Opublikowano
2018-03-06 16:37
Licencja
Wolna licencja

Adelajda heska – nieszczęśliwa żona Kazimierza Wielkiego

Królowa Adelajda heska, druga żona Kazimierza III Wielkiego, nie zaznała szczęścia w małżeństwie. Po zdradach i upokorzeniach ze strony męża opuściła Polskę w atmosferze skandalu. Do końca życia nie przestała jednak walczyć o należne królowej prawa.


Strony:
1 2 3

Adelajda heska i Kazimierz Wielki to bohaterowie serialu „Korona królów” – przeczytaj inne ciekawe artykuły o bohaterach tej produkcji

Aldona Anna Giedyminówna. Poganka na polskim tronie?

Czytaj dalej...
Po śmierci królowej Anny 25 maja 1339 roku, Kazimierz III Wielki zaczął planować ponowny ożenek – ze związku z Litwinką doczekał się bowiem tylko dwóch córek. Kandydatkę na nową polską władczynię znalazł w Czechach. Była nią Małgorzata, córka króla Jana Luksemburskiego i Elżbiety z dynastii Przemyślidów, wdowa po księciu dolnobawarskim Henryku II Wittelsbachu. Pod koniec maja 1341 roku doszło do układu zaręczynowego między Luksemburgami a Kazimierzem, zaś w połowie czerwca król przybył do Pragi, aby osobiście poznać swoją przyszłą żonę. Wkrótce jednak Małgorzata nagle zaniemogła i 11 lipca 1341 roku zmarła w wieku 28 lat. Tymczasem dwa dni później Kazimierz, prawdopodobnie jeszcze niepowiadomiony o śmierci narzeczonej, podpisał dokument o sojuszu polsko-czeskim, który miał trwać nawet w razie śmierci „pani Małgorzaty narzeczonej naszej najdroższej”. Osobnym pismem król zobowiązał się też do tego, że nie wstąpi w nowy związek małżeński i nie wyda córek za mąż bez porozumienia z bratem Małgorzaty, margrabią Moraw i przyszłym cesarzem Karolem.

Królowa Adelajda żona Kazimierza Wielkiego Adelajda Heska wg. Jana Matejki (domena publiczna). Gdy król dowiedział się o śmierci narzeczonej, na wycofanie się z zobowiązań było już za późno. Luksemburgowie zaproponowali Kazimierzowi na żonę córkę zaprzyjaźnionego z nimi landgrafa Hesji Henryka II Żelaznego, Adelajdę, a król musiał tę propozycję zaakceptować. Liczył przede wszystkim na to, że heska księżniczka da mu męskiego potomka.

Adelajda heska: Miłe złego początki

Adelajda urodziła się ok. 1324 roku jako trzecie z kolei dziecko landgrafa Hesji Henryka II Żelaznego i Elżbiety Wettynówny. Miała starszego brata Ottona i trzy siostry: Elżbietę, Juttę i Małgorzatę. Małżeństwo rodziców heskiej księżniczki nie układało się najlepiej, na co miał najprawdopodobniej wpływ kłótliwy charakter i gwałtowność Henryka. W 1339 roku posądził on swoją żonę o cudzołóstwo, doprowadzając do wyjazdu Elżbiety z zamku landgrafów heskich w Kassel na dwór jej brata w Eisenach w Turyngii. Piętnastoletnia Adelajda na pewno mocno przeżyła rozstanie rodziców, z pewnością nie sądziła jednak, że kilkanaście lat później znajdzie się w podobnej sytuacji. Przed poślubieniem jej przez polskiego króla księżniczka była zaręczona z księciem bawarskim Ruprechtem z dynastii Wittelsbachów. Układ zaręczynowy został zawarty ok. 10 czerwca 1331 roku, kiedy Adelajda miała zaledwie siedem lat. Do małżeństwa jednak ostatecznie nie doszło, zapewne z powodu ubóstwa heskiego landgrafa i złej opinii, jaką miał na terenie Niemiec.

Latem 1341 roku do Hesji przybyło poselstwo z prośbą o rękę Adelajdy dla króla Polski Kazimierza III Wielkiego. Jan Długosz pisał w swojej kronice:

Margrabia heski Henryk ucieszony bardzo nadzieją pokrewieństwa z tak znacznym królem, przyjąwszy posłów królewskich z wielkimi honorami, chętnie godzi się na ich prośbę. Oddając im swoją córkę, wspomnianą Adelajdę dla większego uczczenia króla i swojej córki odprowadza ją osobiście aż do Krakowa.

