Opublikowano
2007-03-26 15:00
Licencja
Wolna licencja

Fryderyk II — słowa i czyny. Śląskie preludium

„Król filozof” czy „największy wróg ludzkości”? „Partyzant moralności” czy może „pierwszy sługa państwa”? Kim tak naprawdę był Fryderyk II, król Prus w latach 1740–1786, przez potomnych nazwany Wielkim?


1 2 3 4 5 6 7 8

Słowa mężów stanu, artystów, filozofów, dowódców są chętnie notowane i zapamiętywane przez potomnych, zwłaszcza przez ich zwolenników. Właśnie z tak prowadzonych zapisków zrodziła się koncepcja powstania tego artykułu. Przez ponad rok skrzętnie zbierałem wypowiedzi króla Prus Fryderyka II. Było ich wiele — zarówno zgryźliwych, cynicznych i bystrych ripost, jak i refleksyjnych sentencji, oświeceniowych myśli czy prawideł sztuki rządzenia państwem. Aby zaprezentować ów zbiór tekstów, postanowiłem zestawić je z czynami Fryderyka. Mam nadzieję, że pomoże to w dokładniejszym poznaniu życia tej wyjątkowej postaci, która odcisnęła piętno na historii Europy i Polski XVIII wieku.

Przedstawienie całego życiorysu Fryderyka w jednym artykule byłoby trudne. Dlatego w pierwszej części tej serii przedstawiony zostanie konflikt zbrojny, dzięki któremu król Prus przebojem wdarł się na scenę europejskiej polityki.

Umarł król — niech żyje król!

Fryderyk Wilhelm I, zwany królem sierżantem, król Prus w latach 1713–1740 31 maja 1740 roku zmarł w wieku 51 lat król Prus Fryderyk Wilhelm I z dynastii Hohenzollernów. Jego miejsce na tronie zajął najstarszy syn Karol Fryderyk. 20 lipca w Królewcu odbyła się koronacja, w wyniku której młodzieniec objął władzę w kraju jako Fryderyk II. W skład jego władztwa wchodziły Brandenburgia, Pomorze Zachodnie, Prusy Wschodnie oraz niewielkie posiadłości w zachodniej części Rzeszy. Całość obszaru państwa wynosiła 2275 mil kwadratowych, zamieszkanych przez około 3 miliony mieszkańców. W skarbcu znajdowało się ok. 10 milionów talarów.

Nowy władca wzbudził w ówczesnej Europie zainteresowanie — liczono na liberalizację Prus rządzonych dotąd twardą ręką przez ojca Fryderyka. Młody król nadawał się do tej roli — miał opinię młodzieńca inteligentnego, wrażliwego, rozkochanego w filozofii i literaturze francuskiej. Jednocześnie nie spodziewano się, by niewielkie Prusy zmieniły swoją dotychczasową pokorną postawę w polityce europejskiej.

Urodzony 24 stycznia 1712 roku Fryderyk był trzecim z kolei synem Fryderyka Wilhelma I i Zofii Doroty, córki elektora hanowerskiego i późniejszego króla Anglii Jerzego I. Dwaj wcześniejsi potomkowie książęcej pary zmarli jednak w dzieciństwie. Karol Fryderyk, którego rodzicami chrzestnymi byli m.in. cesarz Karol VI Habsburg (na cześć którego otrzymał pierwsze imię) i car Piotr I, był drugi w kolejności do dziedziczenia korony pruskiej po swym dziadku Fryderyku I. W rok po urodzeniu, po śmierci dziadka i objęciu władzy przez Fryderyka Wilhelma, młody Hohenzollern otrzymał oficjalny tytuł kronprinza, czyli następcy tronu.

Fryderyk II w wieku dziecięcym. Fryderyk otrzymał wszechstronne wykształcenie (do czego wrócimy w jednej z następnych części cyklu), rozmiłował się w literaturze, sztuce i filozofii. Jednak w wyniku młodzieńczego sporu z ojcem (o którym również będzie w przyszłości mowa) został najpierw ukarany przez surowego i prostackiego króla pobytem w twierdzy, później natomiast pracą urzędniczą w administracji. Dopiero po kilku latach ojciec przywrócił go do łask i postanowił ożenić z siostrzenicą cesarzowej Elżbietą Krystyną Braunschweig-Bevern. Następca tronu wraz z małżonką, której nie kochał, zamieszkał w posiadłości Reinsberg. Spór z ojcem odmienił Fryderyka — nie był już uduchowionym idealistą. Zainteresował się wojskowością, polityką i gospodarką, poznawał kraj, którym miał w przyszłości rządzić, snuł rozważania nad kierunkami polityki Prus. Nie zrezygnował mimo to z pasji intelektualnych — nawiązał korespondencję z „papieżem filozofów” Wolterem, którego zainteresował swoją osobą.

Pierwsze decyzje po koronacji królewskiej były zgodne z oczekiwaniami Europy. Fryderyk zniósł cenzurę, otworzył ponownie Berlińską Akademię Nauk, zezwolił na powrót do kraju wygnanego filozofa Chrystiana Wolffa. Zlikwidował też „zabawkę” swojego zmarłego ojca — regiment olbrzymów, w którym służyli wyłącznie mężczyźni mający powyżej 190 centymetrów wzrostu, sprowadzani z całej Europy. Utrzymanie tego oddziału, którym Fryderyk Wilhelm chwalił się na defiladach i placach ćwiczeń, pochłaniało dużą część dochodów państwa. Jednocześnie Fryderyk II obwołał się „pierwszym sługą państwa” i twardo chwycił ster polityki we własne ręce. Wiedział, że będzie musiał odegrać ważną rolę w polityce europejskiej. Miało mu w tym pomóc to, co w Prusach było najlepsze — armia.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Spodobał ci się nasz artykuł? Każdego dnia publikujemy wiele nowych tekstów. Dzięki Twojej pomocy możemy zwiększyć liczbę i poziom naszych publikacji. Dołącz do Drużyny Histmag.org!

1 2 3 4 5 6 7 8

Gość: Frugo |

Świetny artykuł! Przyjemnie się go czyta.



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor naczelny Histmag.org, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesują go też dzieje Niemiec i historia wojskowości. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl” oraz „Dziejach Najnowszych”. Stały współpracownik tygodnika polonijnego „Monitor” z Chicago. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org