Opublikowano
2019-11-07 15:01
Licencja
Wolna licencja

Auschwitz: symbol terroru, ludobójstwa i Holocaustu

KL Auschwitz był największym spośród niemieckich obozów koncentracyjnych i ośrodków Zagłady. W latach 1940-1945 życie straciło tu co najmniej 1,1 miliona Żydów, Polaków, Romów i więźniów innej narodowości.


Strony:
1 2 3

Auschwitz: powstanie obozu i podstawowe informacje

Tabliczka ostrzegawcza z Auschwitz Tabliczka ostrzegawcza z Auschwitz, fot. Antony Stanley , na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0.

Pod koniec 1939 roku, w związku z masowymi aresztowaniami i przepełnieniem więzień na terenie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, we Wrocławiu powstał projekt utworzenia nowego, dedykowanego Polakom, obozu. Wiosną następnego roku szef SS i niemieckiej policji Heinrich Himmler wydał rozkaz organizacji miejsca odosobnienia na przedmieściach Oświęcimia, który kilka miesięcy wcześniej został wcielony do Trzeciej Rzeszy i funkcjonował pod niemiecką nazwą Auschwitz. 14 czerwca 1940 roku przyjechał pierwszy transport więźniów – było w nim 728 Polaków przywiezionych z więzienia w Tarnowie. Pierwsze egzekucje rozpoczęły się jesienią, nie miały jednak charakteru masowego. Równolegle z pobliskich miejscowości wysiedlono kilkanaście tysięcy osób. Wszystkie budynki zostały odseparowane i otoczone drutem kolczastym. Strefa interesów (Interessengebiet), teren zarządzany przez komendanta Rudolfa Hössa (pełnił tą funkcję w latach 1940-1943) i kontrolowany przez esesmanów, zajmowała powierzchnię około 40 km².

Geneza i rozbudowa KL Auschwitz

Czytaj dalej...

Trzy obozy w Auschwitz

Początkowo Konzentrationslager (KL) Auschwitz miał być wyłącznie jednym z obozów, jakie brunatna władza tworzyła od początku lat trzydziestych. Sytuacja zmieniła się w 1942 roku, kiedy stał się równocześnie jednym z ośrodków Endlösung der Judenfrage („ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”). W szczytowym okresie działania, realizując plan wymordowania populacji Żydów zamieszkujących okupowaną Europę, obóz składał się z trzech części:

1) Auschwitz I, utworzony w 1940 roku w budynkach byłych polskich koszar artyleryjskich;
2) Auschwitz II-Birkenau, największa część kompleksu, utworzona w 1941 roku na terenie wysiedlonej wsi Brzezinka, miejsce funkcjonowania większości urządzeń Zagłady;
3) Auschwitz III (KL Monowitz), działał w latach 1942-1944, utworzony w Monowicach na potrzeby pracy dla niemieckich zakładów przemysłowych.

Napis Arbeit Macht Frei nad bramą obozową Auschwitz Słynny napis „Arbeit Macht Frei" nad bramą obozową Auschwitz, fot. xiquinhosilva , na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0.

Auschwitz w liczbach

W oficjalnej ewidencji numerowej w latach 1940-1945 zarejestrowano około 405 tysięcy osób, w tym 270 tysięcy mężczyzn i 205 tysięcy Żydów. Początkowo w Auschwitz dominowali Polacy. W 1940 roku więziono ich tu blisko 8 tysięcy. Rok później osadzono ponad 26 tysięcy ludzi – około 15 tysięcy Polaków, około 10 tysięcy jeńców sowieckich oraz ponad tysiąc Żydów. Liczba deportowanych zaczęła gwałtownie wzrastać po zatwierdzeniu na spotkaniu w Wannsse koncepcji „ostatecznego rozwiązania”. Struktura narodowościowa szybko zmieniła się i w połowie 1942 roku wyznawcy religii mojżeszowej stanowili już dominującą grupę. W 1944 roku było to 68% zarejestrowanych więźniów.

Ostatnie dni Auschwitz-Birkenau

Czytaj dalej...

W 1941 roku większość polskich Żydów znajdowała się w obozach pracy lub gettach. Ci ostatni, coraz częściej wykorzystywani w różnego rodzaju zakładach produkcyjnych, mieli nadzieję na przeżycie do końca konfliktu światowego. Tymczasem, wraz z rozpoczęciem wojny przeciwko Sowietom, polityka Rzeszy uległa zmianie. Specjalne oddziały SS (Einsatzgruppen) dokonywały masowych egzekucji sowieckich Żydów. W masakrach w Babim Jarze pod Kijowem, Odessie, Charkowie i innych miejscowościach, zginęło setki tysięcy ludzi. Naziści zdecydowali się usprawnić tworzoną „fabrykę śmierci”. Na wschodzie zaczęto stosować ruchome komory gazowe, ofiary ginęły w nich w wyniku uduszenia gazami spalinowymi. Metoda ta została wprowadzona także w obozach utworzonych na obrzeżach Oświęcimia.