Adelajda heska drugą żoną Kazimierza Wielkiego

Karol Luksemburski Karol IV Luksemburski (domena publiczna). Chociaż pod wieloma względami jego relacja nie zasługuje na zaufanie, prawdą jest, że małżeństwo to wiązało się dla Henryka z ogromnym prestiżem. Ślub Kazimierza i Adelajdy heskiej odbył się 29 września 1341 roku w Poznaniu i jeszcze tego samego dnia została ona koronowana w poznańskim kościele św. Piotra przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława. W uroczystościach wzięli udział między innymi Karol IV, ojciec Adelajdy oraz jej stryj Herman, książęta brunszwiccy Henryk i Ernest, hrabia Jan von Ziegenhain, hrabia Zygfryd von Wittgestein, piastowscy książęta Bolesław mazowiecki, Bolesław legnicki i Jan ścinawski oraz liczni dostojnicy z całej Polski. 4 października 1341 roku Kazimierz przyrzekł udzielać teściowi pomocy przeciw wszystkim potencjalnym wrogom, z wykluczeniem Luksemburgów, króla Węgier Karola I Roberta i księcia świdnickiego Bolka II. Dzień wcześniej Henryk zobowiązał się z kolei w ciągu roku wypłacić zięciowi posag w wysokości dwóch kop groszy praskich. Wyjątkowo niska suma i tak nigdy nie została przez landgrafa wypłacona.

Kazimierz Wielki: władca, który zasłużył na swój przydomek

Czytaj dalej...
W listopadzie 1341 roku Adelajda uroczyście wjechała do Krakowa i zamieszkała na zamku na Wawelu. Nowa królowa Polski nie tylko uchodziła za kobietę urodziwą, ale również „pełną doskonałości cnót i obyczajów” (słowa Jana Długosza). Przez pierwsze lata jej małżeństwo z Kazimierzem układało się bardzo dobrze, a król traktował swoją żonę z należytym szacunkiem. Zapisana jej przez monarchę oprawa obejmowała między innymi ziemię sandomierską z przynależnymi do niej zamkami, wsiami i miastami. Adelajda otrzymała też prawo do pobierania wpływów w wysokości 500 kop groszy praskich rocznie z królewszczyzn, między innymi w Chęcinach, Solcu i Wiślicy.

W pierwszej połowie 1342 roku Kazimierz przez większość czasu przebywał w pobliżu Adelajdy, a w dokumencie z 14 października 1342 roku nazywał ją „panią naszą najdroższą”. Królowa miała swój własny dwór, angażowała się w rozwój sztuki i prawdopodobnie wprowadziła na Wawel elementy niemieckiej obyczajowości. Według tradycji miała ufundować kościół parafialny w Żarnowcu, chociaż w rzeczywistości zapewne przyczyniła się tylko do jego przebudowy. Najprawdopodobniej dobrze znała łacinę, chociaż nigdy nie nauczyła się języka polskiego.

Żarnowiec kościół Kościół parafialny w Żarnowcu w obecnym województwie śląskim (fot. Michaelus, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0).

Związek Kazimierza i Adelajdy zapowiadał się na zgodne i trwałe małżeństwo. Jeszcze w latach 1350–1351 monarcha występował w imieniu żony do kurii papieskiej. Bullą papieża Klemensa VI z 27 czerwca 1350 roku Kazimierz i Adelajda heska mogli dokonać wyboru spowiednika z prawem otrzymania od niego odpustu zupełnego, zaś 12 lipca 1351 roku papież pozwolił słuchać parze królewskiej mszy w okresie interdyktu. W styczniu 1352 roku w bliskim otoczeniu króla znajdował się z kolei spowiednik i podkanclerzy Adelajdy Kunko. Wieloletnie bezskuteczne starania o potomstwo zniszczyły jednak małżeńskie relacje pary. Kazimierz liczył na to, że Adelajda da mu upragnionego męskiego potomka. Królowa była jednak najprawdopodobniej bezpłodna, choć nie można całkowicie wykluczyć, że w okresie ich małżeńskiego pożycia dochodziło do poronień.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego - okładka Marek Teler Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org] i Wydawnictwo CM

ISBN: 978-83-65156-22-8 e-book / 978-83-66022-40-9 papier

Stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami

oprawa: miękka, wymiary książki: 147 × 210

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

25 zł

(papier)

12,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Ola |

Złe zdjęcie ilustracyjne:) Adelajda ufundowała kościół w starym Żarnowcu (obecnie jest to wieś Łany Wielkie). Do tej pory obiekt istnieje, w środku znajdują się zachowane średniowieczne freski, które zostału ufundowane prawdopodobnie przez Adelajdę. Kościół ze zdjęcia jest obiektem znacznie późniejszym, wzniesionym po pożarze miasteczka. http://www.peuk.fiiz.pl/pl/poi/3300978, http://niedziela.pl/artykul/133204/nd/Lany-Wielkie-na-szlaku-sw-Wojciecha



Odpowiedz
Marek Teler

Student III roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org