka kilometrów, uważane są za jedne z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Związane ze narodzinami, życiem i śmiercią Jezusa z Nazaretu gromadzą rocznie setki pielgrzymów, którzy chcą na własne oczy zobaczyć ziemię opisaną w Piśmie Świętym.



Czytaj dalej...

Początki chrześcijaństwa

Święty Paweł - początki życia

Zanim stał się Pawłem, Szaweł przyszedł na świat w Tarsie, stolicy Cylicji...



Czytaj dalej...

Chrześcijanie w rodzinie Heroda?

Heroda Wielkiego kojarzy się głównie z rzezią niewiniątek w Betlejem, a jego syna Heroda Antypasa ze ścięciem Jana Chrzciciela. Tymczasem w najbliższym otoczeniu dynastii herodiańskiej znajdowali się chrześcijanie. Przypuszcza się nawet, że niektórzy potomkowie Heroda Wielkiego przyjęli chrzest. Jednym z nich miał być… Paweł z Tarsu.



Czytaj dalej...

Sobór pojednania w Jerozolimie

Mało jest w historii chrześcijaństwa wydarzeń tak znaczących, a równocześnie tak bardzo zapomnianych jak sobór jerozolimski. Spotkanie apostołów i pierwszych najważniejszych uczniów Chrystusa w Jerozolimie ok. 50 roku n.e. było jednym z najistotniejszych.



Czytaj dalej...

Wczesne chrześcijaństwo w oczach Celsusa

Był jednym z pierwszych intelektualistów krytykujących chrześcijaństwo. Jego poglądy dotarły do nas w strzępach, ale ich analiza pokazuje, jak bardzo są dzisiaj aktualne. Współcześni ateiści i agnostycy używają tych samych argumentów co Celsus dwa milenia temu...



Czytaj dalej...

Starożytne ruchy gnostyckie

Kiedy kiełkujące jeszcze chrześcijaństwo dopiero umacniało swoje dogmaty i krystalizowało doktrynę w pierwszych wiekach nowej ery, czyniło to często w toku ideologicznych sporów z przedstawicielami odmiennych – choć wyrosłych także na pniu nauk chrześcijańskich – poglądów, z których początkowo rozwinęły się nieledwie prężne religie – a później herezje. Jednym z takich konkurentów był składający się z wielu odłamów nurt, ze względu na wspólne cechy charakterystyczne określany zbiorczą nazwą gnostycyzmu.



Czytaj dalej...

Millenaryzm – pytanie o władzę Chrystusa

Pierwotne chrześcijaństwo, mimo że charakteryzowało się entuzjazmem swych członków, nie ustrzegło się konfliktów i błędów. Jednym z nich był pogląd, że Jezus po powtórnym przyjściu na świat będzie panował przez tysiąc lat jako ziemski władca.



Czytaj dalej...

Nieświęty Tertulian

O pierwszych wiekach rodzącego się chrześcijaństwa nie sposób mówić, pomijając osobę Tertuliana. Mimo swoich niewątpliwych zasług dla nowej religii, nie został uznany ani za świętego, ani za Ojca Kościoła.



Czytaj dalej...

Kim był Sylwester I?

Huczne obchodzenie nowego roku to zwyczaj o pogańskich korzeniach. W chrześcijaństwie 31 grudnia łączy się jednak przede wszystkim z osobą Sylwestra I. Czym zapisał się on na kartach historii?



Czytaj dalej...

O wizji Konstantyna uwag kilka

Jakkolwiek problem nawrócenia Konstantyna oraz wizji, jaką otrzymał od chrześcijańskiego Boga, jest szeroko dyskutowany przez badaczy już od przeszło 150 lat wciąż wzbudza niekłamane emocje. Wynika to z faktu, że zajęcie stanowiska w dyskusji wiąże się najczęściej z zaangażowaniem osobistych przekonań i poglądów. Inaczej na sprawę nawrócenia patrzą badacze katoliccy, a inaczej protestanci czy ateiści. Niezależnie od reprezentowanego stanowiska naukowcy nie są skorzy do zmiany raz przyjętych poglądów, gdyż obrona własnej interpretacji „widzenia” oznacza przede wszystkim obronę własnych ideałów.



Czytaj dalej...

