Opublikowano
2012-05-10 18:26
Licencja
Wolna licencja

Haussmann i przebudowa Paryża: od średniowiecznej zabudowy do nowoczesnej metropolii

Paryż nie zawsze był tak przestronny i dobrze zorganizowany jak ten współczesny. Jeszcze na początku XIX wieku przypominał bardziej średniowieczne miasto niż nowoczesną i funkcjonalną stolicę. Potrzeba było ponad pół wieku prac, ogromnych nakładów finansowych i zaangażowania wielkiego urbanisty, żeby przekształcić zabudowę Paryża do znanej nam postaci.


Strony:
1 2 3

Od XVIII wieku Paryż borykał się z problemami urbanistycznymi i właściwie już od czasów rewolucji francuskiej planowano jego przebudowę. Największą zmorą miasta były w tym okresie przede wszystkim: niekorzystny układ bardzo wąskich średniowiecznych uliczek, napływ biednej ludności z prowincji oraz brak higieny, bezpieczeństwa i powracająca dwukrotnie epidemia cholery.

Paryż ok. 1570 r. (grafika z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga Civitates Orbium Terrarum)

Następujące po sobie przewroty (w 1789, 1830 i 1848 roku) oraz dokonująca się rewolucja przemysłowa doprowadziły do znaczącego zagęszczenia ludności. Ściągająca do Paryża biedota z prowincji zagnieżdżała się przede wszystkim w Quartier Latin (Dzielnica Łacińska) oraz na wyspach, a od lat 40. XIX wieku rozpoczęła imigrację ku północy miasta. Według danych przedstawionych przez Philipa Freriksa w „Południku Paryża”:

miasto przestawało powoli panować nad gwałtownym rozrostem. Liczba ludności powiększyła się z pół miliona w 1815 roku do miliona w 1848 roku i niemalże dwóch milionów w 1870 roku. Dla przykładu, Île de la Cité zasiedlało prawie piętnaście tysięcy mieszkańców, a ogólna liczba ludności Francji mieszkającej w Paryżu wzrosła z dwóch do siedmiu procent.

Początek problemów

W maju 1832 roku w centralnych dzielnicach Paryża wybuchła wielka epidemia cholery, która uśmierciła, w zależności od źródeł, od 18 do 30 tysięcy mieszkańców. Zaraza dotykała przede wszystkim warstw najuboższych, ale nie tylko. Zachorował i zmarł w tym czasie chociażby Casimir Pierre Périer, drugi premier monarchii lipcowej. W 1849 roku widmo epidemii nawiedziło stolicę Francji po raz drugi i ponownie zabiła ona prawie dwadzieścia tysięcy paryżan.

Ciężką sytuację w mieście pogarszał brak kanalizacji i bieżącej wody. Z tych powodów wszystkie miejskie nieczystości, w tym również trujące chemikalia używane do grzebania zmarłych w trakcie epidemii, trafiały bezpośrednio do Sekwany, która równocześnie była głównym źródłem wody pitnej.

Ponadto zbyt wysokie w stosunku do szerokości ulic budynki powodowały, iż do mieszkań nie dochodziło słońce i przez cały dzień panował w nich półmrok, co stwarzało tym samym bardzo niekorzystne warunki bytowe. Kamienice były zawilgocone, a ulice pokryte błotem. Średniowieczna zabudowa miasta nie umożliwiała również sprawnego poruszania się po mieście i nie była przystosowana do wzmożonego ruchu powstałego po wybudowaniu nowych dworców.

W celu ratowania miasta i nadania mu bardziej cywilizowanego charakteru władze zdecydowały się w końcu na podjęcie dość drastycznych środków.

Pierwsze plany

Realizacje pierwszych projektów ulepszenia miasta nie były zadowalające i nie przynosiły wymiernych efektów. Zazwyczaj przebudowy udawały się tylko w niewielkim zakresie bądź z powodu braku środków modernizacje nie były realizowane w ogóle. Już Napoleon Bonaparte, który pragnął przerobić Paryż na „trzeci Rzym”, przygotował kilka projektów przekształcenia miasta. Jego głównym celem było zbudowanie szerokich bulwarów. Z powodu perturbacji politycznych i braku funduszy udało mu się jedynie rozpocząć w 1802 roku budowę rue de Rivoli.

