Opublikowano
2015-03-28 14:46
Licencja
Wolna licencja

Ideologia zamknięta w kadrze. „Triumf woli” Leni Riefenstahl

(strona 2)

Triumf woli to przedstawienie ideologii narodowego socjalizmu i wizji własnej nazistów w postaci dynamicznie zmieniających się ruchomych obrazów doprawionych ekspresyjną muzyką. Ten żywiołowy przekaz trafiał do ludzkich serc i umysłów nie tylko dzięki doskonałości technicznej, lecz także dzięki samej istocie prezentowanej ideologii, dającej narodowi poczucie siły i wielkości.


Strony:
1 2 3

19 miesięcy niemieckiego odrodzenia...

Samolot Hitlera szybujący nad Norymbergą. Pierwszym, czego doświadczą widzowie w kinowej sali, będzie ciemność i dźwięk muzyki Wagnera. Brak obrazu w pierwszych chwilach trwania filmu nie jest przypadkowy – wprowadza w nastrój, jednoczy widzów w oczekiwaniu na niespodziewany dalszy ciąg. Charakter muzyki sprawia, że jest w tym coś podniosłego – połączenie pierwotnej ciemności, chaosu i doskonale skomponowanych dźwięków daje poczucie okiełznania nieznanego. Ukazujące się na ekranie napisy, oczywiście oddane gotyckim pismem sprawiającym wrażenie wykucia słów w skale i umieszczenia ich na monumencie, jasno przekazują, że widz zaraz będzie miał okazję zobaczyć „prawdę”.

Obraz to dokument ze zjazdu partii, którego data i miejsce są sprecyzowane, co sugeruje, że mamy do czynienia z rzeczywistością jedynie przetransmitowaną za pomocą kamery na ekran, nie zaś z jej interpretacją i kreacją artystyczną. Wyznaczenie dokładnych cezur czasowych („16 lat od rozpoczęcia okresu cierpień Niemiec, 19 miesięcy od zapoczątkowania niemieckiego odrodzenia”) zdaje się mówić, że nastała nowa heroiczna epoka. Mamy do czynienia z przełomem, chwilą wyjątkową w dziejach, nastanie nowego początku, którego głównym architektem jest wódz – Adolf Hitler.

Następnie oczom widzów ukazują się przestworza – wypełnione pierzastymi obłokami niebo oglądane z perspektywy pasażera samolotu. Widoczne są elementy maszyny, która szybuje wśród chmur, przenika je i unosi się nad nimi. Obrazy te przywołujące na myśl senne marzenia, a niebosiężne cele urealniają się, gdy zza mgły wyziera obraz „najbardziej niemieckiego z niemieckich miast” – Norymbergii. Samolot i średniowieczna zabudowa miasta – połączenie nowoczesności, wysoko rozwiniętej technologii z tradycją i chwalebną historią.

Przeczytaj również:

Maszerujące kolumny żołnierzy. Ulicami maszerują równo ustawione szpalery żołnierzy, idealne i niezmienne niczym geometryczne figury. Kiedy samolot ląduje widzimy podniecone tłumy oczekujące swego wodza. Mężczyźni, kobiety i dzieci z rękoma uniesionymi w hitlerowskim pozdrowieniu, nawiązującym do tradycji rzymskiego salutu i przyrównującym Hitlera do cezara, zdają się być tak liczni, że ledwo mieszczą się w kadrze. Zbliżenia na ich twarze pokazują całą gamę emocji – uwielbienie, radość, oddanie, wzruszenie. Wykrzykiwane przez nich słowa przechodzą w wibrująca falę dźwięku w momencie kiedy Führer opuszcza pokład samolotu.

Hitler. Wódz, ojciec, zbawiciel

Ukazywanie detali w ruchu – kół samolotu czy dłoni – przeplecione jest z ujęciami pełnego planu, wielkich przestrzeni i mas ludzkich. W pewnych momentach kamera zdaje się wyglądać zza pleców zgromadzonych ludzi i przysuwać się coraz bliżej centrum wydarzeń, tworząc wrażenie, że każdy śpieszy by to zobaczyć, by być bliżej. Entuzjazm trwa, gdy Hitler przejeżdża w odkrytym samochodzie ulicami miasta, stojąc i pozdrawiając wiwatujące tłumy. Przedstawiona jest tylko górna część jego postaci, zdająca się górować nad całym otoczeniem. W jednej chwili widzimy bardzo dynamiczny obraz, migające w tle postacie i nazistowskie symbole, a już za moment wybrany szczegół – detal architektoniczny, swastykę czy zachwyconą twarz dziecka.

Wódz jest jednocześnie niedostępny przez swoją wielkość i bliski zwykłym ludziom, niczym ojciec – zdaje się patrzeć na każdego z osobna, przyjmuje kwiaty od dziewczynki trzymanej przez matkę na rękach. Zauważy każdego, każdego doceni i wspomoże – przedstawiony jest niczym zbawiciel7.

Hitler pozdrawia tłumy z odkrytego samochodu.