Koncepcja KL Auschwitz ewaluowała wraz ze zmianą polityki Berlina wobec prześladowanych nacji. W 1940 roku miał to być obóz-kwarantanna zlokalizowany w dwudziestu dwóch budynkach koszar. Pomysł jednak szybko zarzucono na rzecz przekształcenia ośrodka internowania w obóz koncentracyjny, gdzie śmierć spotykała więźniów w wyniku pozbawienia ich warunków do życia (np. w efekcie panującego głodu lub chorób). I wreszcie, po 1942 roku, obozy wokół Oświęcimia stały się połączeniem obozu koncentracyjnego z miejscem natychmiastowej Zagłady. Przetrzymywano tu więźniów różnych narodowości i jednocześnie masowo uśmiercano Żydów, których przywożono z całej Europy. Komory pracowały do października 1944 roku, następnie KL - z powodu zbliżającej się ofensywy ze wschodu oraz pogarszającej się sytuacji wojennej Niemiec - wszedł w stadium likwidacji.

Brama obozowa Auschwitz Brama obozowa Auschwitz II, fot. pzk net, na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported.

Analizując ilość więźniów, którzy „przeszli” przez Auschwitz należy również pamiętać o blisko pięćdziesięciu podobozach, zlokalizowanych między innymi w: Prudniku, Czechowicach-Dziedzicach, Katowicach, Gliwicach, Sosnowcu, Jaworznie, Gorzowie oraz na terenie Czech i w Karlsruhe. Przykładowo w obecnej stolicy województwa śląskiego osadzeni budowali schron i barak dla Gestapo, w Sosnowcu pracowali przy remoncie biurowca, w odlewni luf do dział oraz przy produkcji pocisków, a w Wesołej koło Mysłowic ponad tysiąc dwieście osób pracowało przy wydobyciu węgla i budowie nowej kopalni.
Auschwitz: tragiczny los setek tysięcy więźniów

Obozy koncentracyjne odgrywały istotną rolę w procesie wyniszczania narodu polskiego. Jakie zatem grupy trafiały do KL Auschwitz? W pierwszej kolejności były to osoby podejrzane o naruszenie porządku ustanowionego przez okupanta oraz członkowie ruchu oporu. Niejako prewencyjnie, jako potencjalnych organizatorów społecznego sprzeciwu, zatrzymywano także przedstawicieli przedwojennej inteligencji, między innymi duchownych, nauczycieli, funkcjonariuszy publicznych oraz oficerów. Do kategorii więźniów politycznych zaliczano również aresztowanych w ulicznych łapankach. Wśród osadzonych byli także zakładnicy, których rozstrzeliwano w odwecie za akcje Podziemia. Kolejną grupę stanowili deportowani do obozu śląscy robotnicy, którzy trafiali tu na czasowe „wychowanie”. Konzentrationslager był miejscem egzekucji osób skazanych na śmierć (nawet za drobne wykroczenia) przez sądy doraźne. Dodatkowo zabijano chorych psychicznie oraz pacjentów ośrodków opiekuńczych. Ponadto do obozu deportowano ponad tysiąc trzystu Polaków wysiedlonych z Zamojszczyzny oraz kilkanaście tysięcy warszawiaków podczas powstania.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Lubisz czytać artykuły w naszym portalu? Wesprzyj nas finansowo i pomóż rozwinąć nasz serwis!

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Kl |

Kilkanascie lat temu zadalem w Oswiecimiu przewodnikowo kilka pytan. Np o wydajnosc krematoriow i miejsce rozladunku wegla do piecow. Zrobil sie czerwony i poprosil mnie o nie zasawanie takich pytan gdyz on ma na utrzymaniu dzieci.....



Odpowiedz

Gość: mall |

Pozwolę sobie dorzucić moje 3 grosze (za Adam Tooze "Cena zniszczenia"):
- więźniowie KL Auschwitz pracowali także na osobistym majątku rolnym Himmlera;
- zakład produkcji kauczuku, w którym pracowali więźniowie, i przez których był rozbudowywany, działa do dziś i wciąż jest jednym z największych tego typu zakładów na świecie;
- SS była ogromną agencją pracy tymczasowej- wypożyczanie więźniów nie odbywało się za darmo.



Odpowiedz
Piotr Bejrowski

Absolwent historii i politologii na Uniwersytecie Gdańskim. Sportowiec-amator, podróżnik. Autor tekstów popularnonaukowych. Redaktor e-booków wydawanych przez Histmag.org.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org