Opublikowano
2007-03-26 15:00
Licencja
Wolna licencja

Fryderyk II — słowa i czyny. Śląskie preludium

„Król filozof” czy „największy wróg ludzkości”? „Partyzant moralności” czy może „pierwszy sługa państwa”? Kim tak naprawdę był Fryderyk II, król Prus w latach 1740–1786, przez potomnych nazwany Wielkim?


1 2 3 4 5 6 7 8

Słowa mężów stanu, artystów, filozofów, dowódców są chętnie notowane i zapamiętywane przez potomnych, zwłaszcza przez ich zwolenników. Właśnie z tak prowadzonych zapisków zrodziła się koncepcja powstania tego artykułu. Przez ponad rok skrzętnie zbierałem wypowiedzi króla Prus Fryderyka II. Było ich wiele — zarówno zgryźliwych, cynicznych i bystrych ripost, jak i refleksyjnych sentencji, oświeceniowych myśli czy prawideł sztuki rządzenia państwem. Aby zaprezentować ów zbiór tekstów, postanowiłem zestawić je z czynami Fryderyka. Mam nadzieję, że pomoże to w dokładniejszym poznaniu życia tej wyjątkowej postaci, która odcisnęła piętno na historii Europy i Polski XVIII wieku.

Przedstawienie całego życiorysu Fryderyka w jednym artykule byłoby trudne. Dlatego w pierwszej części tej serii przedstawiony zostanie konflikt zbrojny, dzięki któremu król Prus przebojem wdarł się na scenę europejskiej polityki.

Umarł król — niech żyje król!

Fryderyk Wilhelm I, zwany królem sierżantem, król Prus w latach 1713–1740 31 maja 1740 roku zmarł w wieku 51 lat król Prus Fryderyk Wilhelm I z dynastii Hohenzollernów. Jego miejsce na tronie zajął najstarszy syn Karol Fryderyk. 20 lipca w Królewcu odbyła się koronacja, w wyniku której młodzieniec objął władzę w kraju jako Fryderyk II. W skład jego władztwa wchodziły Brandenburgia, Pomorze Zachodnie, Prusy Wschodnie oraz niewielkie posiadłości w zachodniej części Rzeszy. Całość obszaru państwa wynosiła 2275 mil kwadratowych, zamieszkanych przez około 3 miliony mieszkańców. W skarbcu znajdowało się ok. 10 milionów talarów.

Nowy władca wzbudził w ówczesnej Europie zainteresowanie — liczono na liberalizację Prus rządzonych dotąd twardą ręką przez ojca Fryderyka. Młody król nadawał się do tej roli — miał opinię młodzieńca inteligentnego, wrażliwego, rozkochanego w filozofii i literaturze francuskiej. Jednocześnie nie spodziewano się, by niewielkie Prusy zmieniły swoją dotychczasową pokorną postawę w polityce europejskiej.

Urodzony 24 stycznia 1712 roku Fryderyk był trzecim z kolei synem Fryderyka Wilhelma I i Zofii Doroty, córki elektora hanowerskiego i późniejszego króla Anglii Jerzego I. Dwaj wcześniejsi potomkowie książęcej pary zmarli jednak w dzieciństwie. Karol Fryderyk, którego rodzicami chrzestnymi byli m.in. cesarz Karol VI Habsburg (na cześć którego otrzymał pierwsze imię) i car Piotr I, był drugi w kolejności do dziedziczenia korony pruskiej po swym dziadku Fryderyku I. W rok po urodzeniu, po śmierci dziadka i objęciu władzy przez Fryderyka Wilhelma, młody Hohenzollern otrzymał oficjalny tytuł kronprinza, czyli następcy tronu.

Fryderyk II w wieku dziecięcym. Fryderyk otrzymał wszechstronne wykształcenie (do czego wrócimy w jednej z następnych części cyklu), rozmiłował się w literaturze, sztuce i filozofii. Jednak w wyniku młodzieńczego sporu z ojcem (o którym również będzie w przyszłości mowa) został najpierw ukarany przez surowego i prostackiego króla pobytem w twierdzy, później natomiast pracą urzędniczą w administracji. Dopiero po kilku latach ojciec przywrócił go do łask i postanowił ożenić z siostrzenicą cesarzowej Elżbietą Krystyną Braunschweig-Bevern. Następca tronu wraz z małżonką, której nie kochał, zamieszkał w posiadłości Reinsberg. Spór z ojcem odmienił Fryderyka — nie był już uduchowionym idealistą. Zainteresował się wojskowością, polityką i gospodarką, poznawał kraj, którym miał w przyszłości rządzić, snuł rozważania nad kierunkami polityki Prus. Nie zrezygnował mimo to z pasji intelektualnych — nawiązał korespondencję z „papieżem filozofów” Wolterem, którego zainteresował swoją osobą.

Pierwsze decyzje po koronacji królewskiej były zgodne z oczekiwaniami Europy. Fryderyk zniósł cenzurę, otworzył ponownie Berlińską Akademię Nauk, zezwolił na powrót do kraju wygnanego filozofa Chrystiana Wolffa. Zlikwidował też „zabawkę” swojego zmarłego ojca — regiment olbrzymów, w którym służyli wyłącznie mężczyźni mający powyżej 190 centymetrów wzrostu, sprowadzani z całej Europy. Utrzymanie tego oddziału, którym Fryderyk Wilhelm chwalił się na defiladach i placach ćwiczeń, pochłaniało dużą część dochodów państwa. Jednocześnie Fryderyk II obwołał się „pierwszym sługą państwa” i twardo chwycił ster polityki we własne ręce. Wiedział, że będzie musiał odegrać ważną rolę w polityce europejskiej. Miało mu w tym pomóc to, co w Prusach było najlepsze — armia.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Dziękujemy, że z nami jesteś! Chcesz, aby Histmag rozwijał się, wyglądał lepiej i dostarczał więcej ciekawych treści? Możesz nam w tym pomóc! Kliknij tu i dowiedz się, jak to zrobić!

1 2 3 4 5 6 7 8
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Frugo |

Świetny artykuł! Przyjemnie się go czyta.



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktorant w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org