Opublikowano
2019-02-16 19:08
Licencja
Wolna licencja

August II Mocny: władca, który przyśpieszył upadek Rzeczpospolitej

August II Mocny rządził państwem polsko-litewskim przez kilkadziesiąt lat, został jednak zapamiętany jako mocarz łamiący podkowy i domniemany ojciec ponad trzystu nieślubnych dzieci. Czy przedstawiciel dynastii Wettynów należał do najgorszych władców w naszej historii i przyspieszył upadek Królestwa?


Strony:
1 2 3

W listopadzie 1736 roku w Dreźnie odsłonięto konny pomnik zmarłego trzy lata wcześniej elektora Saksonii i króla Polski. Tak zwany Złoty Jeździec przedstawia Fryderyka Augusta (w Polsce znanego jako August II Mocny) jako rzymskiego wodza, będąc dzisiaj jedną z największych atrakcji miasta położonego nad Łabą. Czym monarcha, który przez większość polskich historyków oceniony został negatywnie, zasłużył sobie na pozłacaną statuę?

August Mocny Tzw. Złoty Jeździec, konny pomnik Fryderyka Augusta (Augusta II Mocnego) w Dreźnie (aut. CEphoto, Uwe Aranas, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0).

Saksońsko-polska unia personalna przyniosła dynastii Wettynów znaczny awans w hierarchii europejskich rodów. Stolica elektoratu należała w pierwszej połowie osiemnastego wieku do wiodących ośrodków kulturalnych i najbogatszych miast Cesarstwa. Pamiątką po panowaniu ojca Augusta III Sasa jest między innymi późnobarokowy zespół pałacowy Zwinger oraz monumentalny kościół Marii Panny (Frauenkirche). Oba zabytki, odbudowane po zniszczeniach wojennych, są ozdobą współczesnego Drezna.

Jak zostać królem – przypadek Augusta II Mocnego

Czytaj dalej...
August Mocny był niewątpliwie koneserem sztuki i utalentowanym władcą, ale jego polskie rządy nie przyniosły mu chwały. Wciągnął Rzeczpospolitą w wojnę północną i nie potrafił zawrócić państwa z drogi, którą zmierzała w kierunku nieuchronnego upadku. Zapewne – w czasie pokoju i przy większych możliwościach pogrążonego w kryzysie królestwa – mógł osiągnąć znacznie więcej. W Warszawie, która jego wizji zawdzięcza założenie urbanistyczne zwane Osią Saską, wiodło mu się jednak znacznie gorzej niż w rodzinnej Saksonii.

Król był postacią pełną sprzeczności, które podsumował znawca epoki Andrzej Zahorski:

Ten nieprzeciętnie zdolny człowiek, o przeogromnych ambicjach, często trafnych ocenach i poczynaniach był politykiem, który nie cofał się i nie rezygnował do końca. Historia Polski nie zna postaci równie pełnej siły, uporu, o tak sprzecznych, często chimerycznych dążeniach. Był to człowiek nietuzinkowy, stanowiący niepospolitą mieszaniną zalet męża stanu i wad cynicznego oszusta. Życie przegrał, polityki polskiej wygrać nie potrafił, umiał do końca żyć z rozmachem i fantazją, zdumiewając ognistą zmysłowością i temperamentem. Bajeczny, barwny, tragiczny król stanął na bezdrożach przedostatniego aktu polskiego dramatu i nie potrafił mimo wielu wysiłków zapobiec klęsce kraju znajdującego się na skraju przepaści.

August Mocny August II Mocny (aut. Nicolas de Largillière, domena publiczna). Jakim władcą był ambitny saski elektor? Jak wyglądało jego panowanie w Królestwie Polskim?

August II Mocny: droga do polskiej korony

Władca, któremu dziewiętnastowieczna historiografia nadała przydomek „Mocny”, urodził się 12 maja 1670 roku w Dreźnie. Był drugim synem Jana Jerzego III (od 1680 roku elektora Saksonii) i Zofii, córki króla Danii Fryderyka III Oldenburga. W dzieciństwie znajdował się pod wpływem matki, która była gorliwą luteranką. W wieku siedemnastu lat wyruszył w podróż, podczas której zapoznał się ze zwyczajami panującymi na najważniejszych europejskich dworach. Odwiedził między innymi Wersal, Madryt i Wenecję. Do rodzinnego kraju wrócił po dwóch latach. Następnie wziął udział w wojnie z Francją, podczas której – mimo męstwa i odwagi – nie wykazał się zdolnościami dowódczymi.

