Opublikowano
2018-02-06 17:12
Licencja
Wolna licencja

Cudka z Rzochowa: na dworze króla Kazimierza, ale nie w łożu...

Dwórka Cudka z Rzochowa i jej mąż Niemierza odgrywali ważne role na dworze polskiego króla Kazimierza III Wielkiego. Jednak kochanką monarchy uczyniła kasztelankę dopiero błędna teoria XIX-wiecznego badacza.


Strony:
1 2

Cudka jest jedną z bohaterek serialu „Korona Królów”. Dowiedz się więcej o tej produkcji!

We współczesnej literaturze historycznej nadal często możemy spotkać się ze stwierdzeniem, że kochanką i matką nieślubnych dzieci króla Kazimierza III Wielkiego była kasztelanka sieciechowska Cudka. Niektórzy badacze (np. Zdzisław Kaczmarczyk) podają nawet orientacyjne lata istnienia tego związku – miał się on rozpocząć krótko przed 1347 rokiem, a zakończyć w 1352 roku. Romans ten miał być efektem kryzysu małżeńskiego monarchy, któremu żona Adelajda heska nie była w stanie urodzić upragnionego potomka. Tymczasem Cudkę „związał” z Kazimierzem Wielkim dopiero Oswald Balzer w swoim monumentalnym dziele Genealogia Piastów z 1895 roku. Oparta na wątłych przesłankach teoria badacza o związku Kazimierza z Cudką została dwa lata później w przekonujący sposób podważona przez historyka Stosława Łagunę. Część badaczy nie zapoznało się jednak z krytyką Łaguny i nadal czyniło z kasztelanki królewską nałożnicę.

Postać Cudki utrwaliło również kino. W 1975 roku w filmie Kazimierz Wielki zagrała ją Zofia Saretok (która w 1980 roku w Królowej Bonie zagrała równie wątpliwą kochankę Zygmunta II Augusta Dianę di Cordonę), a w 2018 roku w serialu Korona królów Paulina Lasota. Chociaż Cudka z Rzochowa nie była kochanką monarchy, warto jednak przypomnieć jej prawdziwy życiorys.

Cudka Korona królów Kazimierz Wielki Paulina Lasota w roli Cudki w serialu TVP Korona królów (fot. materiały prasowe producenta).

Cudka – jedyna dziedziczka szlachetnego rodu

Aldona Anna Giedyminówna. Poganka na polskim tronie?

Czytaj dalej...
Cudka (Czudka) urodziła się prawdopodobnie ok. 1315 roku. Była jedyną córką Pełki z Rzochowa, kasztelana sieciechowskiego (1333–1339) i sądeckiego (1340–1350), oraz Małgorzaty. Pochodziła z rodu, który od pokoleń pozostawał w bliskim związku z przedstawicielami dynastii Piastów. Jej ojciec Pełka, zanim otrzymał kasztelanię sieciechowską, był komornikiem królowej Jadwigi Łokietkowej, a dziadek Michał pełnił urząd skarbnika krakowskiego (1306–1307) i kasztelana radomskiego (1316–1317), a następnie sędziego sandomierskiego. Wiemy również, że pradziad Cudki Pełka Michałowic w latach 1257–1280 sprawował między innymi urzędy kasztelana czechowskiego, stolnika krakowskiego i kasztelana sandomierskiego. Wydaje się więc dość prawdopodobne, że Cudka jako córka komornika monarchini już w dzieciństwie niejednokrotnie miała okazję przebywać na królewskim dworze na Wawelu.

Okoliczności zawarcia małżeństwa przez rodziców Cudki były dosyć dramatyczne. Jeszcze będąc jedynie narzeczoną Pełki Małgorzata została porwana z domu rodzinnego przez jednego z jego najbliższych krewnych, przez co legalność tego związku budziła wątpliwości. Dopiero po prawie 35 latach od ślubu, 7 lipca 1341 roku papież Benedykt XII nakazał biskupowi krakowskiemu Janowi Grotowi ponowne pobłogosławienie związku i legitymizował jedyną córkę pary. W 1339 roku Pełka i Małgorzata w zapisie posagowym na rzecz córki uczynili Cudkę wyłączną spadkobierczynią na wszystkich swoich dobrach, obejmujących między innymi Rzochów nad dolną Wisłoką, Tarnowiec, Szczytniki pod Wiślicą i Gruszów koło Bochni. Decyzja ta została zatwierdzona przez króla Kazimierza III Wielkiego 31 maja 1339 roku.

