Opublikowano
2019-02-16 19:08
Licencja
Wolna licencja

August II Mocny: władca, który przyśpieszył upadek Rzeczpospolitej

(strona 2)

August II Mocny rządził państwem polsko-litewskim przez kilkadziesiąt lat, został jednak zapamiętany jako mocarz łamiący podkowy i domniemany ojciec ponad trzystu nieślubnych dzieci. Czy przedstawiciel dynastii Wettynów należał do najgorszych władców w naszej historii i przyspieszył upadek Królestwa?


Strony:
1 2 3

Władysław Konopczyński określił bezkrólewie po śmierci Sobieskiego jako „najniemoralniejsze w dziejach”. Jego zdaniem lata 1696-1697 „ujawniły zupełną dezorientację polityczną społeczeństwa wśród intryg cudzoziemskich, głęboki zanik ducha publicznego” i „dały narodowi króla, który go jeszcze gorzej miał znieprawić”. Przedwojenny historyk należał do największych krytyków saskiego władcy – nazywał go nawet „niemoralnym i rozwiązłym egoistą” i niesłusznie oskarżał o projekty rozbioru kraju.

Rzeczpospolita Obojga Narodów 1701 Rzeczpospolita Obojga Narodów u progu III wojny północnej (aut. Maciej Szczepańczyk/Halibutt, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0).

Wojna północna: największa porażka Augusta II Mocnego

W czerwcu 1699 roku zwołany został sejm pacyfikacyjny. W tym samym roku podpisano kończący wojnę z Turcją pokój w Karłowicach. Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem Podolskim. Sytuacja wyglądała na ustabilizowaną. Wiosną 1700 roku wybuchła jednak wielka wojna północna – konflikt, który zmienił układ sił w środkowo-wschodniej Europie. Co chciał osiągnąć nowy król Polski włączając się do tej rywalizacji?

August Mocny dążył do wzmocnienia pozycji Saksonii w Europie, zamierzając silniej związać państwo z Królestwem Polskim. W tym celu planował wzmocnić władzę monarchy i przeprowadzić reformę systemu politycznego. Choć na Litwie trwała wojna domowa pomiędzy skonfliktowanymi rodami, monarcha zdecydował się zaatakować Inflanty i rozpocząć wojnę północną. Wcześniej starannie się do niej przygotował. Był inicjatorem utworzenia sojuszu Saksonii, Rosji i Danii, nazwanego ligą północną. Wettyn liczył również na powstanie miejscowej ludności przeciwko Szwedom. To miało być krótkie i łatwe starcie, szlachta polska i litewska odmówiły jednak zaangażowania w konflikt. Stroną wojny był zatem Elektorat, a nie Rzeczpospolita. Zwycięstwo mogłoby zapewnić Wettynom silniejszą pozycję również w Królestwie. Tak się jednak nie stało.

Osiemnastoletni król Szwecji Karol XII okazał się wybitnym dowódcą. W krótkiej kampanii pobił liczniejsze wojska ligi północnej i wkroczył na Litwę. Sytuację wykorzystali Hohenzollernowie, których siła systematycznie rosła. W 1701 roku Fryderyk I, dziadek Fryderyka Wielkiego, koronował się na „króla w Prusach”. Rok później Szwedzi wkroczyli w granice Polski, bez walki zajmując Warszawę i Kraków. Do decydującego starcia doszło 19 lipca 1702 roku pod Kliszowem, gdzie wojska szwedzkie rozgromili siły saskie, dodatkowo wzmocnione oddziałem wojsk koronnych pod dowództwem hetmana Hieronima Lubomirskiego.

bitwa pod Kliszowem Bitwa pod Kliszowem (domena publiczna).

August II, podczas sejmu obradującego w czerwcu 1703 roku w Lublinie, przeforsował ustawy zmierzające do wzmocnienia państwa i armii. Część szlachty opowiedziała się jednak przeciwko królowi. 16 lutego 1704 roku, pod szwedzkim dyktatem, została zawiązana konfederacja warszawska, która ogłosiła detronizację monarchy i wybrała na jego następcę wojewodę poznańskiego Stanisława Leszczyńskiego. Wśród jej przywódców był prymas Radziejowski. W odpowiedzi zwolennicy panującego władcy, którzy wciąż byli w przewadze, powołali konfederację w Sandomierzu i zawarli w Narwie przymierze z carem Piotrem I. Sytuacja uległa jednak zmianie w 1706 roku, kiedy wojska Karola XII pobiły Sasów na ich własnej ziemi. Na mocy traktatu zawartego we wrześniu tego roku w Altranstädt elektor zrzekł się korony polskiej, zerwał sojusz z Rosją i wyraził zgodę na pobyt wojsk okupacyjnych nad Łabą.