Augustyn z Hippony – święty, ojciec Kościoła, doktor łaski

Dokładnie 13 listopada 354 roku urodził się Aureliusz Augustyn. Jego życie to opowieść o poszukiwaniach teologicznej i filozoficznej prawdy oraz miłości. W burzliwym okresie schyłku Cesarstwa Rzymskiego udało mu się stworzyć dzieła, które kształtowały myśl chrześcijańską przez kolejne stulecia i ciągle stanowią jedne z najważniejszych prac w historii myśli europejskiej.



Czytaj dalej...

Wydarzyło się w Wielkanoc

Najkrwawsza bitwa w dziejach Anglii. 557 lat od bitwy pod Towton

W niedzielę palmową, 29 marca 1461 r., pod Towton w hrabstwie Yorkshire doszło do najkrwawszej batalii stoczonej na angielskiej ziemi. Na polu bitwy stanęły naprzeciw siebie armie dwóch skłóconych ze sobą i walczących o sukcesję rodów: Lancasterów i Yorków.



Czytaj dalej...

Powstanie wielkanocne 1916 r.

Gdy w południe 24 kwietnia 1916 roku Patrick Pearse uroczyście odczytał Proklamację Niepodległości Republiki Irlandii, słuchający go Dublińczycy wzruszyli ramionami z obojętnością i niechęcią. Niespełna miesiąc później Pearse i jego towarzysze nie żyli, a dla Irlandczyków stali się bohaterami narodowymi.



Czytaj dalej...

77 lat temu zmarł ks. Bronisław Komorowski

22 marca 1940 r. w obozie Stutthof został rozstrzelany ksiądz Bronisław Komorowski – propagator polskości w Wolnym Mieście Gdańsku, od 1999 r. błogosławiony Kościoła katolickiego.



Czytaj dalej...

Wielki Piątek w Auschwitz 3 kwietnia 1942 r.

W Wielki Piątek 3 kwietnia 1942 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz zginęło 15 jeńców sowieckich oraz 58 więźniów, w tym 11 Polaków, straconych pod Ścianą Straceń na dziedzińcu bloku nr 11.



Czytaj dalej...

Wokół świąt Wielkiej Nocy - rozważania różne

Chrystus na ekranie

Jednych na filmach o Jezusie Chrystusie bolą zęby z powodu wylewającej się z ekranu cukierkowatości, z kolei inni nosili koszulki z Robertem Powellem zakochani w jego chrystusowym wizerunku. Kino chętnie sięgało do ewangelii, nie zawsze radząc sobie z materią, o której chciało mówić. Były jednak filmy wybitne, które przeszły do historii kina.



Czytaj dalej...

Mit Chrystusa w Japonii

Ateiści nie wątpią na ogół w śmierć Chrystusa — co innego w zmartwychwstanie. Dla chrześcijanina sprawa jest oczywista. W Japonii przekonania dotyczące Jezusa zahaczają o coś trudnego do określenia.



Czytaj dalej...

Nowy Testament a historia

Pismo Święte można czytać na wiele sposobów. Jako źródło prawd wiary, zbiór wskazówek moralnych i etycznych lub też jako traktat filozoficzny. A można jako źródło informacji historycznych i literaturoznawczych. Jak wtedy się zabrać do lektury?



Czytaj dalej...

Biblijny Pudelek: „Ewangelia żony Jezusa”

W ostatnich latach nową tradycją wielkanocną stały się artykuły odkrywające coraz to nowe sensacje biblijne. W tym roku na tapecie znalazła się tzw. „Ewangelia żony Jezusa”. Przebić mogło ją już tylko poszukiwanie św. Graala przez dziennikarzy „wSieci”.



Czytaj dalej...

Czy socyaliści jedzą w wielkim poście kiełbasę?

Co jakiś czas w Internecie pojawiało się zdjęcie bibliotecznej fiszki z tytułem Czy socyaliści jedzą w wielkim poście kiełbasę? Broszurka, chociaż opatrzona zabawnym tytułem, traktuje jednak o problemach bardzo poważnych.



Czytaj dalej...

10 najpiękniejszych katedr Europy [galeria]

Biskupie stolice, najważniejsze świątynie w mieście, najbardziej znane zabytki w danym państwie. Z okazji Wielkiej Niedzieli prezentujemy nasz subiektywny przegląd najpiękniejszych katedr europejskich.



Czytaj dalej...