Przez ułamek sekundy jego twarz zwrócona jest ku kotu w oknie ozdobionym flagą ze swastyką. Nawet zwierzę to nie pozostaje obojętne wobec rozgrywających się wydarzeń, obracając głowę i śledząc wzrokiem postać Hitlera. Z powodu jego przyjazdu zapanowała ogromna radość i entuzjazm, przejawiające się w wymachiwaniu chusteczkami i flagami, wznoszeniu haseł przez cywilów i żołnierzy. Tak naród wita swojego przywódcę.

Rozwój w służbie państwu. Siła, hart ducha, witalność

Obraz powoli zaciemnia się i zanika, by przeistoczyć się w wielość światełek i ukazać nocny pochód przed hotelem Hitlera. Po wypełnionej ogniem i dźwiękami orkiestry nocy obserwujemy spokojny, łagodny poranek. Delikatny krajobraz, przycupnięte nad brzegiem wody domki, bezchmurne niebo – ten sielankowy obraz wzmocniony jest dodatkowo faktem kręcenie z łódki, co dodaje mu płynności i swobody. Wplecione w niego flagi i swastyki pokazują jak piękny i wspaniały jest świat, w którym zapanowały nazistowskie porządki. Codzienność zdaje się być idyllą, darem rozumnego przywódcy dla swojego narodu. Czuwa on szczególnie nad młodymi, ludźmi kształtującymi swe charaktery w zgodzie z ideologią narodowego socjalizmu i pożytkującymi swe siły dla służby państwu. Widzimy obóz niemieckiej młodzieży, składający się z niezliczonych rzędów równo ustawionych namiotów. Młodzi piękni chłopcy o aryjskiej urodzie wspólnie wykonują wszystkie czynności, pomagając sobie nawzajem. Silny nacisk położony jest na kolektywizm, moc tkwiącą we współpracy i trwałości grupy. Z tych młodych ludzi kipią radość i witalność świadczące o żywotności samej ideologii i jej możliwości samoodradzania się.

Zbliżenie na roześmianą twarz dziewczynki spoglądającej na Hitlera. Siła fizyczna połączona z hartem ducha to hasło przewodnie. Kult pracy i dokładności jest wszechobecny, nie ma tu miejsca na słabość. Młodzież jest wciąż aktywna, oddając się ćwiczeniom fizycznym oraz pożytecznym grom i zabawom, często zmuszającym do rywalizacji między zawodnikami. Podczas zjazdu młodzieży niemieckiej Hitler w swoim przemówieniu podkreśla wartości takie jak wierność i poświecenie. Młodzi ludzie powinni być bezwzględnie posłuszni jemu i panującej ideologii.

Nazizm źródłem dobrobytu

Hitler czuwa jednak nie tylko nad młodym pokoleniem, lecz całym społeczeństwem. Obserwujemy paradę farmerów w tradycyjnych strojach, prezentujących swoje zbiory, wskazujące na panujący w kraju dobrobyt, co jest szczególnie istotne w kontekście ciężkich lat powojennych, konieczności spłaty reparacji i kryzysu finansowego. Teraz ludziom niczego nie zabraknie, a dzięki wspólnej pracy każdy Niemiec będzie mógł wieść dostatnie życie. Podczas przeglądu robotników widzimy szeregi młodych mężczyzn, kojarzące się z wojskiem gotowym do walki. Ta militaryzacja przedstawienia powoduje wykształcenie przekonania o najwyższej wadze pracy dla państwa, przyrównywanej do walki zbrojnej. Kwestia pracy fizycznej poruszana jest kilkakrotnie, a Hitler w jednym z przemówień oświadcza, że „praca fizyczna nie będzie już nigdy uważana za gorszą”. Potwierdzają to maszerujące szpalery żołnierzy z łopatami na ramieniu, ułożonymi niczym karabiny. Praca ma być więc formą walki, wspólnego budowania wspólnego bytu i wielkości państwa.

Przypisy:

7 R. Taylor, op. cit., s. 164.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Mim |

Trzy drobiazgi: Norymbergi, Fryzji (to tajemniczy Friesenland), Saary. A Drezno nie jest regionem.



Odpowiedz

Gość |

gdzie zobaczyć ten film po polsku



Odpowiedz

Gość |

Niestety slowa gebelsa ze klamstwo powtarzane wielokrotnie .. staje sie prawda ,, aktualne jest do dzis w polityce



Odpowiedz

Bardzo ciekawy artykuł. Rzeczywiście, w przypadku kina propagandowego zazwyczaj mówi się głównie o obrazie Eisensteina. Myślę, że artykuł uświadamia jak wielką wagę przywiązywano wówczas do możliwości manipulacji masami za pomocą języka filmu. Kino w pewnym sensie stawało się również bronią, której główną zaletą była siła perswazji zarówno intelektualnej jak i emocjonalnej (jak trafnie zaznaczyła autorka artykułu).



Odpowiedz

Gość: Kasia Nowak |

Pierwszy raz film widziałam kilka lat temu na pokazie w łódzkim kinie \"Cytryna\", a teraz dzięki zasobom Internetu, jak pisze Przemek :)



Odpowiedz
Katarzyna Nowak

Studentka historii oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Uniwersytecie Łódzkim.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org