Autor: Krzysztof Niewiadomski
Tagi: Recenzje, Historia kultury i sztuki, Sylwetki i biografie, Książki, Polska
Opublikowany: 2017-02-21 09:00
Licencja: wolna licencja

Jacek Bartyzel – „Stanisław i Józef Mackiewiczowie – litewscy szlachcice i polscy pisarze” – recenzja i ocena

Dwaj bracia, bez których polska literatura XX wieku byłaby bezmiernie uboższa. A jeśli ponadto za kreślenie ich sylwetek weźmie się tej miary intelektualista co Jacek Bartyzel, po taką książkę wprost trzeba sięgnąć. Czy rzeczywiście warto ją przeczytać?
REKLAMA
Jacek Bartyzel
24,00 zł
Wydawca: Wydawnictwo Lena
Rok wydania: 2016
Okładka: miękka
Liczba stron: 147
Format: 210x148 mm
ISBN: 978-83-64195-32-7

W memach dość często pojawiają się żarty oparte na przeciwstawieniu „oczekiwania – rzeczywistość”. Schemat ten dobrze opisuje moją przygodę z omawianą książką. Oczy mi się zaświeciły, gdy zobaczyłem informację o tym, że wyszła pozycja traktująca o obu braciach Mackiewiczach jednocześnie. Są to przecież intrygujący, nieszablonowi bohaterowie, których pisma i życiorysy od dawna znajdują się w obszarze moich zainteresowań. Zaufanie budziła też postać autora – toruńskiego profesora, historyka idei i filozofa polityki, wybitnego znawcę myśli konserwatywnej i monarchistycznej.

Przede wszystkim jednak wiele obiecywała tytułowa formuła „żywoty równoległe”, sugerująca, że cała książka skonstruowana jest wokół pisarskiego konceptu na zestawianie obu biografii, które mają się wzajemnie naświetlać, wyjaśniać, a może i komplikować. Założyłem przy tym, że równoległość żywotów odnosi się do rzeczywistości historycznej, a narracja książki oferuje perspektywę zintegrowaną, skoncentrowaną nie tyle na życiorysie Stanisława i życiorysie Józefa, ile na wyciąganiu nowych sensów z prostego faktu, że obaj – tak jednocześnie do siebie podobni i tak od siebie różni – myśliciele i pisarze byli braćmi.

I tutaj właśnie przyszła rzeczywistość. Okazało się bowiem, że autor rozumie sformułowanie „życiorysy równoległe” całkiem dosłownie. Książka składa się z krótkich rozdziałów przedstawiających życie, idee i pisma obu braci w kolejnych okresach historycznych, w myśl schematu: w dzieciństwie i młodości do ok. 1922 r. Stanisław to, a Józef tamto, w II RP Stanisław to, a Józef tamto, w czasie II wojny światowej Stanisław to, a Józef tamto – i tak aż do śmierci obu pisarzy i do końcowego podsumowania.

Osobliwością jest przy tym wszystkim brak jakiekolwiek wstępu czy posłowia, w którym autor wyjaśniłby przyjętą przez siebie strategię podwójnej biografii. Czytelnik nie dowiaduje się dlaczego autor uznał, że oba życiorysy warto pisać i czytać razem, równolegle właśnie.

Uderzającą cechą omawianej książki jest zwięzłość – autor ujął opowieść o dwóch intrygujących osobowościach na 150 stronach. Poetyka narracji przypomina mi tę znaną ze skryptów czy też akademickich słowników o rozbudowanych, analitycznych hasłach. Wrażenie to potęguje umieszczenie przez autora licznych ramek, w których znalazły się co celniejsze cytaty z prac autorstwa Mackiewiczów, zestawienia opublikowanych przez nich tekstów (np. przy opowieści o katyńskim świadectwie Józefa widnieje tabela napisanych przez niego na ten temat książek), czy zestawienia faktograficzne kontekstualizujące obie biografie (np. lista organizacji monarchistycznych przy rozdziale o działalności politycznej Stanisława przed wojną).

Czy to wszystko oznacza, że powstała nieudana książka? Absolutnie nie – Jacek Bartyzel stworzył swoisty niezbędnik Mackiewiczologiczny. W sprawny, syntetyczny sposób przedstawił oba bogate w wydarzenia i zwroty akcji życiorysy, klarownie i kompetentnie omówił polityczne i społeczne idee obu braci, trafnie wydobywając na pierwszy plan najważniejsze wątki. Tylko tyle, ale jednocześnie aż tyle.

Dla czytelników dobrze zaznajomionych z twórczością i życiorysami Stanisława i Józefa książka ta może służyć za podstawową pozycję do szybkiego sprawdzania podstawowych faktów. Dla tych, którzy zaś wiedzą o Mackiewiczach nic lub niewiele, stanowić będzie doskonały przewodnik wprowadzający w bogaty świat tych litewskich szlachciców i polskich pisarzy.

REKLAMA
Śledź nas!
Komentarze

O autorze
Krzysztof Niewiadomski
Absolwent Kolegium MISH UW (kierunki wiodące: historia i filologia polska), doktorant w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, członek Collegium Invisibile, sekretarz redakcji "Magazynu Apokaliptycznego. 44 / Czterdzieści i Cztery". Interesuje się Drugą Rzeczpospolitą.

Wszystkie teksty autora
Pierwszy polski portal historyczny
ISSN: 1896-8651
Wydawca portalu
Michał Świgoń PROMOHISTORIA
ul. Koźmiana 2/89
01-606 Warszawa
NIP 626-281-54-56
Numer konta: PL 33 1140 2004 0000 3802 7410 0716
Patronaty
Jak uzyskać patronat
Kontakt z redakcją
Mateusz Balcerkiewicz
redaktor naczelny
Reklamuj się u nas
Oferta reklamowa
Konkursy
Nasze konkursy