Jezus Chrystus - mniej lub bardziej poważne naukowe odkrycia

Grób Chrystusa otwarty pierwszy raz od stuleci

Naukowcy otworzyli grób, w którym – wedle tradycji chrześcijańskiej – po śmierci krzyżowej Jezusa złożono jego ciało. Działania badaczy związane są z renowacją Bazyliki Grobu Świętego.



Czytaj dalej...

Trwa renowacja Grobu Chrystusa. Co znaleźli archeolodzy?

Czy najnowsze odkrycia archeologów pozwolą jednoznacznie ustalić miejsce pochówku Jezusa Chrystusa?



Czytaj dalej...

Jak wygląda wnętrze Grobu Chrystusa? [video]

Pod koniec 2016 roku archeolodzy otworzyli grób, w którym – wedle tradycji chrześcijańskiej – po śmierci krzyżowej Jezusa złożono jego ciało. National Geographic opublikowało video, w którym możecie zobaczyć jak wygląda wnętrze grobu i prace nad konserwacją Bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie. Zobaczcie sami!



Czytaj dalej...

Kolosalna pomyłka: czy od 2000 lat chrześcijanie przebywają inną drogę krzyżową niż Jezus?

Od niemal dwóch tysiącleci pielgrzymi przybywają do Jerozolimy, by uczestniczyć w duchowym przeżyciu, jakim jest przejście tej samej drogi, którą w dniu swojej męki miał kroczyć Jezus Chrystus. Badania profesora Shimona Gibsona, archeologa i znanego specjalisty od historii Ziemi Świętej, dowodzą, że cała ta trasa, słynna Via Dolorosa czyli droga Męki Pańskiej, jest błędna. Zdaniem Gibsona jej początek rozmija się z prawdopodobnym miejscem sądu nad Jezusem, zaś tradycyjnie uznawany punkt ukrzyżowania nie jest rzeczywistą Golgotą.



Czytaj dalej...

Ilu było Jezusów?

Znaleźliśmy grób Jezusa! – co kilka miesięcy archeologowie z triumfem ogłaszają w mediach. Zdarzało się, że na tej podstawie budowano zadziwiające teorie o rodzinie Jezusa lub jego (nie)istnieniu. Choćby amerykański reżyser James Cameron dwa lata temu ogłosił, że posiada urnę ze szczątkami Jezusa. Cóż, to, że archeologowie odnaleźli grób Jezusa nie ulega wątpliwości. Brian Palmer policzył, że zrobili to już... 71 razy.



Czytaj dalej...

Czy Jezus Chrystus grał w krykieta?

Zdaniem armeńskiego naukowca, odnalezione przez niego źródła wskazują, że Jezus w dzieciństwie grał w... krykieta.



Czytaj dalej...

Czy meteor wpłynął na nawrócenie Świętego Pawła?

Paweł z Tarsu był faryzeuszem, który doznawszy cudu nawrócił się na chrześcijaństwo. Dziś badacze rozważają, czy na jego konwersję wpłynął meteoryt, przelatujący w okolicach Damaszku.



Czytaj dalej...

Do przeczytania

B. D. Ehrman – „Nowy Testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej” - recenzja i ocena

Nowy Testament jest dla chrześcijan świętą księgą. Zawiera m.in. natchnione przez Ducha Świętego cztery Ewangelie, które przekazują słowa i czyny Jezusa Chrystusa, Mesjasza i Syna Bożego. Dla chrześcijanina jest to trwała podstawa wiary. Bart Ehrman, agnostyk, a zarazem religioznawca, chce badać Nowy Testament w perspektywie obiektywnie historycznej. Czy jest w stanie zrealizować swój cel?



Czytaj dalej...

„Cały świat nie pomieściłby ksiąg. Staropolskie opowieści i przekazy apokryficzne” – recenzja i ocena

Jest ponadto wiele innych rzeczy, których Jezus dokonał, a które gdyby je szczegółowo opisać, to sądzę, że cały świat nie pomieściłby ksiąg, jakie trzeba by napisać [J 21,25] – ten właśnie cytat z Ewangelii według świętego Jana, pobudzał wyobraźnię tysięcy sług bożych na przestrzeni wieków. On też przyświecał autorom zbioru apokryfów wydanych przez PWN.



Czytaj dalej...