Rue de Rivoli i ogrody Tuileries, 1900 rok (il. ze zbiorów Biblioteki Kongresu USA)

Za czasów monarchii lipcowej Francja i Paryż przeżywały niezwykły rozwój gospodarczo-kulturalny. Ludność stolicy przekroczyła milion mieszkańców, a miasto wymagało szybkiej modernizacji. Ówczesny prefekt departamentu Sekwany, hrabia Claude Philibert Barthelot de Rambuteau, piastujący swój urząd w latach 1833–1848, zdawał sobie sprawę z narastających problemów. W celu opanowania trudności sanitarnych Rambuteau udało się zwiększyć liczbę fontann miejskich – od stu w 1830 roku do prawie dwóch tysięcy w 1848 roku. Tym samym ilość wody dostępnej dla paryżan wzrosła z 30 do 100 litrów na jednego mieszkańca.

Paryż był w tym czasie miastem bez zieleni, więc prefekt zarządził sadzenie drzew wzdłuż głównych alei (posadził ich około dwóch tysięcy). Rambuteau umocnił także nadbrzeża, przyczynił się do powstania dwóch mostów oraz był odpowiedzialny za rozbudowę miejskiego systemu gazowego oświetlenia ulic (z 69 dysz gazowych na początku jego kadencji do 8600 na koniec). Prefekt wybudował też w latach 1838–1843 roku kolejny szeroki bulwar, nazwany zresztą jego imieniem, ciągnący się przez dzielnicę handlową Les Halles i prowadzący znajdujących się w niej hal targowych, które dały nazwę tej części miasta. W celu przeprowadzenia budowy po raz pierwszy zrównano z ziemią stare budynki. Kolejne projekty nie zostały zrealizowane w związku z niekorzystnym prawem wywłaszczeniowym, niemniej decyzje Rambuteau wytyczyły kierunek działania dla kolejnego prefekta.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Agaty Łysakowskiej – „Damy wielkiego ekranu: Gwiazdy Hollywood od Audrey Hepburn do Elizabeth Taylor”:

Autor: Agata Łysakowska
Tytuł: „Damy wielkiego ekranu: Gwiazdy Hollywood od Audrey Hepburn do Elizabeth Taylor”

ISBN: 978-83-65156-04-4

Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)

Stron: 87

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Marek Baran |

"Z Gare de l’Est biegła droga prowadząca do Gare du Nord" ??? Dlaczego autorka tak się uwzięła na te dworce, dzisiaj już prawie połączone ze sobą. Proponuję zaglądnąć gdzie trzeba i zmienić drogę, no na chodnik/trotuar, lub podobne określenie. Obecnie i tak trzeba tam tylko chodzić - stacja metra przy G. du Nord jest w przebudowie. A swoją drogą, sam dworzec mógłby być tematem osobnego artykułu. Myślałem o tym w maju, lecz wspomniana przebudowa prawie uniemożliwia zrobienie przyzwoitych zdjęć



Odpowiedz

Gość: Marek |

Nie rozumiem, gdy Autorka pisze, że dzięki "grande croisée" wschód–zachód i północ–południe "powstała między innymi prosta droga łącząca Gare de l’Est (Dworzec Wschodni) i Gare du Nord (Dworzec Północny)". Oba dworce są bardzo blisko siebie usytuowane. Odległość między nimi wynosi nie więcej niż 200 metrów. Dworce są położone w północnej części miasta, z dala od ulic wykreślających "grand croisée": rue de Rivoli i rue Saint-Antoine oraz boulevard de Sébastopol i boulevard Saint-Michel.



Odpowiedz
Katarzyna Seroka

Absolwentka Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UW. Obecnie doktorantka na Wydziale Historycznym UW, gdzie pisze rozprawę doktorską na temat Biblioteki Polskiej w Paryżu.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org