Rzochów Cudka Kazimierz Wielki Rzochów, dziś jedno z osiedli Mielca, Cudka odziedziczyła po swoich rodzicach (fot. Kroton, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported).

Cudka – Żona królewskiego ambasadora

Pełka i Małgorzata zadbali również o zabezpieczenie przyszłości swojej jedynaczki, wybierając jej odpowiedniego kandydata na męża. Przed 1339 rokiem, a zapewne jeszcze w połowie lat 30. XIV w. Cudka z Rzochowa została żoną Niemierzy z Gołczy zwanego Mądrostka, pochodzącego z małopolskiej rodziny możnowładczej. Niemierza cieszył się zaufaniem króla Kazimierza III Wielkiego, który w sierpniu 1335 roku wysłał go z czterema innymi posłami do Trenczyna, aby poprowadził rokowania pokojowe z królem Czech Janem Luksemburczykiem. W późniejszych latach mąż Cudki odgrywał z kolei ważną rolę w dążeniach do zawarcia porozumienia z zakonem krzyżackim. Od wiosny 1340 roku do lipca 1341 roku znajdował się w Awinionie, gdzie między innymi przedstawił Kurii akta procesu warszawskiego między Polską a Krzyżakami i prosił o korzystny dla swego kraju wyrok papieża. Wiosną 1343 roku ponownie przybył jako ambasador królewski do ówczesnej stolicy papiestwa, aby kontynuować sprawę krzyżacką oraz poprosić nowego biskupa Rzymu Klemensa VI o wsparcie dla przebudowy katedry gnieźnieńskiej.

„Korona królów ” – streszczenie odcinków

Czytaj dalej...

Dwa lata później Niemierza odegrał ważną rolę w nawiązaniu przymierza króla Kazimierza z cesarzem Ludwikiem IV Wittelsbachem, które zostało umocnione małżeństwem syna Ludwika IV, również Ludwika (zwanego Rzymianinem, margrabiego brandenburskiego) z córką polskiego monarchy, Kunegundą. Przypuszcza się, że Cudka jako żona zaufanego królewskiego mogła pełnić na dworze królewskim funkcję ochmistrzyni królewny Kunegundy. Z małżeństwa z Niemierzą doczekała się co najmniej czworga dzieci: synów Pełki z Gałowa (założyciela rodów Gołeckich, Gałowskich i Bydlińskich) i Niemierzy z Gołczy (prawdopodobnie bezpotomnego), oraz córek Elżbiety i Pachny. Elżbieta została w późniejszym czasie żoną Wojciecha z Sepnicy zwanego Cielej, a Pachna Paska z Giedczyc zwanego Treska.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy książkę Marka Telera – „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego” :

Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego - okładka Marek Teler Autor: Marek Teler
Tytuł: „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org] i Wydawnictwo CM

ISBN: 978-83-65156-22-8 e-book / 978-83-66022-40-9 papier

Stron: 128 + 12 stron wkładki z ilustracjami

oprawa: miękka, wymiary książki: 147 × 210

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

25 zł

(papier)

12,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Magda |

Bardzo ciekawy artykuł. Jak cała historia średniowiecza



Odpowiedz

Gość: Bona |

Dzięki za ten artykuł. Jak i wcześniejszy o Dianie di Cordonie. Byłam naprawdę zdziwiona że wszystkie informacje o tej postaci, które można przeczytać w książkach poważnych historyków, to zamki budowane na lodzie, a przecież jest to dosyć ważna postać w biografiach Zygmunta Augusta bo obwinia się ją o jego bezpłodność



Odpowiedz
Marek Teler

Student IV roku dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim, absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Władysława IV w Warszawie. Autor książki „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”. Interesuje się mediewistyką i genealogią dynastyczną.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org