Bitwa pod Połtawą 1709. Imperium na kolanach

Czytaj dalej...
Pozbawiony korony władca rozpoczął starania o inne europejskie trony – wziął udział w wojnie o sukcesję hiszpańską, na terenie Belgii walcząc przeciwko Francji. Nowego królestwa nie pozyskał, jednak udało mu się odbudować saską armię. W 1709 roku ponownie był gotowy do rozgrywki nazwanej później wielką wojną północną. Zawarł sojusz z Prusami, Danią i Rosją, która w lipcu zwyciężyła Szwedów pod Połtawą. Bitwa ta była punktem zwrotnym w historii konfliktu i stała się początkiem rosyjskiej dominacji w regionie. Zwycięski car podyktował swojemu sojusznikowi Augustowi II twarde warunki układu w Toruniu, który ograniczał jego suwerenność i zmuszał do ratyfikacji pokoju Grzymułtowskiego z 1686 roku. Niespełna czterdziestoletni władca ponownie został królem i bynajmniej nie zaniechał prowadzenia aktywnej polityki zagranicznej.

Największa wojna pierwszej połowy osiemnastego stulecia zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad w 1721 roku. Międzynarodowa pozycja Rzeczpospolitej, która formalnie nie uczestniczyła w konflikcie, została znacząco osłabiona, kraj został zniszczony i – jak się później okazało – trwale uzależniony od Cesarstwa Rosyjskiego.

Czy August II Mocny zamierzał zreformować chylące się ku upadkowi państwo?

Stanisław Leszczyński Stanisław Leszczyński (aut. Jean Baptiste van Loo, domena publiczna). Monarcha, który w młodości przebywał na dworze Ludwika XIV, zamierzał wzmocnić władzę królewską w Rzeczpospolitej. Podejmowane przez niego próby reform zwiększyły jednak wśród szlachty nastroje konserwatywne i niechęć do wszelkich działań podejmowanych w celu naprawy ustroju. Paradoks tej polityki trafnie podsumował Józef Gierowski: „Dramatem Augusta II było, że nie tylko nie potrafił realizować swych niejednokrotnie ciekawych zamysłów, ale że wiele z nich przynosiło skutki odwrotne od do zamierzonych”. Nieżyjący już historyk był autorem monografii o znamiennym tytule: „Między saskim absolutyzmem a złotą wolnością”.

Porażka Szwecji i odzyskanie korony przez Wettynów nie wpłynęły na stabilizację w pogrążonym w kryzysie państwie. Wojna była katalizatorem podziału, który wyraźnie zarysował się już w trakcie elekcji po śmierci Jana Sobieskiego. W 1713 roku aresztowano Jana Stanisława Jabłonowskiego. Były kanclerz wielki koronny, przy pomocy interwencji obcych wojsk, zamierzał zdetronizować monarchę i przywrócić władzę Stanisława Leszczyńskiego. Szlachta sprzeciwiała się polityce króla, rządzącego bez zwoływania sejmów, oraz utrzymywaniu stacjonujących w kraju wojsk saskich. W listopadzie 1715 roku w Tarnogradzie zawiązano przeciwko Augustowi II kolejną konfederację. Bunt ponownie doprowadził do wojny domowej. Spór został rozstrzygnięty przez Piotra I, który został poproszony o mediację między stronami. Układ pokojowy podpisano w listopadzie 1716 roku w Warszawie. Jego ratyfikacja nastąpiła rok później na tak zwanym sejmie niemym, podczas którego, w obawie przed zerwaniem obrad, posłowie nie zostali dopuszczeni do głosu. Wojska saskie musiały opuścić Rzeczpospolitą. Faktyczny protektorat rosyjski nad państwem sprawił, że koncepcja ściślejszego związku królestwa z elektoratem przestała być aktualna.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Marka Telera pt. „Kochanki, bastardzi, oszuści. Nieprawe łoża królów Polski: XVI–XVIII wiek”

Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kochanki, bastardzi, oszuści. Nieprawe łoża królów Polski: XVI–XVIII wiek”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-65156-12-9

Stron: 79

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

9,9 zł

(e-book)
Zobacz też nasze pozostałe e-booki!

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Jb |

Tak August i jego syn nie byli geniuszami ale........Konstytucja 3 Maja wprowadzala w Polsce monarchie dziedziczna.......Domu Wettinow. Nie Sobieskich, nie Poniatowskich......Nie pamieta sie ze glowa Ksiestwa Warszawskiego byl Wettin. Wspolczesni traktowali Ksiestwo jako zapowiedz wskrzeszenia Krolestwa, ktorego krolem mial byc Wettin. W Dreznie jeszcze w polowie XIX wieku uczono malych książąt jezyka polskiego i historii Polski na wypadek gdyby mialo dojsc do powstania Krolestwa Polskiego. Podobno w 1918 rozwazano powolanie Wettina na tron Polski, powolujac sie na testament umierajacej Polski wyrazony w Konstytucji 3 Maja.....
Na marginesie, w UK maja dynastie z Hanoweru i zle na tym nie wyszli.....



Odpowiedz

Gość: TB. |

Czy najlepszy? Nie powiedziałbym mimo wszystko. Są różne szkoły ws. Stanisława Augusta, ale był to moim zdaniem władca wybitniejszy



Odpowiedz
Piotr Bejrowski

Absolwent historii i politologii na Uniwersytecie Gdańskim. Sportowiec-amator, podróżnik. Autor tekstów popularnonaukowych. Redaktor e-booków wydawanych przez Histmag.org.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org