W styczniu 1693 roku Fryderyk August poślubił Krystynę Eberhardynę, córkę margrabiego Bayreuth. Jedynym dzieckiem pary był Fryderyk August II, późniejszy król Polski August III Sas. Aranżowany związek nie był szczęśliwy. Żyjący z rozmachem monarcha otaczał się licznymi kochankami, a jego małżonka, skupiona na teologicznych dysputach z luterańskimi pastorami, odmówiła zmiany wyznania i nigdy nie została koronowana na królową Polski.

Ludwik Franciszek książę Conti Franciszek Ludwik Conti (aut. nieznany, domena publiczna). W kwietniu 1694 roku na ospę zmarł elektor Jan Jerzy IV. Przedwczesna śmierć starszego brata umożliwiła objęcie rządów przez Fryderyka Augusta I. W następnym roku dwudziestopięcioletni władca objął dowództwo cesarskimi wojskami i wyruszył na wojnę z Turcją. W młodym wieku był zatem już doświadczonym wodzem. Tymczasem, w czerwcu 1696 roku zmarł król Jan III Sobieski. W Rzeczpospolitej rozpoczęło się bezkrólewie i wkrótce doszło do burzliwej elekcji, podczas której kluczową rolę odegrało saskie złoto.

Walka o tron miała rozegrać się pomiędzy kandydatami Habsburgów i Burbonów. Byli nimi syn zmarłego monarchy Jakub Ludwik Sobieski oraz Franciszek Ludwik Burbon, książę Conti. Elektor Saksonii obserwował rozwój sytuacji. Po śmierci zwycięzcy spod Wiednia w kraju panował chaos – doszło do buntu w armii, na Litwie trwał zaś konflikt pomiędzy szlachtą a Sapiehami. Elekcja została wyznaczona dopiero na maj 1697 roku, co znacznie osłabiło szanse królewskiego syna. Książę Conti wydawał się pewniakiem. Kandydatura syna Jana Jerzego III została zgłoszona w ostatniej chwili, jego szanse jednak znacznie wzrosły, kiedy rozpowszechniono informację o dokonanej zmianie wyznania na katolicyzm.

Vivat książę Conti! Francuskie zmagania o koronę polską po śmierci Jana III

Czytaj dalej...
Była to najbardziej burzliwa elekcja w dotychczasowej historii państwa polsko-litewskiego. Kiedy 27 czerwca 1697 roku pełniący funkcję interreksa prymas Michał Radziejowski ogłosił wybór na króla księcia Contiego, część szlachty zaprotestowała. Według legendy poprzedniego dnia na pole elekcyjne przywieziono w kilkunastu beczkach złoto i sypano nim w tłum. Faktycznie za saskie pieniądze zakupiono dla zebranych znaczne ilości jedzenia i picia. Prymas zignorował żądanie powtórzenia głosowania, biskup kujawski ogłosił natomiast zwycięstwo Fryderyka Augusta. Doszło do podwójnej elekcji. Saski władca działał zdecydowanie. Kandydata Burbonów „przywitały” w Gdańsku wojska opłacone przez elektora, który 15 września 1697 roku koronował się w katedrze wawelskiej. August II zwyciężył ponieważ był bardziej zdeterminowany, przede wszystkim mając po swojej stronie pieniądze i armię. Dodatkowo jego wybór poparły państwa sąsiednie i papiestwo. Ludwik XIV uznał natomiast, że sprawa nie jest warta mocniejszego zaangażowania i zaakceptował porażkę swojego faworyta. Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Jb |

Tak August i jego syn nie byli geniuszami ale........Konstytucja 3 Maja wprowadzala w Polsce monarchie dziedziczna.......Domu Wettinow. Nie Sobieskich, nie Poniatowskich......Nie pamieta sie ze glowa Ksiestwa Warszawskiego byl Wettin. Wspolczesni traktowali Ksiestwo jako zapowiedz wskrzeszenia Krolestwa, ktorego krolem mial byc Wettin. W Dreznie jeszcze w polowie XIX wieku uczono malych książąt jezyka polskiego i historii Polski na wypadek gdyby mialo dojsc do powstania Krolestwa Polskiego. Podobno w 1918 rozwazano powolanie Wettina na tron Polski, powolujac sie na testament umierajacej Polski wyrazony w Konstytucji 3 Maja.....
Na marginesie, w UK maja dynastie z Hanoweru i zle na tym nie wyszli.....



Odpowiedz

Gość: TB. |

Czy najlepszy? Nie powiedziałbym mimo wszystko. Są różne szkoły ws. Stanisława Augusta, ale był to moim zdaniem władca wybitniejszy



Odpowiedz
Piotr Bejrowski

Absolwent historii i politologii na Uniwersytecie Gdańskim. Sportowiec-amator, podróżnik. Autor tekstów popularnonaukowych. Redaktor e-booków wydawanych przez Histmag.org.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org