„Jezus według mistrzów” – recenzja i ocena

W przypadku tej książki ciężko jest użyć stwierdzenia, że „wpadła mi w ręce”. Raczej, że przygniotła mnie swoim ciężarem. Istotnie, „Jezus według mistrzów” waży dobrych kilka kilogramów, a format jest większy od A4. A więc mamy do czynienia z wydaniem albumowym, w pełnym tego słowa znaczeniu.



Czytaj dalej...

Polecamy e-book Marcina Sałańskiego „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”:

Autor: Marcin Sałański
Tytuł: „Elita władzy w Królestwie Jerozolimskim (1174–1185)”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-8-4

Stron: 85

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

6,9 zł

(e-book)
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: dls Cowboy |

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Jestes katolik?? To sprawdz ponizsze wersety w Biblii, nie len sie!
1. Bog, nasz Ojciec ma na imie Jehovah (Jahwe). Ksiega Izajasza 42:8 (Dlaczego Watykan zabrania uzywania Imienia Boga? (Jeremiasza 23:27)). Imie Boga Jehowa lub Jahwe powtarza sie w Biblii 7 tys razy.
Jezus zna imie Boga i sie nim poslugiwal (Jana 17:25, 26).
Bog chce abysmy sie zwracali do Niego po imieniu (Psalm 105:1).
Bog ma na imie Jehowa i jest jeden. Izajasza 45:5-6.
2. Dusza nasza jest smiertelna: Ksiega Ezehiela 18:4.
3. Ksieza powinni miec zone i dzieci: I List do Tymoteusza 3:2 (stad coniektorzy ksieza katoliccy to zboczency, nie przestrzegaja Biblii).
4. Homoseksualizm jest zabroniony: Ksiega Kaplanska 18:22
5. Nie wolno jednoczesnie wspolzyc z osobami obydwu plci:
Ksiega Kaplanska 20:13
6. Nie bylo trzech kroli tylko Medrcy ze Wschodu: Sw. Mateusza 2:1-3
Nie przyszli oni do zlobu tylko do domu, gdzie mieszkal Pan Jezus
majac juz 2 latka: Sw. Mateusza 2:11 (Czemu Watykan to pozmienial..?.)
7. Pan Jezus mial rodzenstwo: 4 ch braci i 2 siostry:
Sw. Mateusza 13:54-56. Sw. Marka 3:32-34
8. Kaplan nie moze pic wina w czasie Mszy: Ksiega Kaplanska 10:9 (!!)
9. Rozwod, zasady: Ksiega Powtorzonego Prawa 24:1-3 (Jesli zona zdradza, maz jej wrecza list rozwodowy i bez pozwolenia ksiezy ma rozwod).
10. Nie wolno sie modlic do obrazow, statuetek, wizerunkow:
Dzieje 17:29, II List do Koryntian 5:7, Ksiega Izajasza 44:17-19
- masz sie modlic tylko do Boga: Ksiega. Wyjscia 20:4-5.
11. Glowa Kosciola jest wciaz zywy Jezus Chrystus, nie papiez, patriarcha czy guru:
List do Kolosan 1:18; List do Efezjan 5:23. W Biblii nie ma takiego slowa: papiez.
12. Planeta nasza: Ziemia jest niezniszczalna. Ks. Psalmow 104:5
13. Zwierzeta tez maja dusze: Przyslow: 12:10
14. Aby ogladac Boga, musisz przejsc przez Jezusa. Jana 14:6.
W Biblii Swietej nie ma takich slow jak: Trojca Sw, papiez, czysciec. To tylko czesc prawdy wynikajacej z Biblii Swietej.



Odpowiedz

Gość: ekriss |

meka na krzyzy wskzzuje tylko na wto jak wielkim skarbem dla boga jest czlowiek, jak jestesmy w Jego oczach cenni



Odpowiedz

Gość: Tomasz |

W historii Zbawienia pomijamy, niestety, osobę Judasza. W Ewangelii powiada się, że lepiej by się nie narodził. Stary Dante wepchnął go na samo dno piekieł. A co by było, gdyby się rzeczywiście nie narodził? Aby Chrystus oddał za ludzkość życie, musiałby rolę Judasza odegrać ktoś inny.Przecież los Jezusa był zdeterminowany: męka, śmierć na krzyżu, zmartwychwstanie, wniebowstąpienie.A co, gdyby Judasz nie zdradził?



Odpowiedz
Redakcja

Redakcja Histmag.org

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org